مەملەكەت باسشىسى جەتىسۋعا كەلگەن ساپارىندا تۋريزم سالاسىنا قاتىستى ماسەلەلەردى تىزبەكتەي كەلىپ, شوقان ءۋاليحانوۆ اتىنداعى «التىنەمەل» مەموريالدى مۋزەيىنە ارنايى توقتالعان ەدى. ەسكىرگەن نىساننىڭ جوندەۋ كورمەگەنىنە بىرنەشە جىل بولعان. ەندى ۇلى عالىم اتىنداعى شاڭىراق جاڭعىرتىلىپ, كەتەۋى كەتكەن كەسەنەسى جوندەلەدى.
ءبىز اتالعان مۋزەيدىڭ جايىنا بىلتىر ءۇڭىلىپ, جوندەۋ جۇمىستارىن كۇتىپ تۇرعانىن جازعانبىز. جەتىسۋ وبلىسىنىڭ بيۋدجەتى بيىل عانا بەكىدى. ەندى قۇرىلىس جۇمىستارىنا رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن 338 ملن تەڭگە قاراستىرىلعان. كەربۇلاق اۋدانىنا جۇمىس ساپارىمەن بارعان ءوڭىر باسشىسى بەيبىت يساباەۆ تۇرعىندار مەن مۋزەي قىزمەتكەرلەرىنە عالىمنىڭ عيماراتى قايتا تۇلەيتىنىن ايتىپ, اقجارما جاڭالىقپەن ءبولىستى. سونداي-اق وسى نىساندارداعى جوندەۋ جۇمىستارىنىڭ قالاي جۇرگىزىلەتىنى جونىندەگى ماسەلەنى مەردىگەر مەكەمە وكىلدەرىمەن تالقىلادى
كوپكە ايان, قانشا جىل وتسە دە قازاقتىڭ اياۋلى پەرزەنتىنە دەگەن ەلدىڭ قۇرمەتى ازايعان ەمەس. ەجەلگى داۋىرمەن ەنشىلەس ەڭبەكتەرىن تەرەڭ تاني تۇسۋگە دەگەن قۇلشىنىس قوعامدا ارتپاسا, كەمىگەن جوق. بىلتىر ەل پرەزيدەنتى جەتىسۋ وبلىسىنا كەلگەن ساپارىندا ء«بىز شوقاندى الەمدىك دەڭگەيدە دارىپتەۋىمىز كەرەك» دەپ, ۇلىلار جاتقان تاريحي ورىنداردى ۇرپاققا ۇنەمى تانىستىرۋ كەرەكتىگىن ايتقانى كوپتىڭ نازارىن شوقانتانۋعا قايتا ءبىر مارتە اۋداردى دەۋگە بولادى. سودان بەرى مەموريالدى مۋزەيدە قاربالاس تىرشىلىك باستالىپ, مۇراجاي جانىنداعى عىلىمي-مادەني ورتالىقتى جوندەۋ جۇمىستارى قولعا الىنعان.
ءيا, 90-جىلداردىڭ توقىراۋىندا قاراۋسىز قالعان عيمارات ابدەن توزىپ, قيراۋدىڭ الدىندا تۇردى. وعان دەيىن ش.ءۋاليحانوۆ ەڭبەگىن زەردەلەۋگە كەلگەن عالىمداردىڭ ورنالاسۋىنا مۇمكىندىك بەرەتىن قوناقۇي, كونفەرەنتسيا زالى, اسحاناسى جۇمىس ىستەگەن نىسانعا قايتادان كوڭىل بولىنە باستاعانىنا اۋىل تۇرعىندارى ءدان ريزا.
كەربۇلاق اۋدانىندا الدىمەن شوقان جەرلەنگەن جەرگە توقتاپ, عالىمنىڭ رۋحىنا قۇران باعىشتاعان وبلىس باسشىسى وسى ورىننىڭ ماڭايىن, قورشاۋىن رەتكە كەلتىرۋ مەن مۋزەيدىڭ جوندەلۋ جايى, ەسكەرتكىش رەستاۆراتسياسىنىڭ قالاي جۇرگىزىلەتىنى تۋرالى «قازرەستاۆراتسيا» رمك ماماندارمەن ەگجەي-تەگجەيلى تالقىلادى. اعارتۋشى عالىمنىڭ ءمۇسىنىن رەستاۆراتسيالاۋدا بۇرىنعى قالپى ساقتالاتىن بولادى جانە ەسكەرتكىش تەمىر ىلگەكتەرمەن مىقتى ەتىپ وتىرعىزىلادى. تاس ءمۇسىننىڭ ماڭايى دا جاڭعىرتىلادى. وسى ورايدا وبلىس باسشىسى ەسكەرتكىش اينالاسىنا بۇرىننان توسەلگەن, ءالى كۇنگە سىنى كەتپەگەن قىمبات ءارى ءتوزىمدى ماتەريالداردى بۇزعاننان گورى, سولاردىڭ ءوزىن تازالاپ, وڭدەپ رەتكە كەلتىرۋ جاعىن دا قاراستىرۋ كەرەكتىگىن ەسكەرتتى.
