سايلاۋعا قاتىسۋ – ساياسي ساۋاتتىلىق بەلگىسى

«شىن مانىندە, بۇگىنگى سايلاۋ – ادىلەتتى قازاقستاندى قۇرۋ جولىن­داعى ەلىمىزدە ءجۇرىپ جاتقان ساياسي ترانسفورماتسيانىڭ اجىراماس بولىگى. سوندىقتان جاڭا قۇرام الدىندا تۇرعان مىندەتتىڭ جۇگى اۋىر. ولار قوعامنىڭ ىشىنەن شىققان بىلىكتى مامان بولعانى ءلازىم. سەبەبى ءار سالانىڭ وزىندىك قوردالانعان ماسەلەسى بار. دەمەك جاڭا قۇرام ساپىندا ءار سالادان كەلگەن ساۋاتتى جانە ەڭ ماڭىزدىسى ