مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ عالىمدارمەن وتكەن جيىندا ادامزات جەتىستىكتەردىڭ بارلىعىنا ءبىلىمنىڭ ارقاسىندا قول جەتكىزگەنىن جانە قازىر, اسىرەسە وزىق تەحنولوگيا داۋىرىندە عىلىمسىز العا جىلجۋ مۇمكىن ەمەس ەكەنىن ايتقان ەدى. بۇل رەتتە مەملەكەتىمىزدىڭ ساياساتىندا عىلىم مەن تەحنولوگيا, يننوۆاتسيالىق دامۋ ەل ەكونوميكاسىن وركەندەتۋدەگى باسىم باعىتتاردىڭ ءبىرى رەتىندە ايقىندالىپ وتىر.
مەملەكەت تاراپىنان وتاندىق عىلىمنىڭ دامۋىنا ءاردايىم قولداۋ كورسەتىلىپ, عالىمداردىڭ الەۋەتىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان شارالار ىسكە اسىرىلىپ كەلەدى. وتاندىق عىلىم ءوز كەزەگىندە ەلىمىزدىڭ باسەكەگە قابىلەتتى بولۋى ءۇشىن ءوندىرىستىڭ جاڭا تەحنولوگيالارىنا باعىتتالۋعا ءتيىس. بۇل دەگەنىمىز – وتاندىق ازىرلەمەلەردىڭ ەكونوميكانىڭ ناقتى سەكتورلارىندا قولدانىلۋى جانە ۇلتتىق عىلىمي جۇيەنىڭ تۇبەگەيلى ترانسفورماتسيالانۋى. قازىرگى تاڭدا بۇل جۇمىس پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ تىكەلەي قولداۋىمەن جۇرگىزىلىپ جاتىر. عىلىم سالاسىندا اۋقىمدى ءىس-شارالار دا قولعا الىنعان. سولاردىڭ ەڭ ماڭىزدىلارىنىڭ قاتارىندا ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىنا مەملەكەتتىك مارتەبەنىڭ قايتارىلۋىن ايتۋعا بولادى. اكادەميا پرەزيدەنت جانىندا بولعاندىقتان, ونىڭ ءرولى ەرەكشەلەنىپ, قوعامدا الار ۇلەسى ارتا تۇسەتىنىنە كامىل سەنەمىز. وسى تۇستا ونىڭ بيۋدجەتتىك قارجىلاندىرۋ ماسەلەلەرى دە شەشىمىن تاۋىپ ۇلگەردى.
سونداي-اق جاقىندا مەملەكەت باسشىسى دامىعان ەلدەر تاجىريبەسىنە سايكەس جاڭادان قۇرىلعان پرەزيدەنت جانىنداعى عىلىم جانە تەحنيكا جونىندەگى ۇلتتىق كەڭەستىڭ ءبىرىنشى وتىرىسىن وتكىزدى. وندا ەلىمىزدىڭ عىلىمي-تەحنيكالىق ساياساتىنىڭ نەگىزگى باسىمدىقتارى ايقىندالدى. ۇلتتىق كەڭەستىڭ مەملەكەت باسشىسىنا تىكەلەي باعىنۋى تاپسىرمانىڭ جەدەل تۇردە ورىندالۋى, ەل زاڭدارىنا وزگەرىستەر ەنگىزۋ قاجەتتىلىگىنىڭ بولماۋى سياقتى بەلگىلى ارتىقشىلىقتاردى بەرىپ وتىر. كەڭەستىڭ نەگىزگى مىندەتى – عىلىم سالاسىنداعى مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ باسىم باعىتتارى بويىنشا ۇسىنىستار ازىرلەۋ. ونىڭ قۇرامىنا نوبەل سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى, اعا بۋىن وكىلدەرى, شەتەلدىك جانە وتاندىق عالىمدار, سونداي-اق الەمدىك عىلىمي ورتالىقتاردا جۇمىس ىستەيتىن جاس ماماندار كىردى. راسىندا, عىلىم جانە تەحنولوگيالار جونىندەگى ۇلتتىق كەڭەس ەلىمىزدەگى عىلىمنىڭ اشىق مودەلىنە كوشۋ ۇدەرىسىندەگى ماڭىزدى ينستيتۋتتاردىڭ ءبىرى بولاتىنى ءسوزسىز.
