الاش بالاسىنا جەلدەن جۇيرىك جىلقى تۋرالى تاڭدى تاڭعا ۇرىپ ايتۋعا بولار ەدى. ات جالىنا جارماسپاي وسكەندىكتەن بۇگىنگى ۇرپاقتىڭ ءالجۋازداۋ, بوركەمىكتەۋ بولۋى تاڭعالدىرمايدى.
جىلقىنىڭ قادىر-قاسيەتى, وراسان زور پايداسى ءتىپتى تالاس تۋدىرمايدى دا. ماسەلەن, اۋىق-اۋىق اتقا ءمىنۋ اس قورىتۋدى جاقسارتادى ەكەن. كۇندەلىكتى تىرشىلىكتەگى جۇقارعان جۇيكەنى دە قالىپقا كەلتىرەدى. ال ەركىن تىنىس الۋعا تيگىزەر سەپتىگى ءتىپتى وراسان. ونىڭ ۇستىنە ەندوكريندىك جۇيەگە جاعىمدى اسەر ەتەرى بار. اياڭى الشى باستىرعان سالت ءجۇرىس كەزىندە كوپ قوزعالماعاندىقتان, تۇتاسا قۇرىسىپ قالعان ارقانى جازباق. اياقتىڭ, بەل مەن جامباستىڭ بۇلشىقەتتەرى ىسكە قوسىلىپ, تۇتاس دەنەدەگى تونۋستى جاقسارتادى.
ءتىپتى كونەكوز قاريالار ارىداعى ايبىندى قازاقتىڭ ۇرپاعىنىڭ كوپ بولۋى وسى جىلقىنىڭ ارقاسى دەيدى. سالت جۇرگەن كەزدە ادامعا ەشبىر ماسساج ارقىلى بەرىلە قويمايتىن شاراپات تا – وسى مىڭبولعىر جىلقىنىڭ جاقسىلىعى. اسىلىندا, بۇل تاراپتاعى جىلقىنىڭ قادىر-قاسيەتىن تاراتا دالەلدەپ, ۋاقىت وزدىرۋدىڭ قاجەتى جوق. بۇگىنگى ۇرپاقتىڭ جەتەسىنە جەتە بەرمەگەنىمەن, كۇنى كەشە كۇپى كيگەن قازاقتىڭ بار بالاسى بىلەدى. بۇگىندە ەلىمىزدە اۋتيزم دەرتىنە شالدىققان بالا كوپ. كوپتىگى سونداي كوڭىلگە قورقىنىش ۇيالاتادى. كەيىنگى ۇرپاقتىڭ دەنساۋلىعى نە بولماق؟! ال ۇلت دەنساۋلىعى – ارقاشان مەملەكەت بايلىعى ساناتىندا. بىزدىڭشە, وسى ءبىر ۇلت دەنساۋلىعىنا شىرماۋىقتاي جابىسقان دەرتپەن اتا مالىنىڭ قادىر-قاسيەتى ارقاسىندا پىشاقپەن سىلعانداي ەتىپ قۇتىلۋعا بولاتىن سىڭايلى. ول ءۇشىن بالالاردى يپپوتەراپيامەن, ياعني جىلقىعا مىنگىزىپ ەمدەۋ كەرەك. جانعا جاعىمدى مۇنداي جاڭالىق استانا مەن اقتوبەدە بار ەكەن. ارنايى مانەجدى ورتالىقتاردىڭ سۇرانىسقا يە بولىپ جاتقانىن ەستىپ وتىرمىز. بۇل تاراپتاعى مامانداردىڭ پىكىرىنشە, يپپوتەراپيا ادامنىڭ ورتالىق ميىنداعى قان اينالىمىن كوپ-كورىم قالىپقا كەلتىرەدى. ءبىر عاجابى, پسيحيكالىق جانە فيزيكالىق جەتىلۋىندە الدەبىر تەجەلۋ بار بالالار دا وسى يپپوتەراپيا ارقىلى ءبىرشاما جاقسارىپ, ءتىپتى, دەرتىنە داۋا تاۋىپ, تاي-ق ۇلىنداي قۇلدىراي شاۋىپ كەتەدى دەسەدى. بۇدان ارتىق جاراتقان يەدەن نە تىلەرسەڭ. تاعى دا ماماندار پىكىرىن سىنالاي كەلتىرەتۇعىن بولساق, يپپوتەراپيامەن ەمدەلگەن بالالاردىڭ ەستە ساقتاۋ قابىلەتى دە دامي تۇسپەك. وقۋ باعدارلاماسىن قاپىسىز يگەرۋگە دە سەپتىگى تيمەك. ناۋقاس بالالاردىڭ ينتەللەكتىسىنىڭ دامۋىنا ءتاپ-ءتاۋىر ىقپال ەتەدى.
