كيبەرنەتيكانىڭ نەگىزىن قالاپ كەتكەن ن.ۆينەردەن «ءتيىمدى ءومىر ءسۇرۋ – بۇل دۇرىس اقپاراتپەن ءومىر ءسۇرۋ» دەگەن ءسوز قالىپتى. ونىڭ ءتىپتى مەملەكەتتىك رەفورما دەگەننىڭ ءوزىن مىندەتتى تۇردە تۇبەگەيلى وزگەرىسپەن بايلانىستىراتىنى بار. بۇل قاراپايىم مۇمكىندىكتەردى سالماقتاپ, سوعان وراي تاپسىرمانى دۇرىس قويۋ كەرەك ەكەنىن بىلدىرەدى.
ەلباسىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆ ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ ىرگەتاسىن قالاعان كۇننەن كاسىبي مەملەكەت قۇرۋ پوستۋلاتىنا باعىت ۇستاپ كەلەدى. بۇعان تمد مەملەكەتتەرىنىڭ اراسىندا تۇڭعىش بولىپ «مەملەكەتتىك قىزمەت تۋرالى» زاڭدى قابىلداۋىمىز, مەرزىمىنەن بۇرىن ورىنداپ ۇلگەرگەن «قازاقستان-2030» ستراتەگياسىنداعى «كاسىبي ۇكىمەت» باسىمدىعىنان باستاپ «ا» كورپۋسىنىڭ جاساقتالۋى دالەل بولا الادى.
اقپاراتتاندىرۋ – الەۋمەتتى باسقارۋدىڭ نەگىزگى ەلەمەنتتەرىنىڭ ءبىرى. كيبەرنەتيكا تۇرعىسىنان «باسقارۋ ءۇردىسى ارقاشان جانە قانداي جاعدايدا بولماسىن اقپاراتتى بەرۋ مەن وڭدەۋگە» كەلىپ تىرەلەدى. قازىر الەمدە تارالعان «ەلەكتروندى ۇكىمەتتىڭ» قىزمەتىن «مەملەكەت مەملەكەت ءۇشىن» (government to government), «مەملەكەت ازاماتتار ءۇشىن» (government to citizens), «مەملەكەت بيزنەس ءۇشىن» (government to business) دەپ اتالاتىن ءۇش تارماققا ءبولىپ, قاراستىرۋعا بولادى. كەيىنگى ەكى تارماق بويىنشا قازاقستاندا ازدى-كوپتى جۇمىس ىستەلىپ كەلەدى. مىسالى, بىزدە قازىر ەلەكتروندى سالىق جۇيەسى, ەلەكتروندى ساتىپ الۋ جۇيەسى بار. ال «مەملەكەت مەملەكەت ءۇشىن» جۇيەسىندە ءالى ءبىزدىڭ اتقارار شارۋامىز جەتەرلىك. سەبەبى, بۇگىنگى مەملەكەتتىك بيلىك ورگاندارىنا كەلىپ ءتۇسىپ جاتقان ءارتۇرلى قىزمەتتىك قۇجاتتار كوبىنە شەشىم شىعارۋعا قاجەت اقپاراتتان كەمشىن تۇسۋدە. ونداعى مالىمەتتەر شاشىراڭقى ءارى جۇيەگە تۇسپەگەن, سوندىقتان ولار باسقارۋ نىساندارى تۋرالى ماقساتتى دا دۇرىس سيپات بەرە بەرمەيدى. مۇنىڭ ءوزى بىزگە «مەملەكەت مەملەكەت ءۇشىن» جۇيەسىن دامىتۋ قاجەتتىگىن بىلدىرەدى. بۇل باعىتتاعى ءبىرىنشى كەزەكتەگى شارۋا مەملەكەتتىك قىزمەتتىڭ بەدەلىن ارتتىرا ءتۇسۋ بولۋى ءتيىس. ونداي تاجىريبەلەر الەمدە جەتكىلىكتى. ايتالىق, وڭتۇستىك كورەيادا مەملەكەتتىك قىزمەت دەگەن قاتارىنىڭ ەڭ الدى باراتىن, ونىڭ ءوزى قاتاڭ تەكسەرىستەن ءوتىپ وتىراتىن, ءبىلىمىن اي سايىن, بىلىگىن جىل سايىن ارتتىرۋدى تالاپ ەتەتىن جاۋاپتى قىزمەت ەكەنى حالىق ساناسىنا ابدەن سىڭىرىلگەن. كورەي, جاپون, مالاي ەلدەرى مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەرىنىڭ وزدەرىن زورىعۋعا دەيىن اپاراتىن ەڭبەكقورلىق پەن شەكتەن شىقپاعان ادەپتىلىك جاڭا زاماننىڭ اڭىزىنا اينالىپ ۇلگەرگەنى سودان.
