قازاقستان – يسپانيا: ەكونوميكالىق بايلانىس نىعايادى

«بايتەرەك» حولدينگىنىڭ باسقارما توراعاسى قانات شارلاپاەۆتىڭ ايتۋىنشا, فورۋم قازاق جانە يسپان بيزنەسى اراسىنداعى قارىم-قاتىناستى تەرەڭدەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. بىلتىر ەكى ەل اراسىنداعى ساۋدا اينالىمى ايتارلىقتاي ءوسىپ, 2,5 ملرد ەۋ­رو­­نى قۇراعان. بۇل – الدىڭعى جىلمەن سالىس­تىرعانداعى ءوسىمنىڭ 42 پايىزعا جۋىعى.

«قازىر قازاقستان پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ەكونوميكاداعى تۋربۋ­لەنت­تى ۇردىستەردى ازايتۋدى كوزدەگەن تولىق­قاندى ەكونوميكالىق باستاماسىن جۇزەگە اسىرۋ ۇستىندە. بۇل رەفورمالار زاڭ ۇستەمدىگىن قامتاماسىز ەتۋگە, اشىق جانە ەسەپ بەرەتىن مەملەكەت قۇرۋعا, زاماناۋي مەملەكەتتىك اپ­پا­راتتى قالىپتاستىرۋعا, سونىمەن بىرگە شاعىن جانە ورتا بيزنەستى دامىتۋعا جانە يندۋستريالاندىرۋعا باعىتتالعان. مەملەكەت باسشىسىنىڭ ەكونوميكالىق باستامالارىن ىسكە اسىرۋدا ماڭىزدى ءرول «بايتەرەك» ۇلتتىق باسقارۋشى حولدينگىنە بەرىلدى, ول ەلدىڭ سەگىز نەگىزگى دامۋ ينستيتۋتىن قامتيدى جانە ەكونوميكالىق رەفورمالاردى جۇرگىزۋدە ۇكىمەتتىڭ اسا ماڭىزدى قارجى قۇرالدارىنىڭ ءبىرى بولىپ سانالادى. ءبىز يسپانيامەن ساۋدا جانە ينۆەستيتسيالىق قارىم-قاتىناسىمىزدى ۇنەمى ارتتىرىپ وتىرامىز. كەزدەسۋ اياسىندا قازاقستان ءۇشىن بىرقاتار باسىم باعىت بويىنشا كەلىسسوزدەر جۇرگىزىلەدى. ونىڭ اياسىندا ءبىزدىڭ تاراپ ەكونوميكانىڭ باسىم سالالارىندا ەكىجاقتى ينۆەستيتسيالىق ىنتىماقتاستىقتى كەڭەيتۋ ءۇشىن مەملەكەت­تەردىڭ باسەكەلى ارتىقشىلىقتارىن پايدا­­لا­نۋدى قولداماقشى. يسپان كومپانيا­لارى, ءبىرىنشى كەزەكتە, جابدىقتى جەت­كىزۋ بويىنشا نەگىزگى تەحنولوگيالىق سەرىك­تەس­­تەرىمىز بولىپ سانالادى. ءبىز يسپان كوم­پا­نيالارىنىڭ وتاندىق بيزنەستىڭ تەح­نولوگيالىق سەرىكتەستەرى بولۋى ءۇشىن كەلىسسوزدەر جۇرگىزىپ جاتىرمىز. بۇل نەگىزگى ءۇش سالادا جۇزەگە اسادى. ولار – سۋ تازارتۋ قۇرىلىسجايلارى بويىنشا, اۋىل شارۋاشىلىعى, سۋ رەسۋرستا­رىن باسقارۋ جانە ماشينا جاساۋ سالاسىنداعى كووپەراتسيامىزدى دامىتۋ», دەدى حولدينگ باسشىسى.

ونىڭ ايتۋىنشا, يسپان تاراپىنىڭ دا بىزگە نە ۇسىنا الاتىنى ماڭىزدى.