انەبىر جىلدارى كوكشەتاۋلىق اتتى پوليتسيا قىزمەتكەرلەرى سال اۋرۋىنا شالدىققان بالالاردى وڭالتۋ باعىتىندا يگى ءبىر ءىستى قولعا الىپ ەدى. نەگىزىندە يپپوتەراپيا ەمدەۋ ءتاسىلى الميساقتان بەلگىلى. ءتىپتى عىلىمي تۇرعىدا جان-جاقتى دالەلدەنگەن دەپ ايتۋعا دا ابدەن بولادى. مۇنداي شارالار شەتەلدەردە تابىستى قولدانىلۋدا. اسىلىندا, اتقا مىنگەن ادامنىڭ ومىرتقا سۇيەكتەرىنىڭ اراسى اشىلىپ, بارلىق بۇلشىقەتتەرى ۇزدىكسىز قوزعالىسقا ءتۇسىپ, اعزاعا جاعىمدى اسەر ەتەتىندىگى داۋسىز. پوليتسيا قىزمەتكەرلەرىنىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, «چەركەز» جانە «ريچارد» اتتى جىلقىلار بالالاردىڭ ەڭ سۇيىكتى كولىكتەرىنە اينالعان. العاشقى بەتتە قالا بالالارى قاراداي ۇركىپ, جولاعىلارى كەلمەگەنىمەن, بىرتە-بىرتە اتقا ءمىنۋدىڭ قىزىعىن ۇعىنا باستاعان. بۇرىنعىلار «جىلقى ۇستىندە جەلىك بار» دەپ تەگىن ايتتى دەيسىز بە؟!
وسىنداي وڭ شەشىم قابىلداپ, «مەيىرىم» بالالاردى دامىتۋ ورتالىعى جانە №4 ارنايى مەكتەپ-ينتەرناتىنىڭ باسشىلىعىمەن ءوزارا كەلىسىمگە كەلگەن بولاتىن. سىرقات بالالار اپتاسىنا ەكى مارتە اتقا ءمىنىپ, سەرۋەندەدى. يگىلىگى ەلگە ورتاق بولدى.
وسى ءىستى بارىنشا دامىتۋعا بولار ەدى. ماسەلەن, وبلىس ورتالىعىنداعى «قۇلاگەر» اتشابارى نەگىزىندە ارنايى مانەج اشۋ ماسەلەسىن ۇلتجاندى ازامات مارات قويشين ونداعان جىل بويى كوتەرىپ كەلەدى. ايتسە دە وكىنىشكە قاراي, ۇلت ساۋلىعى, بالالاردىڭ دەنساۋلىعىنا شاراپاتى مول شارۋا جۇزەگە اسار ەمەس.
