بۇل جولى جەر داۋى زەرەندى اۋدانىنان شىقتى. توتەننەن تۋىنداعان تايتالاستىڭ تامىرى تەرەڭدە جاتىر. ەگەر قوس تاراپ كەلىسپەي, كەلەڭسىزدىك ۇزاققا سوزىلىپ كەتسە, پاي يەلەرى ناپاقاسىز قالماق.
«زەرەندى-استىق» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگىنىڭ مەحانيزاتورلارى ەگىستىك القاپقا ىلعال جابۋعا تۇسەر كەزدە پاي يەلەرى قارسىلىق ءبىلدىرىپ, جولاتپاعان. ولار, ياكي 2 200 گەكتار ەگىستىك القاپقا يەلىك ەتەتىن پاي يەلەرى «قوشقارباي» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگىنىڭ قۇرامىنا كىرىپ, ءوز مەنشىكتەرىندەگى جەردى وسى شارۋاشىلىققا سەنىپ تاپسىرىپ وتىر. وزدەرىنىڭ ايتۋلارىنا قاراعاندا, وسى نيەتتەرىن 2022 جىلدىڭ 5 ءساۋىر كۇنى زەرەندى سەلوسىندا وتكەن پاي يەلەرىنىڭ كەزەكتەن تىس جالپى جينالىسىندا مالىمدەگەن. بۇل جينالىسقا قوشقارباي اۋىلىنىڭ تۇرعىندارىنان باسقا بىرلەستىك, قارساق, قىزىلەگىس, سەروفيموۆكا, ۇلگىلى ءتارىزدى بىرنەشە ەلدى مەكەندە تۇراتىن 543 ادام جينالعان. كەزەكتەن تىس جالپى جينالىستىڭ حاتتاماسىندا جوعارىدا اتالعان سەرىكتەستىكتەن شىعۋعا 229 ادام بەل بايلاپ داۋىس بەرگەن, 314-ءى قالىس قالىپتى.
مىنە, وسىلايشا 76 پاي يەسى «قوشقارباي» سەرىكتەستىگىنە وزدەرىنىڭ پاي ۇلەستەرىمەن كىرەتىن بولىپ, شارۋاشىلىق باسشىلىعىنا جەرگىلىكتى تۇرعىن, كاسىپكەر قايىركەن حاسەنوۆتى سايلايدى. اۋدان اكىمشىلىگىنىڭ قاۋلىسى, جەردىڭ مەملەكەتتىك اكتىسى, باسقا دا قاجەتتى قۇجاتتار تەگىس بار. جالعىز-اق «ازاماتتارعا ارنالعان ۇكىمەت» مەملەكەتتىك كورپوراتسياسى» كەاق-عا جەردى پايدالانۋ تۋرالى شارتتى تىركەتۋ كەرەك ەدى. مىنە, وسى جەردە ءوز الدىمىزعا ۇجىم بولامىز دەگەن پاي يەلەرىن توسىنسىي كۇتىپ تۇرعان بولىپ شىقتى. ماسەلەنىڭ ءمانىسى مىنادا: «زەرەندى-استىق» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگىنىڭ باسشىلارى پاي يەلەرىنىڭ كەلىسىمىنسىز قىرۋار جەردى بانككە كەپىلدىككە قويعان. ال كەپىلدىكتەگى جەردى قالاي الارسىز؟
«قوشقارباي» سەرىكتەستىگىنىڭ ادۆوكاتى اسقار ءامىرجانوۆتىڭ ايتۋىنشا, ءدال قازىرگى ۋاقىتتا «ازاماتتارعا ارنالعان ۇكىمەت» مەملەكەتتىك كورپوراتسياسى» كەاق-ىنا جاڭا جەر پايدالانۋ شارتىن تىركەۋ كەدەرگى بولىپ وتىر. پاي يەلەرى وزدەرىنىڭ كونستيتۋتسيالىق قۇقىعىن پايدالانا وتىرىپ, ءبىر سەرىكتەستىكتىڭ قۇرامىنان شىعىپ, ەكىنشى سەرىكتەستىكتىڭ قۇرامىنا كىرەدى. «قوشقارباي» سەرىكتەستىگىنىڭ باسشىلىعى بارلىق دەڭگەيدە جەردى پايدالانۋ قۇقىعىن راسىمدەگەن. اۋدان اكىمدىگىنىڭ قاۋلىسى شىقتى. جاڭا جەر پايدالانۋ شارتى دايىندالدى. «زەرەندى-استىق» سەرىكتەستىگى ءۇش ايدىڭ ىشىندە ءوزىنىڭ جەردى پايدالانۋ قۇقىعىن اۋدان اكىمدىگىنىڭ جاڭا قاۋلىسىنا جانە جاڭا جەر پايدالانۋشىنىڭ تالاپتارىنا سايكەس كەلتىرۋى تۋرالى كەاق-تى حاباردار ەتۋگە ءتيىس بولاتىن. الايدا اتالعان سەرىكتەستىك باسشىلىعى بۇل تالاپتى ورىنداعان جوق. ياعني قازاقستان رەسپۋبليكاسى جەر كودەكسىنىڭ 66-بابى بۇزىلىپ وتىر.
ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ 30 مامىر كۇنى «قوشقارباي» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگىنىڭ وندىرىستىك ۋچاسكەسىندە ۇلەسكەرلەردىڭ جينالىسى وتكىزىلدى. شىنتۋايتىندا پاي يەلەرىنىڭ كوڭىلى كۇپتى. ويتكەنى كوكتەمگى ەگىس باستالۋعا جاقىن. جەر داۋى ءالى ءبىر شەشىمىن تاپقان جوق. وسى اۋىلدىڭ تۇرعىنى قاسىمبەك جىلقىباەۆ پاي يەلەرىنىڭ «قوشقارباي» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگىنىڭ توڭىرەگىندە توپتاسقانىن قالايدى.
– ءوز باسىم «زەرەندى-استىق» سەرىكتەستىگىنىڭ پايشىلارعا دەگەن كوزقاراسىنا ريزا ەمەسپىن. مىسالى, وتكەن كۇزدە 11 گەكتار جەرىم ءۇشىن 500 كيلو ارپا-بيداي ءتيدى. مال ازىعىنا قاجەتتى سابان دا بەرىلگەن جوق. مەن وسى ۇجىمدا 25 جىل بويى كومباينشى بولىپ جۇمىس ىستەدىم, – دەيدى قاسىمبەك جىلقىباەۆ, – وسىدان التى جىل بۇرىن جۇمىستان شىعۋىما تۋرا كەلدى. سەبەپ, كوكتەمگى ەگىس پەن كۇزگى ەگىن وراعى كەزىندە عانا جۇمىس ىستەپ, تابىس تاباسىڭ, قالعان ۋاقىتتا جالاقى جوق. وسىدان كەيىن وتباسىمىز بولىپ وزىمىزگە تيەسىلى جەر ۇلەسىن «قوشقارباي» سەرىكتەستىگىنە بەرۋ تۋرالى شەشىم قابىلدادىق. بۇل تارتىس وتكەن جىلدان بەرى جالعاسىپ كەلە جاتىر. ءبىز, پاي يەلەرى جەرىمىزدىڭ بانكتە كەپىلدىكتە تۇرعانىن ەستىپ ءبىلىپ, تاڭ-تاماشا قالدىق. بۇل تۋرالى ەشقانداي كەلىسىم بولعان ەمەس. مەن جۇمىس ىستەگەن كەزدە «زەرەندى-استىق» سەرىكتەستىگىنىڭ بەس رەت باسشىسى اۋىستى. كەيىنگى التى جىلدا تاعى دا ەكى-ءۇش ديرەكتور كەلىپ كەتتى. سولاردىڭ بارلىعى اۋىلدىڭ تۇرمىستىق جاعدايىن جاقسارتامىز دەپ كول-كوسىر ۋادە بەرەتىن. ءبىرى دە ورىندالعان جوق. وعان ءتىپتى دالەل ىزدەۋدىڭ دە قاجەتتىگى بولا قويماس. مىنە, قاراڭىزدارشى وسى سەرىكتەستىك قۇرامىنداعى ايدابول, قىزىلەگىس, ورتاعاش, سەرافيموۆكا ءتارىزدى اۋىلدار مۇلدە جۇدەپ كەتتى. كەيبىر اۋىلداردىڭ ءبىلىم وشاقتارى جابىلۋعا شاق تۇر. ءبىزدىڭ قوشقارباي اۋىلى دا قۇلدىراۋدا. ەلدى مەكەندە مەديتسينالىق پۋنكت جوق. وتكەن جىلى مەكتەپ جابىلىپ قالدى. جاستار كوشىپ جاتىر.