«بايتەرەك» – قازاقستاننىڭ نەگىزگى قارجى­لىق وكىلى جانە ەلدەگى قارجى جانە ساۋدا رەفورمالارى ءۇشىن ءبىز جاۋاپتىمىز. بىرلەسىپ جوعارى ناتيجەلەرگە جەتەمىز دەپ سانايمىن. بۇل پلاتفورما ءبىلىم مەن تاجىريبە الماسۋ الاڭى عانا ەمەس, ەلدەر اراسىنداعى ساۋدا ءوسىمى مەن ينۆەستيتسيالىق ءوسىمنىڭ نەگىزى بولۋعا ءتيىس. يسپان ينۆەستورلارىمەن ءوزارا ءىس-قيمىلدان مىنالاردى كۇتەمىز: ءبىرىنشىسى – تەحنولوگيالىق ساراپتاما, ەكىنشىسى – ينۆەستوردىڭ ءوزى مالىمدەگەن سالادا جۇمىس تاجىريبەسىنىڭ بولۋى, ءۇشىنشىسى – ءوزىنىڭ قاتىسۋى. وسى تالاپتار ورىندالعان كەزدە عانا ءبىز نە بورىشتىق كاپيتالعا, نە اكتسيونەرلىك كاپيتالعا قاتىسۋدى, نە ەكسپورتتىق قارجىلاندىرۋ اياسىندا قولداۋ­دى ۇسىناتىن بولامىز. ءبىز ءۇشىن ەڭ ماڭىز­دىسى – ەلىمىزگە كەلەتىن ينۆەستوردىڭ ءوزى تولىق قاتىساتىن, تەحنولوگيالىق ساراپتاماسى بار تولىققاندى ينۆەستور بولۋىن قام­تاماسىز ەتۋ», دەدى قانات شارلاپاەۆ.

يسپانيا ساۋدا پالاتاسىنىڭ حالىقارا­لىق ىنتىماقتاستىق بويىنشا ديرەكتورى حايمە مونتالۆونىڭ ايتۋىنشا, فورۋم ەكى-­جاقتى ىسكەرلىك قاتىناستاردىڭ كەلەشەگىن كورۋگە, جاڭعىرمالى ەنەرگيا كوزدەرىن دامىتۋ بويىنشا قارجى قۇرالدارىن پايدالانۋ بارىسىن تالقىلاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

«قازاقستان – ورتالىق ازيانىڭ ليدەرى جانە يسپانيانىڭ ستراتەگيالىق سەرىكتەسى بولىپ سانالادى. قازاقستاندا مينەرالدى رەسۋرستاردىڭ ايتارلىقتاي قورى بار. سونداي-اق ەكونوميكالىق جاعدايى وتە جاقسى دامىپ كەلەدى. قازاقستان مەن يسپانيانىڭ ەكونوميكالىق قارىم-قاتىناسى جاقسى دەڭگەيدە. ەلدەر اراسىنداعى تاۋار اينالىمى 2012 جىلدان 2022 جىلعا دەيىنگى ارالىقتا 4 ەسە ارتتى. يسپانيالىق كومپانيالاردا 9 مىڭنان استام قازاقستاندىق جۇمىس ىستەيدى. قازاقستان يسپانياعا حا­لىق تۇتىناتىن تاۋارلاردى جەتكىزۋ, گاز جانە جاڭعىرمالى ەنەرگيا كوزدەرى, تاسىمال­داۋ جانە لوگيستيكا سالاسىندا مۇمكىن­دىكتەر ۇسىنىپ وتىر. قازاقستان «جاسىل ەنەرگياعا» وتۋگە مۇددەلى. مۇنى ۇكىمەت تە مالىمدەدى. 2050 جىلعا تامان ءسىزدىڭ ەلدە ەنەرگيانىڭ تەڭ جارتىسى جاڭعىرمالى ەنەرگيا كوزدەرىنەن الىنباق. وسىعان بايلانىستى اتالعان سالاداعى جاڭا شەشىمدەر تۇرعىسىنان سىزدەرگە قولداۋ بىلدىرە الامىز», دەدى حايمە مونتالۆو.

ال يسپانيا جۇمىس بەرۋشىلەر ۇيىمدارى كونفەدەراتسياسىنىڭ پرەزيدەنتى مارتا بلانكو ەلدەر اراسىنداعى بايلانىستىڭ تىعىز دامۋى ءۇشىن بارلىق مۇمكىندىكتى قاراستىرامىز دەگەن وي ايتتى.

«وسى رەتتە ءبىز قوس تاراپقا دا پايدالى سالالاردى انىقتادىق, بىرقاتارىن اتاپ وتەر بولسام, ولار – كولىك بويىنشا ينتەگراتسيا, جاڭعىرمالى ەنەرگيا كوزدەرى, وڭدەۋ, قالدىقتاردى قايتا وڭدەۋ. قازاقستاندا يسپان كومپانيالارىن قولداۋدىڭ ءتاۋىر شارالارى بار. بىراق ساپالى جۇمىس ىستەۋ ءۇشىن قويىلاتىن تالاپتار دا بار. ول – ەڭ ءبىرىنشى كەزەكتە رەتتەۋشى بازانىڭ اشىق, بولجامدى, تۇراقتى بولۋى», دەدى مارتا بلانكو.

«MAXAM» كومپانياسىنىڭ كوممەر­تسيالىق ديرەكتورى حوسە ماريا كاساس ءوز بيزنەسىنىڭ تاريحىنان مىسال كەلتىردى.

ء«بىز مۇندا 20 جىلدان بەرى جۇمىس ىستەپ ءجۇرمىز. باستاپقىدا كەڭسەمىز كىشكەنتاي بولدى. ءتورت ادام عانا قىزمەت اتقاردى. قازىر بۇكىل ەل بويىنشا 4 زاۋىتىمىز بار. جىلدىق تابىسىمىز 100 ملن ەۋروعا جەتەدى. مۇنداي جەتىستىككە ءبىز قالاي جەتتىك؟ جۇمىس ىستەۋىمىزگە مەملەكەت مۇمكىندىك بەردى. مەن ورتالىق ازيانىڭ كوپ ەلىندە بولدىم. قازاقستان – كومپانيالارعا ءتيىمدى جۇمىس ىستەۋگە جاعداي جاسايتىن, ناقتى رەتتەۋشىلىك بازاسى بار بىردەن-ءبىر ەل. مەن كوپتەگەن يسپان كومپانيالارىن قازاقستاندا جۇمىس ىستەۋگە شاقىرامىن, ويتكەنى بۇل ەل ينۆەس­تيتسيا ءۇشىن وتە قولايلى», دەدى ول. 

ساۋدا جانە ينتەگراتسيا ۆيتسە-ءمينيسترى, قازاقستان تاراپىنان قازاقستان-يسپانيا ۇكىمەتارالىق كوميسسياسىنىڭ توراعاسى قايرات تورەباەۆ ەلدەر اراسىنداعى جالپى ساۋدا اينالىمىندا وتاندىق ەكسپورتتىڭ ۇلەسى باسىم ەكەنىن ايتتى.

ء«بىز 262 ملن ەۋرونىڭ تاۋارىن يمپورت­تادىق. سوندىقتان يسپاندىق ساپالى ونىم­دەردى يمپورتتاۋدىڭ ۇلكەن رەزەرۆى بار. بۇل رەتتە ەكسپورت تا وسۋگە ءتيىس. قازاقستان ەكسپورتىنىڭ باستى ءونىمى – مۇناي. يسپان كاسىپكەرلەرىنىڭ جەمىس پەن كوكونىستى ءوندىرۋ, ساقتاۋ جانە ۇلەستىرۋ بويىنشا مول تاجىريبەسى بار. ينۆەستيتسيا تۋرالى ايتۋعا ءالى ەرتە. بىلتىر يسپاندىقتار 20,7 ملن دوللار ينۆەستيتسيا جاسادى. بىزدە, نەگىزىنەن, ديستريبۋتسيا, شاعىن ساۋدا, اۆتوكولىك بولشەكتەرىنىڭ ساۋداسى سالاسىندا جۇمىس ىستەيتىن 45 بىرلەسكەن كاسىپورىن بار. ال قازىر يسپان ينۆەستيتسياسىن فارماتسەۆتيكا, جەمىس پەن كوكونىس وندىرىسىنە جانە جوعارى تەحنولوگيالارعا تارتقىمىز كەلەدى», دەدى قايرات تورەباەۆ. ونىڭ ايتۋىنشا, وڭىردەگى گەوساياسي احۋالدىڭ جەدەل وزگەرۋىنە بايلانىستى قازاقستان قازىر ساۋدا ءدالىزىن ورناتىپ تاستادى دەپ ويلاي باستاعاندار كوپ.