جالپى, مينيسترلىك عىلىم مەن جوعارى ءبىلىمدى دامىتۋ, سونداي-اق مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرمالارىن ىسكە اسىرۋ بويىنشا نەگىزگى مىندەتتەر شەڭبەرىندە جوسپارلى جۇمىس جۇرگىزىپ كەلەدى. ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋروسىنىڭ اقپاراتىنا سايكەس 2022 جىلى 414 كاسىپورىن عىلىمي جۇمىستى جۇزەگە اسىرۋدى قولعا الدى. ونىڭ ىشىندە 106-سى – مەملەكەتتىك سەكتورعا, 94-ءى – جوعارى ءبىلىم سەكتورىنا, 179-ى – كاسىپكەرلىك سەكتورىنا, 35-ءى كوممەرتسيالىق ەمەس سەكتورعا جاتادى.
مينيسترلىكتىڭ قاراماعىندا بارلىعى 26 عىلىمي زەرتتەۋ ينستيتۋتى بار. بۇل رەتتە ءبىزدىڭ ينستيتۋتتار عىلىمي زەرتتەۋ ينستيتۋتتارىنىڭ جالپى سانىنىڭ 27 پايىزىن عانا قۇرايدى. الايدا وعان قاراماستان ءبىز وزىمىزگە جۇكتەلگەن جاۋاپكەرشىلىكتەن باس تارتپايمىز. قازىرگى ۋاقىتتا عىلىمي الەۋەت 11 سالالىق مينيسترلىك پەن ۆەدومستۆولاردا شوعىرلانعان. 2022 جىلدىڭ قورىتىندىسىنا توقتالار بولساق, ۇكىمەتتىڭ تىكەلەي قولداۋىنىڭ ناتيجەسىندە 2023-2025 جىلدارعا ارنالعان عىلىمنىڭ جالپى بيۋدجەتى 3,5 ەسە ءوستى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ عالىمداردىڭ مارتەبەسىن كوتەرۋ جونىندەگى تاپسىرماسىن ىسكە اسىرۋ ءۇشىن ولاردىڭ جالاقىسى كوتەرىلدى. سونداي-اق كادرلىق الەۋەتتى نىعايتۋ بويىنشا جۇمىستار جۇرگىزىلدى.
كوپشىلىك بىلەتىندەي, عالىمدار بۇرىن تۇراقتى جالاقى الماعان. جالاقى كونكۋرستاردىڭ ناتيجەلەرىنە بايلانىستى بولدى. عالىمداردىڭ ورتاشا جالاقىسى 152 مىڭ تەڭگەنى قۇرادى. بۇل ەكونوميكاداعى ورتاشا كورسەتكىشتىڭ 72 پايىزى شاماسىندا. بۇگىنگى تاڭدا جەتەكشى عالىمداردىڭ جالاقىسى (1 200 ادام) بازالىق قارجىلاندىرۋعا ەنگىزىلگەن. 85 عىلىمي ينستيتۋتقا تولىقتاي تىكەلەي قارجىلاندىرىلادى. عالىمداردىڭ جالاقىسى ارتتى. ورتاشا ايلىق – 257 مىڭ تەڭگە. كونكۋرستار جىل سايىن وتكىزىلەدى. قولدانبالى عىلىمدى قارجىلاندىرۋ 70 پايىزعا ۇلعايدى.
جوبالاردىڭ 27 پايىزى كوممەرتسيالانعان. بۇل – تەوريا جۇزىندەگى ازىرلەمەلەردىڭ وندىرىسكە ەنگىزىلگەندىگىنىڭ دالەلى. جاس عالىمدار مەن پوستدوكتورانتتارعا 1 014 گرانت ءبولىندى. بۇگىنگى تاڭدا عىلىمي گرانتتار سانى 1,5 ەسە ءوستى. «عىلىم تۋرالى» زاڭعا وزگەرىستەر ەنگىزىلدى. زاڭ اياسىندا عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم مينيسترلىگى «زەينەتكەرلىك جاسقا جەتكەن اكادەميكتەرگە ءومىر بويعى اي سايىنعى ستيپەنديا بەلگىلەۋ قاعيدالارىن ازىرلەۋ جانە بەكىتۋ» وكىلەتتىگىنە يە بولدى. بۇل ۇكىمەتتىڭ ارنايى قاۋلىسىمەن بەكىتىلدى. قۇجاتقا سايكەس ەل بيۋدجەتىنەن اكادەميانىڭ زەينەت جاسىنداعى اكادەميكتەرىنە اي سايىن جانە ءومىر بويى 60 ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىش مولشەرىندە ستيپەنديا تولەپ تۇرۋ قاراستىرىلىپ جاتىر. «عىلىم ورداسى» عيماراتىن جوندەۋ جۇمىستارى باستالدى. عىلىمي ينستيتۋتتاردىڭ ساپاسىن ارتتىرۋ ءۇشىن قازىرگى زامانعى 800-دەي قۇرال-جابدىق ساتىپ الىندى. عىلىمي جابدىقتاردىڭ 14 پايىزى جاڭارتىلدى.