مۋزەيدىڭ ءىشىن دە زامان تالابىنا ساي جاڭعىرتۋ قاجەت. وسى ورايدا سەنسورلى لەد ەكران قويۋ مۇمكىندىگى قاراستىرىلىپ, كارتينالاردى تاقىرىپتىق ۇيلەسىمدە رەتكە كەلتىرۋ, جادىگەرلەردى ساقتاۋدىڭ بارلىق قاجەتتىلىكتەرىن قامتۋ دا ويلاستىرىلادى. قازىر مۋزەيدىڭ شاعىن كينوزالى ءماجىلىس وتكىزىلەتىن ورىن رەتىندە پايدالانىلىپ وتىر. وبلىس باسشىسى بۇل زالدى ءارى كينوزال, ءارى ءماجىلىس زالى رەتىندە قاتار قولدانا الاتىنداي ەتىپ جاساقتاۋ قاجەتتىگىن ايتتى. ويتكەنى تۋريستەرگە شوقاننىڭ ءومىرى مەن ەڭبەگى تۋرالى بەينەفيلمدەر كورسەتۋدىڭ دە ماڭىزى زور. بەيبىت يساباەۆ اسىرەسە مۋزەيدىڭ جىلۋ جۇيەسىن رەتكە كەلتىرۋگە باسا نازار اۋدارۋدى تاپسىردى. مۋزەي ديرەكتورىنىڭ ايتۋىنشا, نىسان ىشىندە قىستا تەمپەراتۋرا +12 گرادۋستان اسپايدى.
«شوقان مۋزەيى – ءارى تاريحي مۇرامىز, ءارى تۋريستىك جاعىنان تارتىمدى نىسان. جوندەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلەتىن بولعاندىقتان, بۇل كەشەندى جان-جاقتى جاڭعىرتۋعا كۇش سالۋىمىز كەرەك. قىستا مۋزەيدىڭ ىشىندە تۇراقتى تەمپەراتۋرا بولۋى قاجەت, ونسىز جادىگەرلەردى ساقتاۋ قيىن. سوندىقتان جىلۋدى ەدەن ارقىلى جىبەرۋدىڭ مۇمكىندىگى قالاي بولادى, سول جاعىن بىرلەسىپ, قاراستىرىپ كورەيىك», دەدى ب.يساباەۆ.
جالپى, مۋزەيگە 2013 جىلى كۇردەلى جوندەۋ, 2019 جىلى اعىمداعى جوندەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلگەن. قازىر مۋزەي جانىنداعى بىرنەشە جىل قاراۋسىز بوس تۇرعان عيمارات وتكەن جىلدان بەرى مادەني-عىلىمي ورتالىق رەتىندە قايتا جاڭعىرتۋدان وتكىزىلىپ جاتىر. بولاشاقتا بۇل نىسان وسى مۋزەيگە قاراستى عىلىمي كونفەرەنتسيالار, ءتۇرلى مازمۇندى باسقوسۋلار وتەتىن رۋحاني وردا بولادى دەپ كۇتىلۋدە..
ء وڭىر اكىمىنىڭ ءباسپاسوز قىزمەتىنىڭ مالىمەتىنشە, شانحاناي اۋىلى ارقىلى ش.ءۋاليحانوۆ كەسەنەسىنە دەيىنگى جولدى ورتاشا جوندەۋگە وسى جىلى بيۋدجەتتەن 278 ملن 674 مىڭ تەڭگە قاراجات ءبولىنىپ, مەردىگەر «جەتىسۋجول قۇرىلىس» جشس جوندەۋ جۇمىستارىن بيىلعى 15 ساۋىردە باستاپ كەتكەن.
جەتىسۋ وبلىسى