مەملەكەتشىلدىك مىنبەرى

ءبىز سىن ساعاتتا دانا ابايعا جۇگىنەمىز. ويشىل اقىن:

قايرات پەن اقىل جول تابار –

قاشقانعا دا, قۋعانعا.

ادىلەت, شاپقات كىمدە بار –

سول جاراسار تۋعانعا, –

دەيدى. قازىرگى زامانا شىندىعى, عالامدىق قۇبىلىستار, اينالامىزدى تورىعان قيلى قاۋىپ ەل­دىكتى ساقتاپ بەيىمدەلۋدى, قۇبىلا سوققان جەل­دى ديىرمەنگە باعىتتاۋدى تالاپ ەتەدى. ابايدىڭ «ادى­لەتكە ەرىك-جىگەر, كۇش (شاپقات) سەرىك بو­لۋىن» ايتۋى تەگىن ەمەس. وسى ەكەۋى بىرىگىپ بەرە­كە­نى, ەلشىلدىكتى قۇرايدى.

الەمنىڭ كوشباسشى عۇلاماسى ءال-فارابي «مەم­لەكەت قايراتكەرىنىڭ ناقىلى» تراكتاتىن­دا باياندى قالا-مەملەكەتتىڭ ۇستىنى بولار بەس الەۋمەتتىك توپتى جۇيەلەگەن. ولار: يگى جاق­سى­لار, ءسوز ۇستاعان شەشەندەر, عا­لىم­دار, ساق­شىلار, ءىس ادامدارى. ەڭ كەرەمەتى, ول قا­را­پايىم ەڭبەكقوردى دا ءىس ادامىنا جات­قى­زا­دى. سونداي-اق ادامزات ۇستازى قانداي قالا-مەملەكەتتەر قۇردىمعا كەتەتىنىن انىقتاعان. ولار: سۇرانشاق قالا, دەلدال قالا, ازعىن قالا, مانساپقور قالا, تويشىل قالا, ريا قالا, ەكىۇداي قالا, اداسقاق قالا. مىنە, عۇلاما زامانداستارىنا دا, كەلەر ۇرپاققا دا وسىدان ساقتانۋدى اماناتتاعان.

ءبىز بۇگىن الاش زيالىلارى ايقىنداعان ەلشىلدىككە ياعني مەملەكەتشىلدىككە ءزارۋمىز. ەل پرەزيدەنتى ق.ك.توقاەۆتىڭ: «مەملەكەتتىك قىزمەت جەكە باستىڭ باق-داۋلەتىن ارتتىراتىن جەر ەمەس. بۇل – تۋعان حالقىڭنىڭ الدىندا ايرىقشا جاۋاپكەرشىلىك ارقالاۋ» دەگەن سىندارلى ءسوزىن بارلىق سالانىڭ ماماندارىنا دا قاراتىپ ايتۋعا بولادى.

مەملەكەتشىلدىك – مەملەكەتتىڭ اسىل مۇد­دە­سى جولىندا ەلگە, حالىققا قىزمەت. نيەت­تىڭ دە, ويدىڭ دا, امالدىڭ دا, ءىس-ارەكەتتىڭ دە وسىعان باعىتتالۋى. مەملەكەت – وتانعا قىزمەت ەتۋدىڭ مادەنيەتى بولسا, مەملەكەتشىلدىك – وسى مادە­نيەت­تىڭ ارقاۋى. ۇلت, حالىق, ادام قۇن­دى­لىعى ماتەريالدىق, ساياسي, ەكونوميكالىق پا­رىقپەن عانا ولشەنبەيتىندىكتەن, وسى ۇعىم­دار­عا ءتان رۋحاني ءمان-ماعىنا مەملەكەتتىڭ دە مازمۇنىندا تۇرۋى كەرەك. سوندا كوكەيكەستى مەملەكەتشىلدىك بۇل ۇعىمداردىڭ قالىپتى تەتىگىنە, قۇرامداس سيپاتىنا اينالادى.

وكىنىشكە قاراي, بىزدە قوعام مەن مەملەكەتتىڭ اراسى «كەيدە تاتۋ, كەيدە قاتۋ». بۇل – كەڭەستىك بيلىكتەن قالعان «كومپلەكس». ياعني «بيلىك ادامىن قوعام مۇشەسى, ەت پەن سۇيەكتەن جارالعان ادام» دەپ تۇسىنبەۋ, ءتىپتى جات كورۋ بايقالىپ جاتادى. وركەنيەت الىپپەسىنە قاراساق, مەملەكەت وزىمەن كەلىسىمى ايقىن قوعامنان تۇراتىنىن كورەمىز. مۇنى قاراپايىم تىلدە تاپسىرلەسەك, بۇرق-سارق قايناعان قوعام مەن ادىلەتتى مەملەكەت كوپ نارسەنى, ءتىپتى بارلىق ءىس-ارەكەتتى بىرلەسىپ اتقارادى. مەملەكەت اسپاننان اياعى سالبىراپ تۇسپەيدى, قوعام مەن ونىڭ سەنىم بىلدىرگەن وكىلدەرىنىڭ (بيلىكتىڭ) ۇيلەسىمىنەن پايدا بولادى. ءسويتىپ ەكەۋى بىرلەسىپ, پىكىرلەسىپ قابىلداعان زاڭعا باعىنادى. زاڭ بولماسا, زاڭسىزدىق ورنىعادى. بيلىك زاڭنىڭ ورىندالۋىن قاداعالايدى. مەملەكەت الىپپەسى – وسى.

