الەمنىڭ دامىعان ەلدەرىندە قوقىستىڭ تۇرلەرىن ءبولىپ جيناۋ مادەنيەتى ابدەن قالىپتاسقان. وعان قاتىستى سۇراق تۋىنداي بەرمەيدى. ويتكەنى تۇرمىستىق قالدىقتاردى سۇرىپتاپ, قايتا وڭدەۋ – ۇلكەن تابىس كوزى. ءبىزدىڭ ەلدە بيلىكتەن باستاپ, ءارتۇرلى ۇيىم, جەكەلەگەن ەكوبەلسەندىلەر قاراپايىم تۇرمىستا عانا ەمەس, ءىرى جانە ورتا بيزنەسكە قوقىستى بولەك جيناۋ مادەنيەتىن ەنگىزۋگە تىرىسىپ جاتسا دا, ناتيجەسى ءالى كوڭىل كونشىتپەيدى.
ۇكىمەت «جاسىل ەكونوميكاعا» كوشۋ تۇجىرىمداماسىن قابىلداپ, سوعان سايكەس 2030 جىلعا قاراي تۇرعىنداردان تۇرمىستىق قاتتى قالدىقتاردى 100 پايىز جيناپ اكەتۋگە ءتيىس. قازىرگە بۇل تەك الماتى قالاسىندا ىسكە اسىپ وتىر. ال تۇجىرىمدامادان باسقا نەگىزگى زاڭنامالىق قۇجات – ەكولوگيا كودەكسى. بۇل دا بۇكىل ەل اۋماعىنداعى قالدىقتاردى مىندەتتى تۇردە ارقايسىسىن بولەك جيناۋدى ەنگىزۋدى كوزدەيدى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, ءبىرىنشى قادام ءىس جۇزىندە ورىندالىپ جاتىر. تەك وكىنىشتىسى, ەلىمىزدە زاڭدار قابىلدانادى دا, ءتيىستى دەڭگەيدە ورىندالا بەرمەيدى.
سول سياقتى كوزدەلگەن ماقساتتىڭ ءالسىز تۇسى دا – ينفراقۇرىلىمدار. استانا, الماتى, شىمكەنت سياقتى ءىرى قالالاردىڭ وزىندە دە بولەك قوقىس جيناۋعا ارنالعان ينفراقۇرىلىم جوق. ارينە, بىرقاتار تۇرعىن ءۇي كەشەندەرىندە قاعاز, شىنى, تاماق قالدىقتارى ءۇشىن بولەك قوقىس جاشىكتەرى بۇرىننان بار. بىراق اينالىپ كەلگەندە سۇرىپتالعان قوقىستاردىڭ بارلىعى قوقىس تاسيتىن ماشيناعا بىرگە تيەلەدى دە, قوقىستى سۇرىپتاۋ وسى جەردەن قايتا تەجەلەدى.
وسىنداي ماسەلەلەر جيناقتالا كەلە, ەلىمىزدە پلاستيكالىق قالدىقتاردى جيناۋ مەن قايتا وڭدەۋدى جۇزەگە اسىراتىن كاسىپورىندار جەلىسىن قۇرۋعا جەتەلەپ وتىر. «PlastNet» اتاۋىنا يە كاسىپورىندار جەلىسى كوممەرتسيالىق ەمەس جانە قالدىقتاردى وندىرۋشىلەر, پلاستماسسا قالدىقتارىن جيناۋ جانە قايتا وڭدەۋمەن اينالىساتىن مامانداندىرىلعان كومپانيالاردى بىرىكتىرەدى. ۇلكەن قاراجات پەن قاجىردى كەرەك ەتەتىن مۇنداي جوبالاردى قاراپايىم ادامدار ىسكە اسىرا المايتىندىقتان, بۇل باستاماعا 2019 جىلى «The Coca-Cola Foundation» حالىقارالىق قايىرىمدىلىق قورى ءۇن قاتىپ, ونى قارجىلاي قولداۋىمەن «پلاستيكتى قايتا وڭدەۋگە ء«يا!» دە» جوباسى اياسىندا قۇرىلعان ەدى.