ءدال وسىنداي پىكىردى مەحانيزاتور تولەمىس جاناتاەۆ تا قۋاتتايدى. ونىڭ دا وكپەسى قارا قازانداي.
– زەرەندى-استىق» سەرىكتەستىگى ءبىزدىڭ جەرىمىزدى ۇزاق جىلدان بەرى جالعا الىپ كەلە جاتىر, – دەيدى تولەمىس جاناتاەۆ, – سەرىكتەستىك اۋىلداردىڭ الەۋمەتتىك-تۇرمىستىق جاعدايىن جاقسارتۋ تاراپىندا ەشتەڭە ىستەمەدى. كوكتەمگە ەگىن ەگىپ, كۇزدە جيناپ الادى. قايتىپ قاراسىن كورمەيسىڭ. مىنە, وسىنداي جاعدايدى كورىپ وتىرعاننان كەيىن ءبىز ەلدىڭ بار اۋىرتپالىعىن بىرگە ارقالاساتىن جەرگىلىكتى شارۋاشىلىققا پاي ۇلەسىمىزدى بەرەمىز دەپ شەشتىك. قازىرگى ۋاقىتتا «قوشقارباي» سەرىكتەستىگىندە مەحانيزاتور بولىپ جۇمىس ىستەيمىن, جالاقىمىز ۋاقىتىندا تولەيدى. ەڭ باستىسى, قىسى-جازى جۇمىس بار.
«زەرەندى-استىق» سەرىكتەستىگى – 8 اۋىل تۇرعىندارىنىڭ پاي ۇلەسىن بىرىكتىرىپ, جۇمىس ىستەپ وتىرعان ءىرى شارۋاشىلىقتىڭ ءبىرى. جيىرما جىلدىق تاريحى بار سەرىكتەستىك ەرتەرەكتە «قازاق ەكسپورت استىق» حولدينگىنىڭ قۇرامىندا ەدى. 2021 جىلدان باستاپ «قازاقستان استىق» كونسورتسيۋمى قۇرامىندا. كونسورتسيۋم تۋرالى سايتتان اقپارات ىزدەسەڭىز, مىنانداي دەرەكتى كوزىڭىز شالار ەدى. «قازاقستاننىڭ استىق كونسورتسيۋمى «Agro Group COLLECTION» كوللەكتورلىق اگەنتتىگىمەن بىرلەسىپ, «قازەكسپورتاستىق» حولدينگى» كومپانيالار توبىن قالپىنا كەلتىرۋ جانە ساۋىقتىرۋ جونىندەگى ستراتەگيالىق جوسپاردى ىسكە اسىرۋدا «قازاقستاننىڭ استىق كونسورتسيۋمى» «قازەكسپورتاستىق» حولدينگىنىڭ بەرەشەگىن باسقا كرەديتورلاردان, ءبىرىنشى كەزەكتە ەكىنشى دەڭگەيدەگى بانكتەردەن دايەكتى تۇردە ساتىپ الادى.