دەگەنمەن بۇگىنگى تاڭدا عىلىمدا شەشىمىن تاپپاي كەلە جاتقان بىرقاتار ماسەلە دە بار. بىرىنشىدەن, عىلىمدى قارجىلاندىرۋدىڭ دەڭگەيى تومەن – ىشكى جالپى ءونىمنىڭ 0,13 پايىزى. بۇل بيزنەس وكىلدەرىنىڭ قىزىعۋشىلىق تانىتپاۋىن جانە بيزنەس پەن جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ عىلىمدى قارجىلاندىرۋعا تارتىلماۋىن, سونداي-اق عىلىمي جانە عىلىمي-تەحنيكالىق قىزمەت ناتيجەلەرىنە جەكە ينۆەستيتسيالاردىڭ تومەن ەكەنىن بىلدىرەدى. ەكىنشىدەن, عىلىمي كادرلاردىڭ جەتىسپەۋشىلىگى. عىلىمي كادرلاردىڭ قارتايۋى بايقالادى, ولاردىڭ ورتاشا جاسى – 59 جاس. زەرتتەۋشىلەردىڭ جالپى سانىنىڭ 35 پايىزى عانا جاستار. ۇشىنشىدەن, عىلىمي جانە عىلىمي-تەحنيكالىق قىزمەت ناتيجەلەرىنە جانە ەكونوميكاداعى يننوۆاتسيالارعا سۇرانىس تومەن. بۇل تەحنولوگيالاردى كوممەرتسيالاندىرۋدىڭ 27 پايىزىنا, ياعني ءالى دە بولسا جەتكىلىكسىز دەڭگەيىنە, عىلىمدى قاجەتسىنەتىن وندىرىسكە كوشۋ ءۇشىن بيزنەستىڭ ءالسىز قىزىعۋشىلىعىنا بايلانىستى بولىپ وتىر. تورتىنشىدەن, زاماناۋي جابدىقتارى بار عىلىمي زەرتحانالاردىڭ جەتىسپەۋشىلىگى. ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازا جانە عىلىمي ينستيتۋتتاردىڭ, عىلىمي ينفراقۇرىلىمىنىڭ توزۋى, شەتەلدىك جابدىقتار مەن ماتەريالداردى جەتكىزۋ پروبلەمالارى بار. بۇگىنگى تاڭدا وسى ماسەلەلەردى شەشۋگە جانە عىلىم مەن جوعارى ءبىلىم سالاسىن دامىتۋعا باعىتتالعان جوعارى ءبىلىمدى جانە عىلىمدى دامىتۋدىڭ 2023-2029 جىلدارعا ارنالعان تۇجىرىمداماسى قابىلداندى. وعان مەملەكەت باسشىسىنىڭ الداعى 7 جىلعا ارنالعان جوعارى ءبىلىم مەن عىلىم جۇيەسىن دامىتۋ جونىندەگى بارلىق مىندەتتەرى مەن تاپسىرمالارى كىردى. اتالعان تۇجىرىمداما اياسىندا عىلىم مەن جوعارى ءبىلىم سالاسىنىڭ الدىندا اتقاراتىن قىرۋار جۇمىس تۇر.
