ونەر اتاۋلىعا قۇپيا, تىلسىم, اڭىز-اڭگىمە سىندى ۇعىمدار تاڭسىق ەمەس. تالاي عاسىرلار بۇرىن تۋعان اسەم دۇنيەگە جۇرت وسى زاماندا دا تاڭعالىپ, تامسانىپ جاتادى. ءتىپتى, تۋىندىنىڭ تەرەڭىندە كومىلگەن كەي سىرلارى اراعا جۇزدەگەن جىل سالىپ, سۋ بەتىنە شىعۋى دا بەك مۇمكىن.
ءوزى سۋرەتشى, ءوزى مەحانيك لەوناردو دا ۆينچي كۇندەلىگىندە شيفرلانعان قۇپيا جازبالار قالدىرعانىن جۇرت بىلەدى. سونداي-اق ول سۋرەتتەردە دە ارنايى شيفرلاۋ ءادىسىن قولدانعان. ءالى كۇنگە دەيىن ايگىلى مونا ليزانىڭ پورترەتى تۋرالى, «سوڭعى كەش» كارتيناسىنداعى جۇمباق بەلگىلەر جايلى پىكىرتالاستار تولاستاعان ەمەس. ءبىراز ۋاقىت بۇرىن عالىمدار ونىڭ اتاقتى «الەمدى قۇتقارۋشى» اتتى تۋىندىسىنداعى جاسىرىنعان تاعى ءبىر قۇپيانى اشتى.
جالپى, لەوناردو دا ءۆينچيدىڭ جۇمىستارىنىڭ جۇمباعى كوپ. ويتكەنى سۋرەتشى ينجەنەريا, مەحانيكا, كەسكىندەمە, پوەزيا, فيلوسوفيا, مەديتسينا سالالارىن جەتىك بىلگەن. سونىمەن بىرگە ول قۇپيا ۇيىمداردىڭ دا مۇشەسى بولدى.
ماسەلەن, مونا ليزانىڭ جۇمباق كۇلكىسى تۋرالى كەرەعار پىكىرلەر ءالى داۋ تۋدىرىپ كەلە جاتىر. جاقىندا عالىمدار ونىڭ «سالۆاتور مۋندي» نەمەسە «الەمدى قۇتقارۋشى» دەپ اتالاتىن تاعى ءبىر كارتيناسىنىڭ استارىنا ءۇڭىلىپ, ءتۇرلى باعىتتاعى زەرتتەۋلەر جۇرگىزدى.
ناقتىراق ايتساق, كارتينادا ءماسىح ۇستاپ تۇرعان سفەرادان وتكەن جارىقتىڭ سىنعانى كورىنبەيدى. ادەتتە مۇنداي فيگۋرادان جارىق سىنىپ وتسە كەرەك-ءتى. كومپيۋتەرلىك مودەلدەۋ ارقىلى كاليفورنيا عالىمدارى يسا قولىنا سفەرا ەمەس, شار ۇستاپ تۇر دەگەندى العا تارتادى.
بۇرىن بۇل بولجامدى عالىمدار باسقا بالاما جورامالدارمەن قاتار تالقىلاعان بولاتىن. الايدا قازىر 3D-رەندەرينگتىڭ وزىق تەحنولوگياسىنىڭ ارقاسىندا ماماندار سۋرەتشىنىڭ ءار بوياۋىن مودەلدەي العان. اتالعان تەحنولوگيالىق ءادىس بەلگىلى ءبىر ۋاقىت كەزەڭىنە سايكەس كەلەتىن ماتەريالداردى, جارىق كوزدەرىن جانە عىلىمي بىلىمدەردى ەسكەرە وتىرىپ, سۋرەتتىڭ جوعارى ساپالى بەينەسىن جاساۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
سونىمەن ونەر تۋىندىسىنا ىندەتە زەرتتەۋ جۇرگىزگەن عالىمدار توبى شاردىڭ كولەمىن ەسەپتەدى. ونىڭ راديۋسى – 6,8 سانتيمەتر. نىساندى تالداعاننان كەيىن زەرتتەۋشىلەر شاردىڭ قالىڭدىعى 1,3 ميلليمەتردەن اسپايتىنىن انىقتادى. سونداي-اق سفەرانىڭ ارتىندا بەينەلەنگەن ءماسىحتىڭ كويلەگىندەگى قاتپارلار دا ءۆينچيدىڭ سفەرالىق فورماداعى جارىقتىڭ ەرەكشە سىنۋى تۋرالى بىلەتىنىنە كوز جەتكىزۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. ويتكەنى سۋرەتشى وپتيكانى دا زەرتتەگەن. ناعىز تالانتتىڭ اسقان بىلىمدىلىگىنە قالاي تاڭعالمايسىڭ؟!
ءبىرشاما ۋاقىتقا سوزىلعان زەرتتەۋ ناتيجەسىندە «الەمدى قۇتقارۋشى» كارتيناسى «مونا ليزا» كەسكىنىنە ەڭ جاقىن بالاما», دەپ ءتۇيدى عالىمدار.