بىزدە جالپىلاي سيپات الماسا دا, ءىشىنارا اباي ايتقان «وسەك, وتىرىك, ماقتانشاق, ەرىنشەك, بەكەر مال شاشپاق» سەكىلدى قاشىق بولاتىن بەس نارسەنىڭ سيپاتى بىلىكتىگى كەمشىن ماماننىڭ بويىنان كورىنىس بەرىپ جاتادى. وندايلار ءبىلىم قۋعا جالقاۋ, كىسىلىككە ساراڭ, تاجىريبەسى از بولعان سوڭ, تىرلىكتىڭ رەتىن تاپپايدى دا, جوبانىڭ جولىن كەسىپ, جەمقورلىققا ۇرىنادى. ءىلىمى مەن ءادىبى كەلىسپەگەن سوڭ دۇمشەلىككە, توڭمويىندىلىققا سالىنادى. سوندىقتان مەملەكەتتىك قىزمەتكە الىنار قىزمەتكەردىڭ ەڭ قۇرىعاندا ورتا مەكتەپتى, نە بولماسا جوعارى وقۋ ورنىن ۇزدىك باعاعا بىتىرگەنىن مىندەتتەۋ نورماتيۆتەردىڭ بىرىنە ەنگىزىپ قويىلسا, ىلگەرىلەۋ كوەففيتسيەنتىن ارتتىرار ەدى. بۇل – ءبىر. ىلگەرىلەۋ كوەففيتسيەنتىن ارتتىرۋدىڭ ەڭ كەلەلى جولى وسى ءبىلىمدى دە بىلىكتى ماماننىڭ نەگىزىندە اقپاراتتىق تەحنولوگيانىڭ مۇمكىندىگىن سارقا پايدالانۋدا جاتىر. بۇل سالادان ءبىزدىڭ سينگاپۋر, مالايزيا, وڭتۇستىك كورەيا, نورۆەگيا, دانيا سەكىلدى ەلەكتروندى باسقارۋ ءجۇيەسىنىڭ ەتالونىنا اينالىپ وتىرعان ەلدەردەن ۇيرەنەرىمىز ءالى كوپ.
الدىمەن اقپاراتتىق تەحنولوگيانى ۇلكەن مالىمەتتەردى وڭدەۋ, جيناقتاۋ, سۇرىپتاۋ ۇدەرىسىندە پايدالانۋدان باستاۋدىڭ قاعيدالارىن قالىپتاستىرۋ كەرەك. ءبىز «ەلەكتروندى ۇكىمەت» سەكىلدى اسا ءىرى مەگاماستودونت جوبالاردىڭ لەگىندە ءجۇرىپ, اقپاراتتىق تەحنولوگيانى كۇندەلىكتى تۇرمىستا, جەرگىلىكتى وندىرىستە, ياعني قاراپايىم ازاماتتاردىڭ ءومىرىنە وتە جاقىن, ۆەربالدى شەكاراعا جاقىنداتا قويماپپىز. ال استاناداعى مينيسترلىكتەن شىققان قاندايدا ءبىر شەشىمنىڭ اقىرعى تىرەلەر نۇكتەسى قاي جەر؟ ارينە, جەرگىلىكتى باسقارۋ جۇيەسى! جەرگىلىكتى باسقارۋدىڭ تومەنگى ساتىسى قاي جەر؟ اۋىلدىق وكرۋگ, اۋدان ورتالىعى, وبلىستىق دەڭگەيدەگى قالا جانە وبلىس ورتالىعى. دەمەك, مەملەكەتتىڭ ىرگەتاسى جەرگىلىكتى باسقارۋ جۇيەسىنە جاڭا تەحنولوگيالاردى جاتسىنباي ەندىرۋىمىز ءتيىمدى بولىپ تۇر. اۋىلدىق وكرۋگ, اۋدان ورتالىعى, وبلىس ورتالىعىنىڭ باسقارۋ جۇيەسى جەتىلدىرىلسە, رەسپۋبليكانىڭ ءتورت اياعى تەڭ باسىلادى. سوندا ءىستى نەدەن باستايمىز؟ بارلىق دەرلىك جەرگىلىكتى باسقارۋ جۇيەسىنىڭ ءوز شارۋاشىلىق كىتابى بولادى. بۇل كىتاپقا سول جۇيەگە قاراستى اۋماقتىڭ كىرىس-شىعىسى, تيەسىلى جەرى, جينالعان ەگىس پەن سالىقتىڭ كولەمى, قوراداعى ءتورت ت ۇلىك مال مەن ءۇي-جايدىڭ سانى سەكىلدى ەڭ ماڭىزدى مالىمەتتەر جازىلادى. ەندى وسى كىتاپتى الىپ, جاڭا تەحنولوگيامەن اۆتوماتتتاندىرىپ, ەلەكتروندى باسقارۋ اينالىمىنا ءتۇسىرىپ جىبەرۋ عانا قالدى. استانادا وتىرىپ, 2 000 شاقىرىم قاشىقتىقتاعى حالىق سانى 500-دەن اسپايتىن اۋىلدىق وكرۋگتىڭ تىرشىلىگىن الاقانعا سالىپ كورگەنمەن تەڭ بۇل.
اۋىلداعى اكىمشىلىك كىتاپتى اۆتوماتتاندىرۋ ارقىلى سول اۋىلدىڭ مەملەكەتتىك رەسۋرستارىن اۆتوماتتاندىردىق دەسەك, ەندى بارلىق دەڭگەيدەگى جانە دارەجەدەگى مەملەكەتتىك رەسۋرستاردى ەلەكتروندى اينالىمعا ەنگىزۋدى جالعاستىرۋىمىز كەرەك. بۇل دەگەنىڭىز – كارىز قۇبىرلارى, اۋدانارالىق جول, مەملەكەتكە ءتيىستى عيماراتتار, گاز جەلىسى, كىتاپحاناداعى كىتاپ سانى, تۇرعىن ءۇي كولەمى سەكىلدى قيساپسىز دەرەكتەردى پاسپورتتاپ, مالىمەتتەر قورىنا ەنگىزۋ دەگەن ءسوز. بۇل نە بەرەدى؟ وسىدان سوڭ عانا مەملەكەتتىڭ ءار مۇلكىن قولمەن ۇستاپ, كوزبەن كورگەندەي شىنايى تۇردە باقىلاۋ مۇمكىندىگى بولماق. مىسالى, سۋ قۇبىرلارىنا پاسپورتتاۋ ەنگىزسەك, ونىڭ قاشان اۋىستىرىلعانىن, ەندى قانشا مەرزىمنەن كەيىن اۋىستىرۋ كەرەك ەكەنىن, كۇنىنە قانشا كولەمدە سۋ اعىپ جاتقانىن ۇدايى ءبىلىپ وتىرامىز. اۆتوماتتى باسقارۋ جۇيەسى سۋ قۇبىرىنىڭ اپتالىق, توقساندىق, جىلدىق احۋالىنا ساراپتاما بەرىپ, اپاتتىق نۇكتەسىن انىقتاپ, الداعى كۇتىمنىڭ جوسپارىن شىعارىپ تۇرادى. مۇنى ءبىلۋ ءۇشىن مىندەتتى تۇردە ەندى قۇبىردىڭ جارىلىپ, تۇرعىن ۇيلەردىڭ سۋسىز قالۋى مىندەتتى ەمەس.