ءبىرىنشى – عىلىمدى باسقارۋدىڭ جاڭا مودەلىن ەنگىزۋ. اكادەميك قانىش ساتباەۆ ء«وز ءبىلىمىن ءومىردىڭ, ءوندىرىستىڭ تاجىربيەلەرىمەن نىعايتىپ, بايىتىپ وتىراتىن, تاپقان ءىلىمىن ۇلكەندى-كىشىلى اشقان جاڭالىعىن حالىقتىڭ قاجەتىنە بەرىپ وتىراتىن عىلىم عانا ءوز دارەجەسىندە زامان تالابىنىڭ ورەسىندە بولادى», دەگەن ەكەن. راسىندا دا ەكونوميكانى تەحنولوگيالىق جاڭعىرتۋ ءۇشىن حالىقارالىق تاجىريبەگە سۇيەنە وتىرىپ, عىلىم مودەلىن «قايتا جۇكتەۋ» قاجەت. حالىقارالىق تاجىريبە عىلىمنىڭ ەكى نەگىزگى مودەلىنە نەگىزدەلگەن – جۇمىلدىرىلعان جانە اشىق.
قازاقستاندا بىرنەشە رەت جۇرگىزىلگەن رەفورمالارعا قاراماستان, سوڭعى 30 جىلدا عىلىم ەكونوميكالىق دامۋدىڭ درايۆەرىنە اينالمادى جانە «جۇمىلدىرۋ مودەلى» پاراديگماسىندا قالدى. پوستكەڭەستىك باسقا ەلدەردەگىدەي, ءبىز عىلىمنىڭ بارلىق كەمشىلىگىن كورىپ وتىرمىز – مەملەكەتتىك قارجىلاندىرۋعا تومەن دەڭگەي جانە تاۋەلدىلىك, عىلىمي جانە عىلىمي-تەحنيكالىق قىزمەت ناتيجەلەرىنە بيزنەس تاراپىنان سۇرانىستىڭ تومەندىگى, كادرلاردىڭ كەتۋى جانە قارتايۋى.
شىعىنداردىڭ وسۋىنە قاراماستان ىرگەلى جانە قولدانبالى زەرتتەۋلەرگە باسىمدىق 82 پايىزدى, ال تاجىريبەلىك-كونسترۋكتورلىق جۇمىستار 18 پايىزدى قۇرايدى. وتاندىق عىلىمدى تۇبەگەيلى جاڭعىرتپاي, 2025 جىلعا قاراي ىشكى جالپى ءونىمنىڭ 1 پايىزىنا تەڭ قارجىلاندىرۋدى, جەكە ينۆەستيتسيالاردى 75 پايىزعا دەيىن ارتتىرۋ, عىلىمي كادرلار مەن جابدىقتاردى جاڭارتۋ, ينتەرناتسيونالداندىرۋ بويىنشا قويىلعان ماقساتتارعا قول جەتكىزۋ مۇمكىن ەمەس.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم مينيسترلىگى عىلىمنىڭ اشىق مودەلىن قالىپتاستىرۋ جونىندەگى مىندەتتەردى ىسكە اسىرۋ ۇستىندە. اشىق مودەلدىڭ نەگىزگى ەلەمەنتتەرى – سالىق جەڭىلدىكتەرى, ۋنيۆەرسيتەت عىلىمىن قولداۋ, پرەزيدەنت جانىنداعى عىلىم مەن تەحنولوگيا بويىنشا ۇلتتىق كەڭەس, عىلىمدى كوممەرتسيالاندىرۋ. ارتىقشىلىقتارى – الەمدىك دەڭگەيدەگى ۋنيۆەرسيتەتتەر قۇرۋ مۇمكىندىگى, عىلىمي جانە عىلىمي-تەحنيكالىق قىزمەت ناتيجەلەرىنە جاپپاي سۇرانىستىڭ ارتۋى, عىلىمي جانە عىلىمي-تەحنيكالىق قىزمەت ناتيجەلەرىنە بيزنەستىڭ شىعىندارى 70-80 پايىزعا ءوسۋى, ىشكى جالپى ونىمدەگى يننوۆاتسيالىق ونىمدەر ۇلەسىنىڭ 40-85 پايىزعا جەتۋى.