بۇگىندە اتالعان جەلى ەلىمىزدىڭ 18 قالاسىندا 103 كومپانيانىڭ باسىن قوسىپ وتىر. ونىڭ ىشىندە 63 كومپانيا – ساۋدا جانە بيزنەس-ورتالىقتار, كەڭسەلەر, وقۋ ورىندارى سياقتى ورىنداردان قالدىقتاردى شىعارسا, 40 كومپانيا – قايتالاما شيكىزاتتى جيناۋشىلار مەن قايتا وڭدەۋشىلەر. ولاردىڭ ىشىندە پلاستيك قالدىقتارىن جيناۋمەن جانە وڭدەۋمەن اينالىساتىن «Green Technology Industries» جشس, «Qazaq Recycling» جشس, «سپەتسماشين» جشس, «Taza Qala – Taza El», «LS Kokshetau» جشس, «ۆتورسىرە كاراگاندا» جك سياقتى ءىرى مامانداندىرىلعان كومپانيالار بار. قالدىقتاردى وندىرۋشىلەردەن «Mega Park» سوو, Danone, Herbalife Nutrition كومپانيالارىنىڭ كەڭسەلەرىن اتاپ وتۋگە بولادى.
شىن مانىندە, PlastNet قالدىقتاردى شىعارۋشىلار مەن پلاستماسسا قالدىقتارىن جيناۋ جانە قايتا وڭدەۋدە مامانداندىرىلعان كاسىپورىندار اراسىنداعى كوپىر دەسەك تە بولادى. بىراق بۇل جەلىنىڭ باستى ماقساتى – تۇرمىستىق قالدىقتاردى بولەك جيناۋ, وڭدەۋ عانا ەمەس, ەكومادەنيەتتى قالىپتاستىرۋدى, وسىعان حالىقتى ۇيرەتۋدى كوزدەيدى.
جەلى قۇرىلعالى بەرى ەلىمىزدە 18-دەن اسا ەكوناۋقان, 19 ەكوسەنبىلىك وتكىزىپ, قالدىقتاردى قايتا وڭدەۋ مەن سۇرىپتاۋدىڭ ماڭىزدىلىعى تۋرالى بەينەروليك دايىنداپ كەلەدى. جىل سايىن PlastNet جەلىسىنىڭ حاتشىلىعى مامانداندىرىلعان كومپانيالارىنىڭ اراسىندا پلاستيك قالدىقتارىن جيناۋ مەن قايتا وڭدەۋ كولەمىنىڭ ەسەبىن جۇرگىزەدى. ماسەلەن, 2022 جىلى جەلى مۇشەلەرى 18,5 مىڭ توننادان اسا پلاستيك قالدىقتارىن جيناپ, 15 مىڭ تونناسىن قايتا كادەگە جاراتقان.
ء«بىزدىڭ كومپانيا PlastNet-كە 2020 جىلدىڭ جەلتوقسانىندا قوسىلىپ, كەلەسى جىلدىڭ باسىندا ءدامحانالار, مەيرامحانالار مەن ساۋدا ورتالىقتارىنىڭ اۋماعىندا ورناتىلعان 20 تورلى كونتەينەر الدىق. وعان قوسا PlastNet الماتىدا العاشقى فاندوماتتاردى ورناتۋعا كومەكتەستى. 2022 جىلى قالامىزدىڭ تۇرعىن ءۇي كەشەندەرىمەن جانە جوعارى وقۋ ورىندارىمەن بەلسەندى بىرلەسكەن جۇمىس باستالدى. PlastNet حالىقتى وقىتۋ, اقپاراتتىق ماتەريالداردى تاراتۋ جانە حاباردار ەتۋدىڭ ۇيىمداستىرۋ جۇمىستارىن ءوز موينىنا الدى», دەيدى «Taza Qala» ديرەكتورى اڭسار سماعۇلوۆ.
ءالى دە بولسا, PlastNet ەلىمىزدە قالدىقتى بولەك جيناۋ ينفراقۇرىلىمى ءالى دە جەتىلمەگەنىن مويىندايدى. سوندىقتان «پلاستيكتى قايتا وڭدەۋگە ء«يا!» دە» جوباسى اياسىندا 120 تورلى كونتەينەر مەن ءتورت بىرلىك پرەسس-جابدىقتى اقىسىز نەگىزدە قامتاماسىز ەتتى. بارلىق جابدىققا جەلىنىڭ وڭىرلىك مۇشەلەرى قىزمەت كورسەتەدى.