جۇرت كەيدە ورايلى, كەيدە ورايسىز سىنايتىن شەنەۋنىك – قوعامنىڭ وپپونەنتى ەمەس, قايتا سونىڭ ءبىر مۇشەسى. ونىڭ مۇددەسى دە قوعامنان بولەك بولماۋى كەرەك. كەز كەلگەن مەملەكەتتىك قىز­مەتكەر ءبىر مەزگىلدە مەملەكەتتىڭ دە, قوعام­نىڭ دا مۇددەسىن تەڭ ويلاپ, تەڭ قورعاۋى قاجەت. ونىڭ كاسىبي, لاۋازىمدىق بەدەلى وسىمەن ولشەنەدى. الەۋمەتتىڭ سۇراعى: «شەنەۋنىكتىڭ مۇد­د­ەسى تۋعان جەرىنىڭ, قوعامنىڭ, ەلدىڭ مۇد­دە­­سىمەن سايكەسە مە؟ ول ءوزى قىزمەت ەتەتىن قالا, اۋدان, اۋىل تۇرمىسىن جاقسارتۋ جولىندا نە ىستەپ ءجۇر؟» بولسا, بۇل مەملەكەتشىلدىك ۇستا­نىم­عا سايكەس كەلەدى.

مەملەكەت باسشىسى ايتقان: «زاڭ ۇستەمدىگى, بيلىك­تىڭ اشىقتىعى مەن حالىق الدىندا ەسەپ بەرۋى جوعارى دەڭگەيدە بولىپ, مەملەكەت ىسىنە ازا­ماتتىق قوعام وكىلدەرى بەلسەنە ارالاسقان جاع­دايدا عانا ادىلەتتىلىك بەرىك ورنىعادى» دەگەن پىكىردىڭ ءمانى سول. ادىلەتتى قازاقستاننىڭ الىپ­پەسى – وسى.

ءيا, ادەتتە «مەملەكەتشىل» ۇعىمىن بىلىكتى ساياسي تۇلعالارعا, مويىندالعان قوعام قايرات­كەر­لەرىنە, مادەنيەت سالاسى ازاماتتارىنا قا­تىس­تى ايتىپ جاتامىز. سونىمەن بىرگە كەڭەس زامانىندا ەنگەن ء«ىرى ۇيىمداستىرۋشى» دەگەن دە انىقتاما بار. قازىر كومپانيا-كورپوراتسيالاردى باسقارۋشىلار – وسى ساناتتا. بىراق ولاردىڭ مەم­لەكەتشىلدىگى, ەلشىلدىگى قاي دەڭگەيدە ەكەنى قوعامعا بەلگىلى. الەۋمەتشىل مەملەكەتكە ماڭىز­دىسى – الەۋمەتتىڭ مەملەكەتشىل بولۋى, حا­لىق­تىڭ مەملەكەت قۇندىلىعىن قادىرلەۋى.

ءبىز بۇگىن ۇلتتىڭ ءجۇز جىلدىق جىلناماسى – «Egemen Qazaqstan» گازەتىنىڭ باس ايدارىن «مەم­لەكەتشىلدىك مىنبەرى» دەپ اتاي وتىرىپ, با­سىلىمنىڭ ءار ماتەريالى, بارشا كوتەرگەن ماسە­لەسى وسى قۇندىلىققا ساي جازىلۋىن قالا­دىق.

ابىروي بولعاندا, 80-جىلداردىڭ سوڭىنان بەرى ەلشىل گازەت-جۋرنالدار – نەگىزىنەن وسى باعداردا. الاش كوسەمى ءاليحان بوكەيحاننىڭ زامانداستارىنا ايتقان ەكى ناسيحاتى ەسكە تۇسەدى: «جۇرت باقىتى ءىس جۇرتقا ىڭعايلى بولسا شىعادى», «ەلدى اق جولعا سالامىن دەسەڭ, ءىستىڭ استارىن قاراستىر, ءىستىڭ سىرتى – جاۋعا بەل كورسەتكەن». ەندى بۇل ويدى ءال-فارابي, اباي پاراساتىمەن ساباقتاساق, بۇگىن, ەرتەڭ جانە كەلەشەكتە ەلىمىزگە اۋاداي قاجەت مەملەكەتشىلدىكتىڭ, ونى حالىققا ءدوپ جەتكىزەتىن مىنبەردىڭ دەڭگەيى ايقىندالا تۇسەدى.