ەكىنشى – كادرلىق الەۋەتتى نىعايتۋ. ءبىز عىلىمي جانە عىلىمي-تەحنيكالىق قىزمەت ناتيجەلەرى بويىنشا جۇمىس ىستەيتىن عالىمداردىڭ سانىن كوبەيتۋدى ماقسات ەتىپ وتىرمىز. ياعني عالىمدار-كونسترۋكتورلار-تاجىريبەلىك وندىرىستەردىڭ قىزمەتكەرلەرى اراقاتىناسى 25:4:1 كورسەتكىشىن قۇراسا, ءبىز ونى تۇبەگەيلى وزگەرتىپ, 1:2:4 كورسەتكىشىنە دەيىن تومەندەتۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. بۇل تاجىريبەلىك وندىرىستەردە قىزمەتكەرلەر سانىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. سونىمەن قاتار عالىمداردى ىنتالاندىرۋ ماقساتىندا عىلىمي دارەجە مەن اتاق ءۇشىن قوسىمشا تولەمدەر بەلگىلەنەدى. 2000 ايلىق ەسەپتىك كولەمىندە 50 «ۇزدىك زەرتتەۋشى» جىل سايىنعى سىيلىعى بەرىلەدى. سونداي-اق جىل سايىن 1000 «جاس عالىم» گرانتى ءبولىنىپ, دوكتورانتۋرادان كەيىنگى باعدارلامالار ازىرلەنەدى. سونىمەن قاتار جىل سايىن 500 حالىقارالىق تاعىلىمدامادان وتۋگە گرانتتار بولىنەتىن بولادى.
ءۇشىنشى – عىلىم ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋ. قازىرگى تاڭدا بارلىعى 13 تەحنوپارك جۇمىس ىستەيدى. الايدا ولاردىڭ تيىمدىلىگى تۋرالى ماسەلە تاعى بار. سونداي-اق عىلىم ينستيتۋتتارىنىڭ جانە ۋنيۆەرسيتەتتەر جانىنداعى تەحنولوگيالاردى كوممەرتسيالاندىرۋدىڭ 58 ءوفيسى جانە تسيفرلىق دامۋ, يننوۆاتسيالار جانە اەروعارىش ونەركاسىبى مينيسترلىگىنە قاراستى 10 تەحنولوگيالىق بيزنەس-ينكۋباتورى جۇمىس ىستەيدى. جالپى, بۇل باعىتتىڭ ماقساتى – دامىعان عىلىمي ينفراقۇرىلىمى بار عىلىمي ۇيىمدار جەلىسىن قۇرۋ. ول ءۇشىن عىلىمي زەرتتەۋ ينستيتۋتتارى مەن جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ عىلىمي ينفراقۇرىلىمى داميتىن بولادى. عىلىمي ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋعا گرانتتىق قارجىلاندىرۋدىڭ جاڭا ءتۇرى ەنگىزىلەدى. پەرسپەكتيۆالىق باعىتتار بويىنشا جاڭا عىلىمي زەرتتەۋ ينستيتۋتتارى مەن عىلىمي ورتالىقتار, ينجينيرينگتىك ورتالىقتار, جەتەكشى جوعارى وقۋ ورىندارى مەن ءىرى كاسىپورىنداردىڭ جانىنان تەحنولوگيالىق پاركتەر قۇرىلاتىن بولادى. عىلىمي زەرتتەۋ ينستيتۋتتارى مەن جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ تاجىريبەلىك-كونسترۋكتورلىق وندىرىستەرىنىڭ ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋ, يندۋستريا 4.0 باعىتتارى بويىنشا ترانسۇلتتىق كومپانيالارمەن بىرلەسكەن كاسىپورىندار تۇرىندە R&D زەرتحانالارىن قۇرۋ جوسپارلانىپ وتىر. عىلىمي ۇيىمداردىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسىن جاڭعىرتۋ ءۇشىن كەمىندە 5 عىلىمي زەرتتەۋ ينستيتۋتى جانە پەرسپەكتيۆالىق باعىتتار بويىنشا عىلىمي ورتالىقتار قۇرىلاتىن بولادى.
