قارا جەرگە حالىق يە

«Amanat» پارتياسىنىڭ جانىنان قۇرىلعان «جەر اماناتى» كوميسسياسى 2022 جىلدىڭ 29 ماۋسىمىنان بەرى جۇمىس ىستەپ كەلە جاتىر. كوميسسيانىڭ نەگىزگى ماقساتى – پايدالانىلماي جاتقان جەردى قايتارىپ, حالىققا قولجەتىمدى ەتۋ بولاتىن. سونىمەن قاتار, اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىمەن جانە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارمەن بىرلەسىپ زاڭناماعا سايكەس پايدالانىلماي جاتقان جانە زاڭسىز بەرىلگەن جەردى مەملەكەتتىك مەنشىككە قايتارۋ بويىنشا شارالاردى قابىلداۋى قاجەت.

– سول ۋاقىتتان بەرى باتىس قازاقستان وبلىسىندا دا كوميسسيا جۇمىسى بەل­سەندى جۇرگىزىلدى. 2022 جىلى 167 مىڭ گەك­تار جەر مەملەكەت مەنشىگىنە قاي­تارىلسا, بيىلعى ءتورت اي ىشىندە 53 مىڭ گەكتار جەردى قايتارىپ وتىرمىز. بۇ­­گىندە جايىلىمداردى اۋىل تۇر­عىن­دارىنا بەرۋ ماقساتىندا جەر-كاداستر­لىق قۇجاتتامانى راسىمدەۋ جۇمىسى جۇرگىزىلىپ جاتىر, – دەيدى پار­تيانىڭ وبلىستىق فيليالىنىڭ اتقارۋ­شى حاتشىسى ازامات سافيماليەۆ.

ايتا كەتەر ءجايت, پارتيا ءوزىنىڭ سايلاۋالدى باعدارلاماسىندا, جول كارتاسىندا كورسەتىلگەن مەجەلى جوس­پاردى وبلىس كولەمىندە تولىعىمەن ورىنداپ وتىر. بىراق ءوڭىردىڭ ءار اۋدانىن تالداپ قاراساق, كورسەتكىش بىركەلكى ەمەس. مىسالى, بيىل 4 اي ىشىندە «جەر اماناتى» كوميسسياسىنىڭ ءبىر دە ءبىر وتىرىسىن وتكىزبەگەن اۋداندار بار ەكەن. ارينە, مۇنداي جەردە شارۋا قوجالىقتارىمەن, جەر يەلەرىمەن ءتۇسىندىرۋ جۇمىسى ءوز دەڭگەيىندە جۇرمەگەندىكتەن, ناتيجە دە شامالى بولاتىنى تۇسىنىكتى.

«جوسپاردى بوكەيوردا, تاسقالا اۋداندارىنىڭ ارقاسىندا عانا ورىنداپ وتىرمىز. «جەر اماناتى» – قوعامدىق نەگىزدە قۇرىلعان كوميسسيا بولعانى­مەن, بۇل وتە ماڭىزدى ماسەلە. ويتكەنى مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى, پارتيا باسشىلىعىنىڭ ناقتى جوسپارى بار. زاڭسىز بولىنگەن نەمەسە پايدالانىلماي جاتقان جەر مەن جايىلىمدى مەملەكەت مەنشىگىنە قايتارۋ – پارتيانىڭ وڭىرلىك سايلاۋالدى باعدارلاماسىن­داعى باسىم باعىتتىڭ ءبىرى», دەيدى ازامات سافيماليەۆ.

باتىس قازاقستان وبلىسى نەگىزىنەن اۋىل شارۋاشىلىعى ايماعى سانالادى. وڭىردە اگرارلىق سەكتوردى دامىتۋدىڭ الەۋەتى زور. حالىقتىڭ 43,8%-ى اۋىلدىق جەردە تۇرادى. سوندىقتان «Amanat» پارتياسى ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتىپ وتىرعان شارۋالارعا جاعداي جاساۋدى, سونىڭ ىشىندە جايىلىم تاپشىلىعى ماسە­لەسىن شەشۋدى ءاردايىم العا قويىپ كەلەدى.