«بىراق بۇل ءدالىز ءوز الەۋەتىنىڭ جارتى­سىن دا پايدالانعان جوق. سول سەبەپتى الداعى بىرنەشە جىلدا ساۋدامىزدى وسىرەتىن مۇم­كىندىك بار. قازاقستاندا كوپتەگەن تابىستى يسپان كومپانيالارى جۇمىس ىستەيدى, الايدا سولاردىڭ 45-ءى عانا – اق جانە ولاردىڭ سانى وسۋگە ءتيىس. بىزدە الەمدەگى ۇزدىك ينۆەستيتسيالىق كليمات قالىپتاسقان جانە ورتالىق ازياعا تۇسەتىن ينۆەستيتسيانىڭ 70 پايىزى – قازاقستاننىڭ ەنشىسىندە. بۇل جاي عانا ساتتىلىك ەمەس, بۇل – ۇلكەن ەڭبەكتىڭ جەمىسى», دەدى قايرات تورەباەۆ.

يسپانيا تاراپىنان قازاقستان-يسپانيا ۇكىمەتارالىق كوميسسياسىنىڭ توراعاسى, يسپانيا ساۋدا, يندۋستريا جانە تۋريزم مينيسترلىگىنىڭ ساۋدا بويىنشا مەملەكەتتىك حاتشىسى شيانا مەندەس ەكى ەل اراسىنداعى ىنتىماقتاستىق جىلدان-جىلعا قارقىن الىپ كەلە جاتىر دەپ ەسەپتەيدى. مىسالى, 2022 جىلى يسپانيادان قازاقستانعا ەكسپورت 74 پايىز­عا وسكەن. بىزگە ساتىلعان تاۋارلار – نە­­گىزى­نەن, كيىم, ماشينا جانە حيميالىق ونىم­دەر.

«قازىرگى ۋاقىتتا يسپانيانىڭ قازاق­ستانعا ەكسپورتى ءبىرشاما ارتاراپتان­دىرىلعان دەپ ايتۋعا بولادى. ولار – نەگى­زىنەن, شينا, تراكتور, كولىك قۇرىلعىلارى, ماشينا جاساۋ جانە حيميالىق سالا ونىم­دەرى سياقتى ونەركاسىپتىك ماڭىزعا يە تاۋار­لار. يسپان كومپانيالارى تىڭايت­قىش جانە تۇز ءوندىرۋ, تەمىرجول سالاسى, قالدىقتاردى قايتا وڭدەۋ, مال شارۋا­شىلىعى, تاۋ-كەن سەكتورى, تسيفرلى يندۋستريا جانە دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنداعى قازاقستاندىق جوبالاردا تابىستى جۇمىس ىستەپ جاتىر.

قازاقستاندىق جانە يسپاندىق بيزنەس اراسىندا كوپتەگەن تابىستى كەيستەر بار. يسپاندىق بيزنەس ءۇشىن قازاقستان – وتە ماڭىزدى نارىق. يسپاندىق كومپانيا­لار قازاقستانعا جەك بويىنشا ىنتىماقتاستىقتى ۇسىنا الادى. بۇگىنگى كەڭەستىڭ ماقساتى – ەكىجاقتى ساۋدانى ىلگەرىلەتۋ, كەدەرگىلەردى انىقتاپ, ولاردى جويۋ جولدارىن بەلگىلەۋ. ءبىز قازاقستاننىڭ ەكونوميكالىق وسۋدەگى الەۋەتىن كورىپ وتىرمىز. سىزدەردىڭ ستراتە­گيا­لارىڭىز ورنىقتى قۇرىلىمدارعا, زاماناۋي تەحنولوگيالار مەن تاجىريبەگە باعىتتالعان. تاراپتار قازىردىڭ وزىندە پاندە­مياعا دەيىنگى ناتيجەلەرگە قول جەتكىز­دى, ال ەكى ەلدىڭ مەملەكەتتىك ورگاندارى ەكونوميكالىق بايلانىستاردى بەلسەندى دامىتۋعا ىقپال ەتۋدە. ءبىز ەكولوگيا, كولىك جانە گەندەرلىك تەڭدىك بويىنشا ارىپتەستىكتى دامىتىپ جاتىرمىز. كليماتتىڭ وزگەرۋىمەن كۇرەسۋدەمىز. ارىپتەستىك سالىق ءتۇسىمىنىڭ جوعارى دەڭگەيىن قامتاماسىز ەتەدى. 2023 جىلى ءوسىم 5 پايىز بولادى جانە بۇل – وتە جوعارعى ەكونوميكالىق كورسەتكىش», دەدى شيانا مەندەس.