«زەرەندى-استىق» سەرىكتەستىگىنىڭ ديرەكتورى قايرات احمەتوۆتىڭ پىكىرىنشە, جەر داۋى قولدانىستاعى زاڭ اياسىندا شەشىلۋگە ءتيىس. سەرىكتەستىكتىڭ باسشىسىنىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, زەرەندى اۋدانى اكىمدىگىنىڭ قاۋلىسى, جەردىڭ مەملەكەتتىك اكتىسى, جەردى پايدالانۋ قۇقىعىن مەملەكەتتىك تىركەۋ جانە جالداۋ شارتتارى نەگىزىندە جەردى پايدالانۋدىڭ زاڭدى قۇقىعى «زەرەندى-استىق» سەرىكتەستىگىنە تيەسىلى. «قوشقارباي» سەرىكتەستىگى «ازاماتتارعا ارنالعان ۇكىمەت» مەملەكەتتىك كورپوراتسياسى» كەاق-تا جەردى پايدالانۋ شارتتارى تىركەلمەگەن. جاڭا سەرىكتەستىككە تىركەۋدەن باس تارتىلىپ تا وتىر. سەبەبى, جەر بانك كەپىلدىگىندە تۇر.
شىن مانىندە بۇل «قازەكسپورتاستىق» حولدينگىنىڭ ارتىندا قالعان بەينەتى بەسباتپان مۇرا. وسىدان ەكى جىل بۇرىن اتالعان سەرىكتەستىك «قازاقستاننىڭ استىق كونسورتسيۋمى» حولدينگىمەن شارت جاساسىپتى. كونسورتسيۋم باسشىلىعى اۋىلعا بەت بۇرماق. بۇل سەرىكتەستىك باسشىسى قايرات احمەتوۆتىڭ پىكىرى.
الداعى ۋاقىتتا ديرەكتوردىڭ جەكە باستاماسى بويىنشا ءاربىر وندىرىستىك جىلعا سەرىكتەستىك پەن پايشىلار اراسىندا ءوزارا ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلىسىمدەر جاساسۋ تاجىريبەگە ەنگىزىلمەك. ماسەلەن, ءاربىر اۋىلدا پايشىلار كەڭەسى قۇرىلادى. جەردى پايدالانعانى ءۇشىن سىياقى تولەۋ بۋنكەرلىك سالماق ەسەبىنەن جۇرگىزىلەدى. بۇدان باسقا دا بىرقاتار جايلار ەسكەرىلەدى. الەۋمەتتىك نىسانداردى كۇردەلى جوندەۋدەن وتكىزۋ دە قولعا الىنباق. ونداي جۇمىس قوشقارباي اۋىلىنان باستالادى.
– ۇلەسكەرلەردىڭ ءوز ۇلەستەرىن بەرۋ ماسەلەسىنە كەلەتىن بولساق, مەن ولاردىڭ شەشىمىن قۇرمەتتەپ قانا قويماي, تولىعىمەن قولدايمىن, – دەيدى قايرات احمەتوۆ, – ءوزىم دە اۋىل تۇرعىنىمىن, پاي يەسىمىن. سوندىقتان ەشكىمدى ۇستامايمىن, كەدەرگى دە جاسامايمىن. بارلىعى زاڭ اياسىندا بولسا ەكەن دەيمىن.
زەرەندى اۋدانى اكىمىنىڭ ورىنباسارى اسەت قۇرمانعوجيننىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, قازىرگى ۋاقىتتا «قوشقارباي» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگى باسشىسىنىڭ قولىندا جاڭا, جارامدى مەملەكەتتىك جەر اكتىلەرى بار. ياعني مەملەكەتتىك ورگاندار شارتتى جەر ۇلەسى يەلەرىنىڭ قالاۋىنا وراي زاڭ شەڭبەرىندە جاردەم كورسەتپەك.
– اكتسيونەرلەر سەرىكتەستىك قۇرامىنان شىعۋعا نيەت ءبىلدىردى, جينالىس وتكىزدى, حاتتاما جاسادى, – دەيدى اسەت قۇرمانعوجين, – اۋدان اكىمدىگى ولاردىڭ حاتتاماسى نەگىزىندە ءتيىستى قاۋلىلار قابىلدادى. راس, «زەرەندى-استىق» سەرىكتەستىگىنىڭ وكىلدەرى ورىن الىپ وتىرعان جاعدايلار تۋرالى دەر كەزىندە حاباردار ەتپەدى. سوندىقتان كوكتەمگى ەگىس باستالاردا كيكىلجىڭ تۋىپ وتىر.