نەگىزى, اۆتوماتتى باسقارۋ نەگىزىندە اناليتيكا بەرەتىن جۇيەلەر قازىر دە ايماقتىق دەڭگەيدە بىزدە قولدانىلىپ كەلە جاتىر. بىراق وعان مالىمەتتى ماماندار قولمەن تەرىپ جازاتىندىقتان, بۇل دەرەكتەر مەملەكەتتىڭ ءار مۇلكىن پاسپورتتاپ, اۆتوماتتاندىرعان جۇيەگە قاراعاندا, ناقتى ەمەس, بولجالدى تۇردە اقپارات بەرەدى. ال جاڭا ۇلگىدەگى مالىمەتتەر قورىندا, ايتالىق, بەلگىلى ءبىر عيمارات جايلى مالىمەت كەرەك بولسا, ودان ونىڭ كارتاسىن, قاي جىلى سوعىلعانىن, ينفراقۇرىلىمدىق جاعدايى مەن كۇتىمىن, تۇرعىن سانى سەكىلدى بارلىق شەكتى اقپاراتتى ءبىلىپ الاسىز. بۇل جۇيە دامي كەلە قازىرگى نورۆەگيانىڭ جەرگىلىكتى باسقارۋ جۇيەسىندەگى يننوۆاتسيالارعا ۇلاسۋى ابدەن مۇمكىن. اتالعان ەلدىڭ ءار ازاماتى مەملەكەتتىك جانە جەرگىلىكتى باسقارۋ ورگاندارىنىڭ 85-87 پايىز قۇجاتىنا ەركىن قول جەتكىزىپ, تانىسا الادى. وسىعان وراي ءاربىر شەنەۋنىك ءوزىنىڭ شىققان جانە كىرگەن كوررەسپوندەنتسياسىن تىركەپ وتىرۋى قاجەت. ءتىپتى, باسقارمالار مەن بولىمدەردىڭ اراسىنداعى ىشكى حابارلاردى دا تىركەۋ مىندەت. وسى سەبەپتى قازىر نورۆەگيا ەلەكتروندى ۇكىمەتتى ەندىرۋ رەيتينگىسىندە ءبىرىنشى ورىندا تۇر. ول ءۇشىن بۇل ەلدىڭ كەز كەلگەن ازاماتى oep.no پورتالىنا تىركەلىپ, تىرەك سوزدەرمەن كەرەك ءبولىمىن تاۋىپ الادى دا, ىزدەگەن قۇجاتىن تابادى. ءبىر نورۆەگيانىڭ وزىندە مەملەكەتتىك ورگاندارى مەن باسقارمالارىندا ءبىر مەزگىلدە 750-گە دەيىن اۆتوماتتاندىرىلعان باسقارۋ جۇيەلەرى جۇمىس ىستەيدى.
مۇنىڭ ءبارى نە ءۇشىن كەرەك؟ مەملەكەتتىك مەكەمەلەردەگى ماماندار وزدەرى ءجيى شاعىناتىن كۇندەلىكتى كۇيبەڭ تىرلىكتەن قۇتىلادى. قازىرگى جۇمىس رەجىمىندە مەملەكەتتىك قىزمەتكەردىڭ قوماقتى ۋاقىتى كەلگەن قۇجاتتارداعى سان دەرەكتەردى تەكسەرۋگە جۇمسالادى. وبلىس اكىمدىگىندەگى مامان اۋدان ورتالىعىنداعى ماماننان كەلگەن قۇجاتتاعى دەرەكتەردى تەكسەرەدى. اۋدان ورتالىعىنداعى مامان ءوز كەزەگىندە اۋىلدان كەلگەن مالىمەتتى تەكسەرىپ, ۋاقىتىن ىسىراپ ەتەدى. قانداي دا ءبىر تسيفردان قاتە شىعاتىن بولسا, كىنالىنى ىزدەۋ تىزبەگى قۇرىلىپ, ونى الىپ كەلىپ, ءبارىنىڭ جۇمىسىن قويعىزىپ, جينالىس وتكىزۋ, سوگىس ايتۋ سەكىلدى اكىمشىلىك شارالارمەن اياقتالادى. بۇل قاتەنىڭ ءبىرازى دا سول اتقارىلماي قالعان جۇمىستى اتقاردى دەپ, جۇرگىزىلمەي جاتقان قۇبىردى ءجۇردى دەپ جالعان اقپار بەرۋدەن شىعىپ جاتادى. قۇجات الماسۋدىڭ كوپتىگى سونشالىق, ءار قىزمەتكەردىڭ باسىنا 500 قۇجاتتان كەلەتىنىن ەلباسىمىز ءوز سوزىندە اشىنىپ ايتقان بولاتىن. بىلتىر قازاقستاندىقتار مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ سۇرانىسى بويىنشا 22 ميلليون انىقتاما تاپسىرعان ەكەن. ءار مەملەكەتتىك قىزمەت تۇرىنە ورتاشا ەسەپپەن 450 ءتارتىپ بۇزۋشىلىقتان كەلەتىنى دە ەسەپتەلىپ قويعان.