عىلىم سالاسىنىڭ تابىستى دامۋىندا ۋنيۆەرسيتەتتەر ماڭىزدى باسىمدىق بولىپ سانالادى. عىلىمى تابىستى دامىعان ەلدەردىڭ بارلىعىندا ۋنيۆەرسيتەتتەر عىلىمي زەرتتەۋلەردە, عىلىمي كادرلاردى ۇنەمى جاڭارتىپ وتىرۋدا جەتەكشى ءرول اتقارادى. حالىقارالىق تاجىريبەگە سۇيەنسەك, ەنداۋمەنت قورلارى – ۋنيۆەرسيتەتتەردە عىلىمنىڭ تۇراقتى دامۋىنىڭ قارجىلىق نەگىزى. ەلىمىزدە بۇل باعىتتا جۇمىستار جۇرگىزىلىپ جاتىر. بىراق ءالسىز. سول سەبەپتى ۋنيۆەرسيتتەردە ەنداۋمەنت قورلارىن قالىپتاستىرۋ جۇمىستارى كۇشەيتىلەدى. ەنداۋمەنت قورلاردى رەتتەۋ جونىندەگى زاڭ جوباسىنىڭ جەكە تۇجىرىمداماسىن ازىرلەيمىز. ەنداۋمەنت قورلارعا جانە ولاردى باسقارۋعا قايىرىمدىلىق جاساۋ ءۇشىن سالىقتىق ىنتالاندىرۋدى ەنگىزۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. كوممەرتسيالىق ەمەس ۇيىمداردىڭ نىسانالى كاپيتالىن قالىپتاستىرۋ جانە پايدالانۋ ءتارتىبى ايقىندالاتىن بولادى.
ءتورتىنشى – قولدانبالى عىلىم جانە عىلىمي جانە عىلىمي-تەحنيكالىق قىزمەت ناتيجەلەرىن كوممەرتسيالاندىرۋ. 2016 جىلدان باستاپ عىلىم قورى عىلىمي جانە عىلىمي-تەحنيكالىق قىزمەت ناتيجەلەرىن كوممەرتسيالاندىرۋ جوبالارىن گرانتتىق قارجىلاندىرۋعا 3 كونكۋرس وتكىزدى (2016, 2017, 2018 جىلدارى), ونىڭ قورىتىندىسى بويىنشا 151 جوبا قولداۋ تاپتى. 6,7 ملرد تەڭگە جەكە قارجىلاندىرۋ تارتىلدى. 2022 جىلدىڭ سوڭىندا يننوۆاتسيالىق ءونىمدى ساتۋدان جانە قىزمەت كورسەتۋدەن تۇسكەن كىرىستەر سوماسى 24,9 ملرد تەڭگەنى قۇرادى. ءونىم ەكسپورتىنىڭ كولەمى 402,2 ملن تەڭگەگە (15 جوبا) تەڭ بولدى. جالپى, عىلىمدى قاجەتسىنەتىن ءونىمدى ساتۋدان بيۋدجەتكە سالىق تولەمدەرى تۇرىندە 5,7 ملرد تەڭگەدەن استام تولەم ءتۇستى. 1 419 جۇمىس ورنى قۇرىلدى. وسى جىلدان باستاپ ءبىز ۇلتتىق يننوۆاتسيالىق جۇيەنى قالىپتاستىرۋدى باستايمىز. سالالار مەن وڭىرلەر دەڭگەيىندە اكسەلەراتسيا باعدارلاماسى ارقىلى تەحنولوگيالاردى كوممەرتسيالاندىرۋ كەڭسەلەرى قۇرىلادى. قولدانبالى عىلىمدى قارجىلاندىرۋدى كەزەڭ-كەزەڭىمەن ۇلعايتۋ ءۇشىن تاجىريبەلىك كونسترۋكتورلىق جۇمىستارعا جاڭا عىلىمي گرانتتار ەنگىزىلەتىن بولادى, عىلىمي زەرتتەۋ جانە تاجىريبەلىك كونسترۋكتورلىق جۇمىستاردىڭ ۇلەسى ارتادى. جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارعا وڭىرلەر ەكونوميكاسىنىڭ نەگىزگى پروبلەمالارىن شەشۋگە باعىتتالعان قولدانبالى عىلىمدى قارجىلاندىرۋ ءۇشىن وكىلەتتىك بەرىلەدى.