قازاقستان رەسپۋبليكاسى فەرمەرلەر وداعى وبلىستىق فيليالىنىڭ توراعاسى نارتاي ىسقاقوۆتىڭ پىكىرىنشە, زەرەندىدە ورىن العان جەر داۋى جالعىز ءبىزدىڭ وبلىسقا عانا ءتان دۇنيە ەمەس, مۇنداي كەلەڭسىز كورىنىس ەلىمىزدىڭ بىرقاتار ايماقتارىندا بار. جەر داۋى ارينە, جاعىمسىز پىكىر قالىپتاستىرادى. قاۋپى دە از ەمەس. ۇزاق جىلداردان بەرى جەرمەن جۇمىس ىستەپ كەلە جاتقان تاجىريبەلى فەرمەردىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, كەيبىر ءىرى كاسىپورىنداردىڭ ءوزى تىعىرىققا تىرەلۋى ءجيى. ويتكەنى ۇلكەن جەر تەلىمدەرىن وڭدەۋ, يگەرۋ قيىن. دەمەك, اۋىلدىق جەرلەردە بارلىق اگروتەحنيكالىق شارالاردى تالاپتى ساي وتكەرە الاتىن كاسىپورىندار قۇرعان ءجون. اۋىل تۇرعىندارى وزدەرىنىڭ شارۋا قوجالىعىن ۇيىمداستىرىپ, ءوز جاعدايلارىن وزدەرى جاسايمىز دەسە, كەدەرگى جاساماعان ءجون. ءارى ولاردى قولداۋ كەرەك. ايتپەسە بيزنەس دامي المايدى.
– ۇلەسكەرلەردىڭ ءبىر سەرىكتەستىكتەن ەكىنشى سەرىكتەستىككە اۋىسۋ ماسەلەسىنە كەلگەندە ەكى جاقتىڭ دا ءۋاجىن مۇقيات تىڭداپ, تارازى باسىنا تارتقان ءجون, – دەيدى نارتاي ىسقاقوۆ, – مەنىڭ ويىمشا اكتسيونەرلەردىڭ سەرىكتەستىك قۇرامىنان شىعۋى انشەيىن كوڭىل-كۇيدىڭ اسەرى ەمەس, بۇل ادامداردىڭ بار جاعدايدى تارازى باسىنا تارتىپ, وڭ-سولىن بارلاپ, ەكشەگەن شەشىمى. سوندىقتان قالاي بولعاندا دا ولاردىڭ ۇستانىمىن قۇرمەتتەپ, قابىلداعان ءجون. ءوز باسىم شارۋاشىلىقتى سول اۋىلدا تۇراتىن ادام باسقارىپ, يە بولعانى ءجون دەپ سانايمىن.
جەر داۋىنىڭ سوڭعى نۇكتەسىن قويۋعا ءالى ەرتە. داۋ-شار بىتەتىن ەمەس, ال كوكتەمگى ەگىس تاياپ قالدى. ەكى جاق ءبىر ىمىراعا كەلە الماي, «سەن سالار دا مەن سالار, اتقا جەمدى كىم سالار؟» دەپ جۇرگەندە, ەگىن ەگىلمەي قالسا, ىرىزدىق كەميدى. بىراق «قوشقارباي» سەرىكتەستىگىنىڭ باسشىسى قايىركەن حاسەنوۆ بيىل باسى داۋلى بولىپ تۇرعان 2 200 گەكتار جەر ەگىلمەي قالسا دا, پاي يەلەرىنە اقىسىن تولىق تولەيمىن دەپ ۋادە بەرىپ وتىر.
ەلگە ەگىنجايدىڭ ەگىلگەنى كەرەك. ايتپەسە, وزگەسىن بىلاي قويعاندا, مالىنا ازىق, ءتىپتى تاۋىعىنا جەم تابىلماي قالۋى عاجاپ ەمەس.
اقمولا وبلىسى,
زەرەندى اۋدانى