الپاۋىت امەريكا وتكەن عاسىردا ادامداردىڭ قۇقىعىنا جۇرە قارايتىن مەملەكەتتىڭ ءبىرى بولعان. جىنىستىق ءھام ناسىلدىك سەگرەگاتسيا قوعامدى ەكىگە ءبولىپ, تۇلعانى تۇسىنە, الەۋمەتتىك مارتەبەسىنە قاراپ سارالادى. بۇل تاپتاۋرىن تۇسىنىك الەم ۇلگى تۇتقان مەملەكەتتىڭ وسال تۇسى ەدى. ايتكەنمەن ودان ءالى دە ارىلا الماي كەلەدى. وعان جاسىل كىتاپتار دالەل.
باتىس ەلدەرىنىڭ بالاعىنان تارتاتىن ءبىر ۇعىم بولسا, ول – ناسىلشىلدىك. اقسۇيەك ۇلتتار ءتۇرلى-تۇسكە اينالعان مەملەكەت ءوڭىنىڭ وزگەرگەنىنە قاپالى. ءتىپتى بايىرعى ەۋروپالىقتار تومەن تاپتان شىققان قارا ناسىلدىلەردىڭ بيلىك باسىنا كەلىپ, وزگەرىس جاساعانىن ءھام قوعامنىڭ بەتكەۇستار ءبىر بولىگىنە اينالعانىن قالامايدى. قانسىڭدى قاعيدا زايىرلى مەملەكەتتەردىڭ زارەسىن الىپ, كەيدە بيلىك ءتىپتى ءبىر بارماعىن بۇگىپ قالادى. ءبىز بۇل اڭگىمەنى جاعالاماس بۇرىن رەجيسسەر پيتەر فارەلليدىڭ «جاسىل كىتاپ» كينوكارتيناسىنا ۇڭىلگەن ەدىك. قارا ناسىلدىلەر اراسىنان شىققان دارىندى ۆيرتۋوز پيانيست دون ءشيرليدىڭ عۇمىرناماسىنا نەگىزدەلگەن شىعارما, سول سۇرقاي ءداۋىردىڭ اتموسفەراسىن بەرەدى.
فيلم 1960-جىلداردىڭ باسىندا اقش-تا بولعان وقيعانى ەسكە سالادى. قارا ناسىلدىلەردىڭ اراسىنان شىققان عاجايىپ ونەرپاز دون وڭتۇستىك شتاتتارعا گاسترولدىك ساپارعا شىعادى. جول بويىندا قيىندىق تۋدىرماس ءۇشىن ول يتاليالىق تۇنگى كلۋبتىڭ سەرۋەنشىسى توني ۆاللەلونگانى جۇرگىزۋشى ءارى كۇزەتشى ەتىپ جالدايدى. ەكى قاراما-قارسى كەيىپكەردىڭ دوستىعى كوڭىل ماسايراتادى. ايتسە دە ماسەلە ءبىرىنىڭ اق, ءبىرىنىڭ قارا بولعانىندا ەمەس, سول كەزدە كونسەرۆاتيۆتى وڭتۇستىكتە ناسىلدىك سەگرەگاتسيا زاڭدارى ءالى دە قاتاڭ ساقتالاتىن. بۇدان دا سوراقىسى قارا ناسىلدىلەر ەكىنشى سورتتى ادامدار قاتارىنا جاتقىزىلدى. بۇل بوگەسىندى پيانيست بۇزعىسى كەلدى. بىراق مۇنداي جاعىمسىز ستەرەوتيپتەردەن ارىلۋعا ءارى شىنايى تالانتتى مويىنداۋعا امەريكالىقتاردىڭ ورەسى جەتپەدى.
قوس ساياحاتشىنىڭ قولدارىندا «جاسىل كىتاپ» بولدى. بۇل ولاردىڭ جولسەرىگى ءارى باعدارشامى. نۇسقاۋلىقتا تاماقتانۋ ورىندارى, جانارماي قۇيۋ ستانسالارى, قوناقۇيلەردىڭ مەكەنجايى, قارا ناسىلدىلەرگە تۇرۋعا جانە قىزمەت كورسەتۋگە بولاتىن باسقا دا مەكەمەلەردىڭ ءتىزىمى جازىلعان. ايتپاقشى, گيد كىتاپشا ساياحاتشىلارعا عانا ەمەس, ءوز ءىسىن وسىلاي العا جىلجىتۋدى كوزدەگەن كاسىپكەرلەرگە دە كومەكتەستى.
ايتا كەتەيىك, اتالعان كىتاپتى پوشتا قىزمەتكەرى ۆيكتور گيۋگو گرين قۇراستىرعان. العاش رەت 1936 جىلى نيۋ-يوركتە باسىلعان. «جاسىل كىتاپ» بۇكىل ەل بويىنشا جانارماي قۇيۋ ستانسالارىندا ساتىلىپ, جىل سايىن جاڭارتىلىپ وتىردى. دەگەنمەن 1964 جىلى «ازاماتتىق قۇقىقتار تۋرالى» زاڭ قابىلدانىپ, بارلىق قوعامدىق ورىنداردا سەگرەگاتسيا توقتاتىلدى. بىراق بۇل تۇرپايى تۇسىنىك قوعامنىڭ ساناسىنان بىردەن وشە قويعان جوق.