اينالىپ كەلگەندە, مۇنىڭ ءبارى كەتىپ جاتقان ەسىل ۋاقىت. ونىڭ ۇستىنە, قانشاما قاراجات پەن جۇمىس كۇشى زايا كەتىپ جاتىر دەڭىز. وسى تۇستا The Microsoft Government Leaders Forum جيىنىندا كەلتىرىلگەن اقپاراتقا سەنسەك, ەۋروپاداعى بيۋروكراتيالىق شىرعالاڭعا جىلىنا 484 ملرد. دوللار, ال اقش-تا شامامەن 843 ملرد. دوللار كەتەدى ەكەن. ەگەر ۇكىمەتتەر وسى شىعىننىڭ ەڭ بولماسا 15 پايىزىن ۇنەمدەسە, بۇل دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنا كەتەتىن قاراجاتتىڭ تەڭ جارتىسىنا سايكەس بولار ەدى. ال European Commissions eGovernment Action Plan قۇجاتىنا سايكەس, بريتانيالىق زەينەتاقى كوميسسياسىن ەلەكتروندى باسقارۋعا تاپسىرعان سوڭ, شتاتتىڭ 50 پايىزى بوساپ, باسقا اكىمشىلىك جۇمىستارعا جۇمىلدىرىلدى. ءتىپتى, ۋاقتىلى اقپاراتتاندىرىپ وتىرۋدىڭ ءوزى ۇلكەن پايدا اكەلەدى. Implementing the Presidents Management Agenda for E-Government اقپارىنا قاراساق, شاعىن بيزنەسكە زاڭنامالىق جانە رەتتەۋشى اقپاراتتاردى ۇسىنىپ وتىراتىن امەريكالىق UsinessLaw.gov سايتى كاسىپكەرلەرگە جىلىنا 56 ملن. دوللارىن ۇنەمدەۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. ال زاڭنامالىق اكتىلەرگە تۇسىنىكتەمە بەرىلىپ وتىرىلاتىن Regulations.gov سايتى تەك العاشقى جىلدىڭ وزىندە كاسىپكەرلەرگە 90 ملن. دوللارىن ساقتاۋعا مۇرسات بەرگەنى بار.
وسى جەردە مەنىڭ تەمىرجول سالاسىن باسقارۋداعى تاجىريبەمنەن ءبىر مىسال ايتا كەتكىم كەلەدى. ءبىزدىڭ «قازاقستان تەمىر جولى» اق-تا 148 مىڭداي ادام جۇمىس ىستەيدى. قازاقستانداعى ەڭ ءىرى جۇمىس بەرۋشى دەگەن وزىندىك لوكالدى رەكوردى بار. ال قازاقستانداعى تەمىرجولداردىڭ ۇزىندىعى – 15 مىڭ شاقىرىمعا جەتەر-جەتپەس. ەندى وسى الىپ قۇرىلىمنىڭ كولبەۋ جانە تىك بيلىگى كىشىگىرىم جەمقورلىق, الىپساتارلىق سەكىلدى كەلەڭسىز سىرقاتتاردان ساۋ ەمەس. سەبەبى, مۇندا جەكەمەنشىك دەگەن ۇعىم جوق, «مەملەكەتتىك بولعان سوڭ, بارىنە ورتاق» دەگەن كەڭەستىك پاتەرناليزمنەن قالعان ەسكى تۇسىنىك قالعان. جىل سايىن تەمىرجولدان ۆاگونداردىڭ شىعىپ كەتۋى, رەلستەردىڭ مايىسۋى, ورتەنۋ سەكىلدى اۋىر اپاتتار قايتالانىپ جاتادى. مۇنىڭ ءبارى وتە الىپ مەحانيزمنىڭ ءوزىن ءالى تولىق اۆتوماتتاندىرىلماعاندىقتان بولىپ وتىر. سول تەمىرجولدىڭ اپاتتىق بولجامىن اۆتوماتتى باسقارۋ جۇيەسىنە تاپسىرۋعا بولاتىن ەدى.