عىلىم مەن تەحنولوگيالاردى دامىتۋعا جەر قويناۋىن پايدالانۋشىلاردىڭ كۇردەلى سالىمدارىنان 1 پايىز اۋدارۋ تۋرالى دا ايتا كەتەلىك. ورتالىقتاندىرۋ جونىندەگى شارالار وتاندىق عىلىمنىڭ باسىمدىقتارىن نەگىزگە الا وتىرىپ, عىلىمي زەرتتەۋ مەن تاجىريبەلىك-كونسترۋكتورلىق جۇمىستاردىڭ شىعىندارىن پايدالانۋدى رەتكە كەلتىرۋگە ءتيىس. سونىمەن قاتار عىلىمي زەرتتەۋ مەن تاجىريبەلىك-كونسترۋكتورلىق جۇمىستارعا بولىنەتىن قاراجات جەر قويناۋىن پايدالانۋشى كومپانيالارعا بەرىلۋى عىلىمعا كەرى اسەرىن تيگىزىپ جاتىر. وسىعان بايلانىستى «سامۇرىق-قازىنا» قورى مەن جەر قويناۋىن پايدالانۋشىلار جۇرگىزەتىن عىلىمي زەرتتەۋ جانە تاجىريبەلىك-كونسترۋكتورلىق جۇمىستاردى عىلىمي-تەحنولوگيالىق ساياساتتىڭ ۇلتتىق باسىمدىقتارىمەن ۇندەستىرۋ ورىندى. ولاردىڭ عىلىمي زەرتتەۋ مەن تاجىريبەلىك-كونسترۋكتورلىق جۇمىستاردى جۇرگىزۋ تارتىبىنە مەملەكەتتىك عىلىمي-تەحنيكالىق ساراپتاما جۇرگىزە وتىرىپ, جوعارى وقۋ ورىندارى مەن عىلىمي زەرتتەۋ ينستيتۋتتارى ءۇشىن باسەكەلەستىك نەگىزدە اشىق, قولجەتىمدى ەتۋ قاجەت. قولدا بار دەرەكتەر جەر قويناۋىن پايدالانۋشىلار ەسەبىنەن عىلىمي زەرتتەۋ مەن تاجىريبەلىك-كونسترۋكتورلىق جۇمىستارعا قوسىمشا 100 ملرد تەڭگە تارتۋ, جالپى كەلىسىمشارتتار شەڭبەرىندە عىلىمي زەرتتەۋ مەن تاجىريبەلىك-كونسترۋكتورلىق جۇمىستاردىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ مۇمكىندىگىن كورسەتەدى.
قازىرگى تاڭدا مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىن ورىنداۋ ماقساتىندا عىلىمي-تەحنولوگيالىق ساياساتتى اكىمشىلەندىرۋدى جەتىلدىرۋ ءۇشىن «عىلىم جانە تەحنولوگيالىق ساياسات تۋرالى» جاڭا زاڭ جوباسى ازىرلەنىپ جاتىر. جوعارىدا ايتىلعان عىلىم سالاسىن دامىتۋعا باعىتتالعان باستامالار, عىلىمنىڭ جاڭا مودەلى سياقتى جاڭاشىلدىقتار وسى زاڭ جوباسىنىڭ شەڭبەرىندە كوزدەلمەك. قابىلداناتىن زاڭنىڭ يننوۆاتسياعا جانە قۇن تىزبەگىن كەڭەيتۋگە نەگىزدەلگەن ەكونوميكانى دامىتۋ لوگيكاسىن كورسەتۋى, عىلىمي-تەحنيكالىق ساياسات ماسەلەلەرىن شەشۋدىڭ ءتيىمدى قۇرالدارى مەن تەتىكتەرىن قامتاماسىز ەتۋى ماڭىزدى بولىپ وتىر.
كورنەكتى الاش تۇلعاسى جۇسىپبەك ايماۋىت ۇلى «عىلىم بىلىمگە قونادى, عىلىمسىز ءبىلىم تىم قۇرعاق», دەگەن ەكەن. بۇل ەكى ۇعىم – عىلىم مەن ءبىلىم ۇشتاسىپ, ۇيلەسپەيىنشە ناتيجە بولمايتىنى حاق. سول سەبەپتى عىلىم مەن جوعارى ءبىلىمدى ۇيلەستىرىپ, قاتار دامىتۋ باعىتتارى ۇنەمى مەملەكەت باسشىسىنىڭ ءجىتى نازارىندا. قازىرگى كۇنى جوعارى ءبىلىم سالاسىن دامىتۋدا دا بىرقاتار جۇمىستار جۇرگىزىلىپ جاتىر.
ساياسات نۇربەك,
عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم ءمينيسترى