ايگىلى مۋزىكانتتىڭ شىنايى تاعدىرى وڭاي بولعان جوق. دون فلوريدادا يامايكالىق وتباسىندا دۇنيەگە كەلگەن. ول ەكى جاسىندا فورتەپيانودا ويناۋدى ۇيرەنىپ, ءۇش جاسىندا ساحنادا ونەر كورسەتە باستادى. بالا كەزىندە ونى ءتىپتى لەنينگراد كونسەرۆاتورياسىنا وقۋعا شاقىرعان, بىراق اتا-اناسى بالانى شەتەلگە جالعىز جىبەرۋگە قورقادى. 18 جاسىندا اتاقتى بوستون وركەسترىمەن چايكوۆسكي كونتسەرتىن ورىنداسا, كەلەسى جىلى لوندون سيمفونيالىق وركەسترىمەن بىرگە ءوز شىعارماسىن ۇسىندى. سودان كەيىن ول الەمدى گاسترولدىك ساپارمەن ارالاۋدى باستادى.
الەم تاڭداي قاققان دارىن يەسى وسىنشاما داڭقىنا قاراماستان امەريكالىقتاردىڭ تۇرتپەگىن كورۋمەن بولادى. ولار قارا ءپيانيستىڭ كلاسسيكالىق شىعارمالارىنا ءالى دايىن ەمەس ەدى. مۇنى سەزگەن مۋزىكانت ۇلى ونەردىڭ ەسىگىن تارس جاۋىپ, ءبىراز ۋاقىت پسيحولوگيالىق زەرتتەۋمەن اينالىسادى. بىراق بالا كۇنگى اسقاق ارمانى تىنىشتىق بەرسىن بە؟ كوپ ۇزاماي نە دە بولسا, تۇنگى كلۋبتاردا ونەر كورسەتۋگە بەل بايلايدى. ءسويتىپ, ءجۇرىپ ءوزىنىڭ مۋزىكالىق ءستيلىن ويلاپ تابادى. ول وسىلايشا كلاسسيكا, دجاز جانە پوپ-مۋزىكا اراسىنا جاڭاشا سۇرلەۋ سالادى. باس گيتارا مەن ۆيولونچەليست بار دون شيرلي تريوسى وسىلاي پايدا بولدى.
مانساپ شىڭىندا جىلىنا 100-دەن استام كونتسەرت بەردى. 80-جىلداردىڭ باسىندا وڭ قولىنىڭ قابىنۋىنا بايلانىستى ونەر كورسەتۋدى توقتاتۋعا ءماجبۇر بولدى. سونىڭ كەسىرىنەن 20 جىل ۇنسىزدىككە كومىلدى. تەك 2001 جىلى عانا شاكىرتتەرىنىڭ قولداۋىمەن جازىپ العان ديسكىسى جارىق كوردى. امەريكالىقتاردىڭ ونەرگە دەگەن نەمقۇرايدىلىعى ونىڭ ماقساتىن تىزەرلەتە المادى. داڭقتى دون شيرلي 86 جاسىندا جانكۇيەرلەرىن جىلاتىپ, دۇنيەدەن وزدى.
ال ونىڭ يتاليالىق دوسى, كوپشىلىككە توني ليپ دەگەن اتپەن تانىمال فرەنك ەنتوني ۆاللەلونگا نيۋ-يوركتە دۇنيەگە كەلگەن. اۋلادا ونى گۋبا نەمەسە چاتتەربوكس دەپ تە اتاعان ەكەن. ويتكەنى ونىڭ كەز كەلگەن ادامدى وزىنە قاجەت نارسەنى ىستەۋگە كوندىرە الاتىن تاڭعاجايىپ قابىلەتى بولعان. شىنىمەن دە, «جاسىل كىتاپ» فيلمىندەگىدەي كوپاكابانا كلۋبىندا باس داياشى بولىپ جۇمىس ىستەگەن. كينو سيۋجەتىنە نەگىز بولعان وقيعالاردىڭ باسىم بولىگى سول جەردە ورىن الادى. ءتىپتى سول ماڭدا ايگىلى رەجيسسەر فرەنسيس فورد كوپپولامەن تانىسىپ, اتى اڭىزعا اينالعان «وكىل اكە» فيلمىنە دە تۇسەدى. دون ەكەۋىنىڭ دوستىعى ونى باسقا كەڭىستىككە الىپ شىقتى. ءبىر-بىرىنە دەگەن ءىلتيپاتى ءالى كۇنگە امەريكالىقتاردىڭ اۋزىندا ءجۇر.
فيلم نيك ۆاللەلونگانىڭ كىتابىنا نەگىزدەلىپ ءتۇسىرىلدى. دون مەن ءتونيدىڭ گاسترولدە كەزدەسىپ, ساياحاتتاعانى كۇمان تۋدىرمايدى. ايتسە دە رەجيسسەر كوپتەگەن ەپيزودتى كوركەمدەگەن. وعان وسكاردى سىيلاعان دا وسى فيلم. اق پەن قارا ادام اراسىنداعى شىنايى ماحابباتتى كورسەتە وتىرىپ, قۇداي الدىندا ءبارىمىز بىردەي ەكەنىمىزدى جەتكىزە ءبىلدى.