بۇعان قارسى دالەل رەتىندە كانادانىڭ تەمىرجولدارىنىڭ ۇزىندىعى 73 000 شاقىرىم ەكەنىن ايتايىق. ءبىزدىڭ جولداردان 4 ەسە كوپ. بىراق وسىنشا جۇيەگە بار-جوعى 35 000 ادام قىزمەت جاسايدى. ءبىزدىڭ قىزمەتكەرلەردەن 3 ەسە از. تاعى دا سول اۆتوماتتىق باسقارۋدىڭ ارتىقشىلىعىنان. ايتپەسە, الىپ بارا جاتقان باسقا قۇپياسى جوقتىڭ قاسى.
وسىدان 10 جىلداي بۇرىن قازاق باسپاسوزىندە «سينگاپۋردىڭ 1 مەملەكەتتىك قىزمەتكەرى قازاقستانداعى 6 قىزمەتكەردىڭ جۇمىسىن اتقارادى ەكەن» دەگەن مالىمەت جەلدەي ەستى. سونىڭ سىرىن اقپاراتتىق تەحنولوگيالاردىڭ ەركىن كەلۋىمەن ەندى ۇققاندايمىز – ءوزىن وركەنيەتتى ەل سانايتىن مەملەكەتتەردە مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەر سانى بارىنشا از, بىراق سونىسىنا قاراماي وتە ءتيىمدى جۇمىس جاسايدى. نەگە؟ ولار باياعىدا-اق ساننان ساپاعا كوشكەن, قاعازباستى كۇيبەڭدىكتەن كۇندەلىكتى ەسەپ-قيساپ الۋدىڭ ماشاقاتىن اقپاراتتىق جۇيەگە سەنىپ تاپسىرعان. مەملەكەتتىك قىزمەتتەگىلەر بۇل جۇيەگە قالىپتاسقاندا ارقاسى بوساپ, «مىنا قالاعا قانداي ينۆەستوردى تارتا الامىن, الداعى 10 جىلدان كەيىن قالانىڭ دامۋى قالاي بولماق, 28 جىلدان كەيىن بولاتىن شارالاردى قالاي كورەمىن؟» دەگەن سەكىلدى ستراتەگيالىق جوسپارلارمەن, يدەولوگيالىق قارىمدانۋمەن اينالىسادى. ءبىر وكىنىشتىسى, ءبىز وسى جۇيەگە تامسانىپ, رازى بولا وتىرىپ, ونىڭ نەگىزگى قۇرىلىمدىق ەلەمەنتتەرىن كوشىرۋگە كەلگەندە, جايباسارلانىپ قالاتىنىمىز بار.
مەملەكەتتىك باسقارۋدىڭ اقپاراتتىق جۇيەسىن قۇرۋ – بۇل بيۋروكراتيالىق ماشيناعا جاڭا تەحنيكالىق قوسىمشانى ىلە سالۋ ەمەس, كەرىسىنشە, زاڭنىڭ ۇستەمدىگى, ادام قۇقى, ءوزىن ءوزى باسقارۋ مەحانيزمدەرىن قوسا العاندا, ورتاق جۇيەنى قۇرۋ. تەك سول كەزدە عانا مەملەكەتتىك باسقارۋدىڭ راتسيونالدىعى مەن تيىمدىلىگىنە يەك ارتۋعا بولادى. بۇعان مىسال رەتىندە وڭتۇستىك كورەيانىڭ استاناسى – سەۋلدە ەنگىزىلگەن ەلەكتروندى باسقارۋدىڭ «OPEN» جۇيەسىن كەلتىرەمىز. مامانداردىڭ زەرتتەۋىنە قاراعاندا, وتكەن عاسىردىڭ سوڭىندا ەنگىزىلگەن ءجۇيەنىڭ ارقاسىندا سەۋل شەنەۋنىكتەرىنىڭ اراسىنداعى جەمقورلىق 6 ەسەگە ازايىپتى. ال ەستونيا 2001 جىلدان بەرى «بۇگىن مەن شەشەمىن» (Tana otsustan mina) دەگەن ينتەرنەت-پورتالدى ىسكە قوسۋ ارقىلى رەسپۋبليكانىڭ ءار ازاماتىنىڭ زاڭنامالارعا ءوز تۇزەتۋىن ۇسىنۋ, وقيعالارعا ءوز پىكىرىن ايتۋ سياقتى مەملەكەتتى باسقارۋ ىسىنە ارالاسۋى قامتاماسىز ەتىلدى. سول ەستونيادا جاڭا كاسىپورىندى بار-جوعى 18 مينۋتتا اشۋعا بولادى. كانادانىڭ canada.gc.ca, يرلانديانىڭ RevenuOn-Line, پولشانىڭ KSIZUS, نيدەرلاندىنىڭ Kadaster-on-line جۇيەلەرى تۋرالى دا وسىنداي جاقسى لەبىزدەر كوپتەپ ايتا الار ەدىك.