– ءبىزدىڭ وڭىردە قىس ۇزاق. اتشابار قىس بويى بوس تۇرادى دەسە دە بولادى, – دەيدى مارات قويشين, – جىلىنا ەكى-ءۇش شارا عانا وتەدى. بار دۇنيەنى ىسكە جاراتىپ, يگىلىگىن ەل كورسە نەسى ايىپ؟! قازىرگى بالالار اتقا مىنۋدەن قالىپ بارادى. جالعىز قالادا ەمەس, اۋىلدىڭ وزىندە دە وسىنداي جاعداي. اتشاباردا ارنايى مانەج سالاتىن ىڭعايلى جەر تەلىمى دە بار. بىلىكتى جاتتىقتىرۋشىلار دا تابىلىپ قالادى. ىرگەدەگى بالالاردىڭ ۇلتتىق سپورت مەكتەبىندە ات جەتەرلىك. ەندى قانداي قيىندىق بار؟ مەنىڭ ويىمشا, ۇزىندىعى 80, ەنى 30 مەترلىك مانەج سالسا, جەتىپ جاتىر. مانەج ءۇش بولىككە بولىنسە. ءبىرىنشى بولىگىندە كۇندەلىكتى جاتتىعۋلار جاسالادى. ەكىنشى بولىگىندە ناۋقاس بالالارمەن يپپوتەراپيالىق جاتتىعۋلار وتكىزسە, ال ۇشىنشىسىندە نيەت ەتكەن ادامدار جۋاس, ءمىنىس اتتارىن جالعا الىپ ءمىنىپ جۇرۋىنە بولادى. بالالار كيىم اۋىستىراتىن, مال دارىگەرلەرى وتىراتىن ارنايى ورىن جابدىقتاسا, جەتىپ جاتىر. مەنىڭ ەسەبىم بويىنشا, وسى شارۋاعا شامامەن 20 ملن تەڭگە جەتكىلىكتى. نەگە دەسەڭىز, جىلقىعا جىلى قورانىڭ قاجەتى جوق, جەل سوقپايتىن, قار تۇسپەيتىن پانا بولسا جەتكىلىكتى.
اۋتيزم جانە دتسپ دەرتىمەن اۋىراتىن بالالار ءۇشىن مۇنداي جوبانىڭ قاجەت ەكەنىن ماماندار دا راستايدى. پاندەمياعا دەيىن №1 ارنايى مەكتەپ-ينتەرناتتىڭ وقۋشىلارى بالالار ۇلتتىق سپورت مەكتەبىنە ۇزبەي بارىپ تۇرعان. بۇل مەكتەپتە اۋتيزم دەرتىنە شالدىققان جۇزگە جۋىق بالا ءتالىم-تاربيە الۋدا. مەكتەپتەگى مۇعالىمدەردىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, اتقا ءمىنىپ بوي جازعان بالالاردىڭ كوڭىلى كوپ-كورىم كوتەرىلىپ, جاعدايلارى بۇرىنعىمەن سالىستىرعاندا ءتاپ-ءتاۋىر جاقسارىپ قالاتىن بولعان. ۇزبەي جاتتىعۋعا كۇن رايىنىڭ قولايسىزدىعى مۇمكىندىك بەرمەيدى. ەگەر جابىق مانەج سالىنسا, بۇل تۇيتكىلدى تۇبەگەيلى شەشۋگە بولادى.
بۇگىنگى تاڭدا وڭىردە ارقيلى سپورت كەشەندەرى سالىنىپ, پايدالانۋعا بەرىلىپ جاتىر. بۇل تاراپتا تاماشا جەتىستىك بار. ايتسە دە, وسى ءبىر ىسكە دەن قويىلماي كەلە جاتقانى وكىنىشتى. جاس ۇرپاققا جانى اشيتىن ەل اعالارىنىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, «قۇلاگەر» اتشابارى كراسنويار سەلوسىنىڭ ىرگەسىندە, قاشىقتاۋ, سوندىقتان قالا بالالارىنىڭ بارىپ-قايتۋىنا ءسال قولايسىزداۋ. مۇمكىن قالانىڭ ىشىنەن ورىن تابىلىپ قالار. قالاي بولعان كۇندە دە تۇيتكىلدى ماسەلەنىڭ ءتۇيىنى شەشىلسە, جۇزدەگەن بالانىڭ دەنساۋلىعى جاقسارىپ, اۋتيزمنەن ارىلىپ, جۇزدەرىندە باقىت شۋاعى وينار ەدى.