جەلى قىزمەتىن جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار قولداپ وتىرعاندىقتان, PlastNet جەلىسى قۇرىلعاننان بەرى «وڭىرلەردە بولەك جيناۋ مادەنيەتىن جانە جۇيەسىن جەتىلدىرۋ» تاقىرىبىندا 10-نان اسا وڭىرلىك دوڭگەلەك ۇستەل ۇيىمداستىرىلعان. وسىنداي دوڭگەلەك ۇستەلگە قاتىسۋشىلار وڭىرلەردە قالدىقتاردى بولەك جيناۋ جۇيەسىن دامىتۋ ىسىنە مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ دا نازارىن اۋدارۋ تۋرالى شەشىم قابىلدادى. مۇنداي ىنتىماقتاستىقتىڭ ناتيجەسىندە كونتەينەرلەر مەن قايتالاما شيكىزات قابىلداۋ پۋنكتتەرىن ورناتۋ ءۇشىن مامانداندىرىلعان كومپانيالارعا جەر ۋچاسكەلەرىن بەرۋ ماسەلەلەرى جىلدام شەشىمىن تاپقان.
ال ەندى ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋدان باسقا, پلاستماسسا قالدىقتارىن جيناۋ مەن شىعارۋدى قامتاماسىز ەتۋدە حالىقتىڭ حاباردارلىعىن ارتتىرۋ دا وزەكتىلىگىن جويعان جوق. سوندىقتان 2022 جىلى «قالدىقتاردى سۇرىپتاڭىز – بىزدە باسقا جەر جوق» جوباسىن ىسكە اسىرۋ شەڭبەرىندە PlastNet جەلىسى الماتى تەحنولوگيالىق ۋنيۆەرسيتەتى, ع.داۋكەەۆ اتىنداعى الماتى ەنەرگەتيكا جانە بايلانىس ۋنيۆەرسيتەتى مەن قازاق ۇلتتىق قىزدار پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنە قالدىقتاردى بولەك جيناۋ جۇيەسىن ەنگىزدى.
«جوباعا «ەكولوگيا» ماماندىعى بار جوعارى وقۋ ورىندارى قىزىعۋشىلىق تانىتتى. اكىمشىلىك پەن ستۋدەنتتەردىڭ وزدەرى ءبىزدىڭ ەكولوگيامىزعا الاڭدايدى جانە قالدىقتاردى بولەك جيناۋ جۇيەسىن ءساتتى ەنگىزۋگە مۇددەلى. تابيعي رەسۋرستاردى ساقتاۋدىڭ ماڭىزدىلىعى تۋرالى ولاردان ارتىق كىم بىلەدى», دەيدى جوبا جەتەكشىسى اسەم بوداۋوۆا.
اتالعان ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ اۋماعىندا قايتالاما شيكىزاتتى (پلاستيك, شىنى, اليۋميني جانە ماكۋلاتۋرا) جانە قايتا وڭدەلمەيتىن قالدىقتاردى جيناۋ ءۇشىن 300 ارنايى ەكوبوكس ورناتىلدى. جىل سوڭىنا قاراي بۇل باستاماعا «استانا» حالىقارالىق ۋنيۆەرسيتەتى قوسىلىپ, وعان دا ەكوبوكستار بەرىلدى. ۋنيۆەرسيتەت ستۋدەنتتەرى وسى ەكولوگيالىق جوباعا قۋانا قاتىسقانىن اتاپ كەتكەن ءجون. ءبىر ەرەكشەلىگى, جاستارىمىز قالدىقتاردى بولەك جيناۋ جۇيەسىنە ۇلكەن قىزىعۋشىلىق تانىتىپ وتىر, قاپتاماداعى تاڭبالاۋدى زەرتتەيدى, قالدىقتاردى جەلى حاتشىلىعى بەرگەن نۇسقاۋلارعا سايكەس سۇرىپتايدى.
قورىتا ايتقاندا, قىسقا مەرزىمدە PlastNet جەلىسى قازاقستاننىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن 8 ميلليوننان اسا ادامدى ەكومادەنيەت نەگىزدەرىنە باۋلىپ, ءار وڭىردەگى وقۋ ورىندارىندا, ءىرى كومپانيالاردا, ساۋدا جانە بيزنەس-ورتالىقتاردا قالدىقتاردى بولەك جيناۋدى دايەكتى تۇردە ۇيىمداستىرىپ كەلەدى. وسى جىلى جەلى ەلىمىزدىڭ تاعى ءۇش قالاسىندا كەڭسە اشىپ, ءوز قىزمەتىن ايتارلىقتاي كۇشەيتۋگە نيەتتى.
الماتى