ورال قالالىق پارتيالىق باقىلاۋ كوميسسياسىنىڭ توراعاسى نۇرلان را­حىم­­جانوۆ قالا ماڭىنداعى سەرەب­ريا­كوۆو جانە كرۋگلووزەرنوە اۋىلدا­رىنىڭ اينالاسىنداعى جايىلىم جەردىڭ ءبىر بولىگى ەرىكتى تۇردە مەملەكەت مەنشىگىنە قايتا­رىلعانىن جانە جەرگىلىكتى تۇرعىندارعا تەگىن پايدا­لانۋعا بەرىلگەنىن ايتادى. بيىل قالا ماڭىنداعى 5000 گەكتار جەردى مەملەكەت مەنشىگىنە قايتارۋ جوسپارلانعان.

– قازىرگى تاڭدا ورال قالالىق جەر قاتىناستارى ءبولىمى جانە وبلىستىق جەر ينسپەكتسياسى ناقتى جۇمىسپەن اينالىسىپ جاتىر. الداعى شىلدە ايىندا كوشپەلى وتىرىس جوسپارلانعان. دەركول كەنتى تۇر­عىن­دارىمەن كەزدەسىپ, حالىقتىڭ اماناتىن تىندايمىز. ال جوعارىدا ايتىلعان 5 مىڭ گا جەردى اۋىل شارۋاشىلىعى تاجىريبە ستانساسى مەملەكەت مەنشىگىنە قايتارۋعا قارسى ەمەس, – دەيدى نۇرلان راحىمجانوۆ.

جەر كو­دەك­سىنە جانە اۋىل شارۋاشى­لىعى ءمينيسترىنىڭ 2019 جىلعى 3 شىلدەدەگى №252 بۇيرىعىمەن بەكىتىلگەن اۋىل شا­رۋا­شىلىعى ماقساتىنداعى جەر­­ل­ەردى پايدالانۋ مونيتورين­گىن ۇيىمداستىرۋ مەن جۇرگىزۋ قاعي­دالارىنا سايكەس ءبولىم تاراپىنان مونيتورينگ جۇرگىزىلگەن بولاتىن. وسى تۇستا قالالىق ۆە­تەرينارلىق ستانسادان شارۋا قوجالىقتارىنىڭ اۋىل شا­رۋاشى­لىعى مالدارى تىركەل­گەندىگى جونىندە اقپارات سۇراتىل­عان. وسى تەك­سەرىس كەزىندە «ورال اۋىل شارۋا­شىلىعى تاجىريبە ستانساسى» مەكە­مەسىندە بارلىعى 5 069 گا جايىلىم جەرى بولعانى­مەن, ول جەردە مال باسى تىركەل­مەگەندىگى انىق­تالدى. وسى جەر ۋچاسكەسىنە تەكسەرۋ امالدارىن جۇر­گىزۋ ءۇشىن جەر رەسۋرستارىن باسقارۋ دەپارتامەنتىنە حات جولدانعان.

ورال قالاسىنا قاراستى كرۋگ­لو­­وزەرنوە كەنتى اۋماعىندا دا جايى­لىمدىق القاپ جەتىسپەيدى. وسىنى ەسكەرگەن ورال قالاسى اكىمدىگى سەرەبرياكوۆ اۋىلىنىڭ ماڭىنداعى «اديا اگرو» جانە «اگرارلىق قىزمەتى» جشس-نىڭ جەر پايدا­لانۋىنداعى بارلى­عى 468,5 گا قۇرايتىن 4 جەر ۋچاسكەسىن مەملە­كەت مۇق­تاجىنا قايتارۋ جۇمىسىن جۇرگىزدى.

2022 جىلى «نۇر» شارۋا قوجالى­عىنىڭ باسشىسى ب.تۇر­سىنوۆقا شارۋا­قوجالىعىن جۇر­گىزۋ ءۇشىن بەرىلگەن بارلىعى 43,9 گا جايىلىم جەر تەلىمى دە جالداۋ شارتى اياقتالۋىنا بايلانىستى مەملەكەت مەنشىگىنە قايتارىلدى.