ول ەۋروپا جانە ازيا لوگيستيكالىق ءدالىزى اياسىندا قىتاي سياقتى ەلدەرگە شىعۋ ءۇشىن قازاقستاننىڭ وتە ماڭىزدى نارىق بولاتىنىن ايتتى.

«قازاقستان تۇراقتى دامۋ, ەكسپورتتى ءارتاراپتاندىرۋ ءۇشىن قۇندىلىقتار جاساۋ ىسىندە ترانزيتتىك ەل جانە يسپانيا ءۇشىن نەگىزگى باعىت, پلاتفورما رەتىندە ارەكەت ەتەدى. ءوز كەزەگىندە يسپان كومپانيالارى وسى قاتىناستاردى جاقسارتۋ ءۇشىن جوعارى تەحنولوگيالىق جابدىقتاردى ۇسىنا الادى. مەنىڭ ويىمشا, ساۋدا جانە ينۆەستيتسيالاۋ ديناميكاسى وتە وڭ. الداعى جىلدارى ىسكەرلىك بايلانىستارىمىزدىڭ نىعايا تۇسەتىنىنە سەنىمدىمىن», دەدى يسپانيا ساۋدا, يندۋستريا جانە تۋريزم مينيسترلىگىنىڭ ساۋدا بويىنشا مەملەكەتتىك حاتشىسى.

جالپى, ەۋروپالىق وداق – ەكونوميكالىق ءوزارا ءىس-قيمىل تۇرعىسىنان قازاقستاننىڭ ەڭ ءىرى سەرىكتەستەرىنىڭ ءبىرى بولسا, يسپانيا وسى ىنتىماقتاستىق اياسىنداعى ماڭىزدى سەرىكتەستەردىڭ ءبىرى بولىپ سانالادى. سون­دىقتان تاراپتار ەكى ەل اراسىنداعى ەكونو­ميكالىق قاتىناستاردىڭ جاقىن ۋاقىتتا جاڭا دەڭگەيگە كوتەرىلەتىنىنە سەنىمدى. 

قانات شارلاپاەۆتىڭ ايتۋىنشا, مۇن­داي فورۋمدار ەكى ەل اراسىنداعى ساۋدا-ەكونوميكالىق بايلانىستاردى ودان ءارى نىعايتا تۇسۋگە سەپتىگىن تيگىزەدى.

«وسى مۇمكىندىكتى پايدالانىپ, ءبىز جاڭا ەكونوميكالىق بايلانىستار جاساۋ ارقىلى ىسكەرلىك قارىم-قاتىناسىمىزدى كەڭەيتۋگە شاقىرامىن. بىزگە ەكى تاراپتان دا كۇشتى ساياسي قولداۋ بارلىعىن پايدالانىپ, يسپاندىق سەرىكتەستەرىمىزگە قازاقستانعا كوبىرەك ينۆەستيتسيا سالۋعا جانە بىزبەن كوبىرەك ساۋ­دا جاساۋعا قولداۋ كورسەتكىمىز كەلەدى. يسپا­نيامەن ستراتەگيالىق كووپەراتسيا بويىن­شا ىنتىماقتاستىققا قول قويىلدى. ءبىز جاقسى ىسكەرلىك قارىم-قاتىناسىمىزدى ودان ءارى نىعايتۋدى جالعاستىرۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن جەتكىلىكتى دە بەرىك نەگىز بار دەپ سەنەمىز», دەدى «بايتەرەك» باسشىسى.

فورۋم بارىسىندا ساراپشىلار بيزنەس ءۇشىن جاسالاتىن مۇمكىندىكتەر مەن پايدالانىلاتىن قارجى قۇرالدارى توڭىرەگىندە پىكىر الماستى. سونىمەن قاتار ورنىقتى ەنەرگەتيكا جانە ينفراقۇرىلىم سالاسى بويىنشا يدەيالارى مەن ناقتى تاجىريبەلەرىن ورتاعا سالدى.