ەگەر ەلباسىمىزدىڭ باستامالارىنىڭ ءبارى جالعاسىن تاۋىپ, حالىقتىڭ يگىلىگىنە جاراسىن دەسەك, مەملەكەتتىك قىزمەتتىڭ جۇمىسىن اقپاراتتىق تەحنولوگيانىڭ اۋانىنا بۇرىپ, بار مالىمەتتى پاسپورتتاپ, ونى اۆتوماتتى باسقارۋ جۇيەسىنە سالۋ قاجەتتىلىكتىڭ قاجەتى بولىپ قالادى. بۇل حالىق پەن بيلىكتىڭ ءينتۋيتيۆتى ءتىل تابىسۋىن قامتاماسىز ەتەتىن «التىن كوپىر» قىزمەتىن اتقارا الادى. اۆتوماتتى باسقارۋ جۇيەسىنە نەگىزدەلگەن مەملەكەتتىك قىزمەت پەن جەرگىلىكتى باسقارۋ مودەلى ءبىز ۇلگى ەتەتىن مەملەكەتتەردىڭ بارىندە دەرلىك ىلگەرىلەۋشىلىك كوەففيتسيەنتىن بەردى. سوندا اعايىن-تۋىس, پارا-اۋىزباستىرىق سەكىلدى ادامي فاكتوردىڭ سيپاتتارى بارىنشا ازايىپ, جەرگىلىكتى باسقارۋ ورگاندارىنىڭ بۇكىل اقپاراتى كۇندىز-ءتۇنى وعان قۇزىرەتتى ورگاننىڭ باقىلاۋىندا تۇرادى. بۇل ارقىلى اراعا اۋە كەمەسى ۇشىپ, جول تارتىلماسا دا, حالىق مەن قۇزىرەتتى ورگاننىڭ اراسىنداعى ءبىر-بىرىنە مۇقتاجدىق سەزىمى كۇشەيەدى, اۋىلدىڭ قاجەتىن استانا بىردەن سەزە قوياتىن, استانانىڭ بۇيرىعىن اۋىل بىردەن الا قوياتىن كوممۋنيكاتيۆتىك بايلانىس كۇشەيىپ سالا بەرەدى.
IT-جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋدىڭ ستاتيستيكاسىنا قاراساق, رەسۋرستىڭ 80 پايىزى جوبانى تۇسىندىرۋگە, العا سۇيرەۋگە, تەك 20 پايىزى عانا ونى جۇزەگە اسىرۋعا كەتەدى. وسىعان بايلانىستى, شارۋانى قوعامدىق كەلىسىم مەن وسىعان مۇددەلى ورگانداردىڭ جان-جاقتى تۇسىنىستىگى ارقاسىندا عانا العا جىلجىتۋعا بولادى. ال مۇنداي تەحنولوگيالىق مۇمكىندىكتەن اش بولا تۇرىپ استان باس تارتقان ادامشا قۇر قالۋدىڭ ەش رەتى جوق. ەڭ باستىسى, وسى مۇمكىندىكتەردى جۇزەگە اسىرار ينتەللەكتۋالدى باسقارۋ جۇيەلەرىن ءبىزدىڭ قاۋىمداستىق جاسادى. ەندى وسىنى ەل يگىلىگى ءۇشىن ۇسىنۋعا ءازىر.
ازاماتحان ءامىرتاي,
قازاقستان سوفتۆەرلىك كومپانيالار قاۋىمداستىعىنىڭ پرەزيدەنتى.