2020 جىلى اۋىل شارۋاشى­لىعى ماقساتىنداعى جەرلەر بويىنشا 3 كون­كۋرس وتكىزىلىپ, شارۋا قو­جالىعىن جۇر­گىزۋ ءۇشىن جالپى اۋدانى 1 655 گا جەر كاسىپكەرلەرگە بەرىلگەن ەكەن. 2021 جى­لى تاعى 215 گا جەرگە 2 كونكۋرس وتكى­زىلىپ, 10 جىل مەرزىمگە جەردى پايدالانۋ شارتتارى جاسالدى. كەيىن كونكۋرس ارقىلى بەرىلگەن جەر ۋچاسكەلەرىنە مونيتورينگ جۇرگىزىلگەن كەزدە, ولاردىڭ كەيبىرى العان جەرىن ماق­ساتقا ساي پايدالانباي وتىر­عانى انىقتالعان. مىسالى, جال­­پى كولەمى 852 گا قۇرايتىن «اق­سۋات» شارۋا قوجالىعىنىڭ باسشىسى و.الماعامبەتوۆكە, 161 گا جەر العان «اقنيەت» جە­كە كا­­سىپ­­كەرلىگىنىڭ جەتەكشىسى ب.كۋ­ساەۆاعا بەرىلگەن جەر ۋچاس­كەلەرى ماقساتىنا ساي پايدا­لانعا­نىن انىقتاپ, تەكسەرۋ امالدارىن جۇر­گىزۋ ءۇشىن جەر رەسۋرستارىن باسقارۋ دەپارتامەنتىنە حات جول­دانعان.

ورال قالاسى ماڭىنداعى پاي­دا­لا­نىلماي نەمەسە نىسانالى ماقساتىندا پايدالانىلماي جات­قان اۋىل شارۋا­شىلىعى جەر ۋچاسكەلەرىنە 2019 جىل­دان باستاپ تەكسەرىس جۇرگىزىلە باستا­عانىن ايتقان ەدىك. سول ۋاقىت ىشىندە موراتوريگە دەيىن 10 شارۋا قوجالىعىنىڭ 1 560 گا جەرىنە تەك­سەرىس جۇرگىزىلىپ, پاي­دالانىلماعان 563 گا جەر ۋچاس­كەلەرى انىقتالعان ەكەن.

«تەكسەرىس ناتيجەسى بويىنشا نۇسقا­مادا كورسەتىلگەن 103 گا جەر ۋچاسكەسى مەم­لەكەتتىك قور­عا قايتارىلدى. ودان بولەك, 7 شارۋا قوجالىعىنا تيەسىلى پاي­دا­­­لا­نىلماعان 894 گا جەر ۋچاسكە­لەرى ءتۇسىن­­دىرۋ جانە جالعا الۋ مەر­زىمدەرى اياق­تا­لۋىنا بايلانىستى مەملەكەتتىك قورعا ءوتتى. ورال قالا­سى بويىنشا جالپى اۋىل شارۋا­شىلىعى ماقساتىنداعى قايتا­رىلعان جەر كولەمى 997 گا بولدى», دەيدى ازامات سافي­ماليەۆ.

وسى جيىنعا پارتيانىڭ جاڭا­قالا اۋداندىق فيليالى توراعاسى تالعات جانبولاتوۆ پەن اقجايىق اۋداندىق فيليالى توراعاسى ار­تۋر ەرمۇحانوۆ تا قاتىسقان بولاتىن. ولار ءوز وڭىرىندەگى احۋالعا ساراپتاما جاساپ, اۋداندا اتقا­رىلعان جۇمىستار جونىندە ايتىپ ءوتتى.

«اقجايىق اۋدانىنىڭ جال­پى جەر كو­لەمى 2 571, 6 مىڭ گا بولسا, ونىڭ 91%-ى اۋىل شارۋا­شى­لىعى ماقسا­­تىن­دا­عى جەر­لەر. قازىرگى تاڭدا بۇل جەردىڭ 2021,5 مىڭ گەكتارى, ياعني 86,3%-ى قول­دانىستا. ال 352,6 مىڭ گا بوسالقى جەر نەگىزىنەن جايىق وزەنىنىڭ سول جاعالاۋىندا ورنا­لاسقان, شا­رۋاشىلىققا قولايسىز, سۋى تاپ­شى جەرلەر», دەيدى ارتۋر ەرمۇحانوۆ.

دەگەنمەن اۋداندا جەردى ءتيىم­دى پايدالانۋ, ناعىز ەڭبەك ادا­مىنىڭ قولىنا بەرۋ جونىندە جۇيەلى جۇمىس جاسالعان. 2019 جى­لى 10 بايقاۋ, 2020 جىلى – 11, 2021 جىلى – 12, 2022 جىلى 5 باي­­قاۋ ۇيىمداستىرىلىپ, جالپى كو­لەمى 201,3 مىڭ گا جەر ۋچاسكەسى تابىستالعان. «ال بيىل 41 729 گا كولەمدى قۇرايتىن 47 جەر ۋچاسكەسى كونكۋرسقا دا­يىندالىپ جاتىر», دەدى ارتۋر ورىنعالي ۇلى.