ايتا كەتەيىك, قازىرگى ۋاقىتتا اتالعان كارتينا ادامزات تاريحىنداعى ەڭ قىمبات ونەر تۋىندىلارىنىڭ ءبىرى سانالادى. ول 2017 جىلى 450 ميلليون دوللارعا ساتىلعان. اۆتور بۇل تۋىندىسىن سوناۋ 1500 جىلى جازدى. ونەرتانۋشىلار كارتينانى لەوناردو دا ۆينچي فرانتسيا كورولى ليۋدوۆيك XII سۇرانىسى بويىنشا سالعان دەسەدى. كەيىن كارتينا 1625 جىلى كارل I فرانتسيا پاتشايىمى گەنريەتتا مارياعا ۇيلەنگەن ۋاقىتتا انگلياعا وتكەن. 1649 جىلى كارل I دارعا اسىپ ولتىرىلگەن كەزدە تۋىندى كورولدىك كوللەكتسيا تىزىمىندە بولعان. سودان 1651 جىلى ءباسساۋدادا ساتىلىپ, ال 1666 جىلى كارل II بيلىك قۇرىپ تۇرعان كەزدە كورولدىك كوللەكتسياسىنا قايتارىلدى. ال 1763 جىلى كارتينا ءىزىم-عايىم جوعالىپ كەتىپ, كەيىن ءبىر جارىم عاسىر ۋاقىت وتكەن سوڭ قايتا ساتىلىمعا شىعارىلعان. 1900 جىلى وتكەن سونداي ءباسساۋدالاردىڭ بىرىندە «الەمدى قۇتقارۋشىنى» بەلگىسىز ءبىر ادامنىڭ جەكە جيناعىنا ساتىپ الادى.
لەوناردونىڭ الەمدى تاڭعالدىرعان كوپ قىرلى قاسيەتىنىڭ سىرى ەڭبەكسۇيگىشتىگىندە بولار, ءسىرا. جاس كەزىندە سۋرەت پەن ءمۇسىن ونەرىن ۇيرەنۋ ءۇشىن فلورەنتسياعا جول تارتقان ول سۋرەتشىلىكتى ونەردىڭ باستى ءتۇرى دەپ ەسەپتەگەن. «ادام سۋرەتتىڭ كومەگىمەن دۇنيەنى تانيدى. تاجىريبە – دۇنيەنى تانۋدىڭ بىردەن ءبىر جولى» دەگەن ءسوزى دا ۆينچيلىك فرازاعا اينالعالى قاشان؟!
قىلقالام شەبەرىنىڭ اينالاسىندا ءتۇرلى اڭىز اڭگىمە دە كوپ. بىردە اكەسى ءوزىنىڭ ءبىر تانىسى بەرىپ جىبەرگەن دوڭگەلەك قالقاندى ۇيىنە اكەلىپ, بالا لەوعا ونى ءوز تالعامى بويىنشا ادەمى بەينەلەرمەن اشەكەيلەپ بەرۋدى تاپسىرادى. ول ءوزىنىڭ وڭاشا بولمەسىنە شەگىرتكەلەر مەن كەسىرتكەلەردىڭ الۋان ءتۇرىن, جىلانداردى, كوبەلەكتەردى, ءىرى تەڭىز شاياندارىن, جارقاناتتار مەن باسقا دا جاندىكتەردى اكەلىپ تولتىرادى. سولارعا قاراپ وتىرىپ شابىتتانعان بالا سۋرەتشى ارقايسىنىڭ بەينەسىن فانتاستيكالىق ۇيلەسىمدە پايدالانىپ, قۇز جارتاستاردىڭ اراسىنان ورمەلەپ شىعىپ كەلە جاتقان الدەبىر قۇبىجىقتاردىڭ بەينەسىن جاسايدى. اكەسى الگى قالقاندى كورگەن كەزدە ونداعى قۇبىجىق سۋرەتتەردەن شوشىپ تۇسكەن دەسەدى. كەيىن بۇل قالقان ءۇشىن ميلاندىق ءبىر گەرتسوگ قوماقتى اقشا تولەگەن.
سۋرەتشى ينكۆيزيتسيا قاۋپىنەن تايسالماي, ادامنىڭ دەنە قۇرىلىسىن زەرتتەۋمەن شۇعىلدانىپ, مايىتتەرگە وتا جاساۋمەن دە اينالىستى. كوشەلەر مەن الاڭداردى ارالاپ, ادامداردىڭ بەت-الپەتىنە زەيىن قويا قارادى, ەرەكشە بەت قۇرىلىستارىن قاعازعا ءتۇسىردى. اسىرەسە ادامداردىڭ كوڭىل كۇيىن انىق كورسەتەتىن رەنىش, قۋانىش, قايعى سەكىلدى حالدەر ونى ەرەكشە قىزىقتىردى. اۆتور كۇندەلىكتەرىندە: «جارىققا قاراپ, ونىڭ نۇرىنا زەر سال, ءسويتىپ كوزىڭدى قاس-قاعىم ساتتە جۇمىپ, قايتا اش, سوندا ساعان ءوزىڭ كورگەن جارىق مۇلدەم باسقاشا كورىنەدى» دەپ جازادى.