ءدال وسىنداي جۇمىستار جاڭا­قالا اۋدانىندا دا ءجۇرىپ جاتىر. اۋداننىڭ جالپى جەر كولەمى – 2 076 073 گا, ونىڭ ىشىندە جايى­لىمدىق جەرلەر – 1 768 288 گا, سۋار­مالى جەرلەر – 48 350 گا. سونىڭ ىشىندە 520 092 گا جەر رەسەي فەدەراتسياسىنا اسكەري پوليگون رەتىندە جالعا بەرىلگەن. بۇعان «بوكەيوردا» مەملەكەتتىك تابيعي رەزەرۆاتىنا بەرىلگەن 214 373 گا جەردى دە قوسۋ كەرەك. ال اۋداندا تىركەلگەن 511 شارۋا قوجالىعى مەن 42 جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىك بار. كەيىنگى جىلدارى جەرگىلىكتى تۇرعىنداردىڭ ءتورت ت ۇلىك مال باسى سانى ءوسىپ, جايىلىمدىق جەردىڭ تاپ­شى­لى­عىن كورىپ جاتقانىن ايت­قان تالعات جانبولاتوۆ 2022 جى­لى 6 اۋىلدىق وكرۋگتىڭ 10 ەلدى مەكەنى ماڭىنداعى 35 267 گا جەر ۋچاسكەسى ەلدى مەكەن جەرى­­نە ەنگىزىلگەنىن حابار­لادى. حالىق­­تىڭ جايى­لىمدىق القاپقا مۇقتاجدىعىن قاناعاتتاندىرۋ ءۇشىن 12 364 گا جەر ۋچاسكەسى رەزەرۆكە قالدى­رىلىپ, مەملەكەت مۇقتاجى ءۇشىن 500 گا جەر ۋچاسكەسى ءماجبۇرلى تۇردە الىنعان ەكەن.

بۇدان بولەك 2022 جىلى جاڭا­قالا اۋداندىق ءماسليحاتىنىڭ دە­پۋتاتى ر.ورازاليەۆتىڭ باستا­ماسىمەن قۇرامىنا پروكۋراتۋرا, جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگان­دار, اۋداندىق ءماسليحات دەپۋ­تات­تارى مەن قوعامدىق ۇيىم­دار وكىلدەرى كىرەتىن ارنايى جۇ­­مىس توبى قۇرىلىپ, بارلىق اۋىل­­­دىق وكرۋگتەردى ارالاپ, شا­­رۋا قوجالىقتارى جانە جە­كە تۇرعىندارمەن كەزدەس­كەن بو­­لاتىن. وسى شارانىڭ ناتي­جە­سىندە 11 شارۋا قوجالىعى وزدەرى پايدالانباي وتىرعان 20 600,7 گەكتاردان اسا جايى­لىم­دىق جەردى ءوز ەركىمەن بەر­سە, تاعى 5 شارۋا قوجالىعى 6 657 گا جەر ۋچاسكەسىن سوت تار­تىبى­مەن مەملەكەت مەنشىگىنە قايتارعان.

بۇعان دەيىن رەسپۋبليكالىق «جەر اماناتى» كوميسسياسىنىڭ باستاماسىمەن ءاربىر اۋىلدىق ەلدى مەكەندەگى جايىلىم تاپشىلىعى مەن مەملەكەت مەنشىگىنە قايتا­رىل­عان جەر ۋچاسكەلەرىنىڭ تىزبەسى كورسە­تىلگەن jerkarta.gharysh.kz ينتەراك­تيۆتى كارتاسى ازىرلەنگەن بولاتىن.

جالپى, بىلتىر «جەر اماناتى» كوميسسياسىنىڭ تىكەلەي ارالاسۋىمەن قازاقستان اۋماعىندا پايدالانىلماي جاتقان 5 ملن گەكتاردان استام جەر مەملەكەت مەنشىگىنە قايتارىلعان.

باتىس قازاقستان وبلىسى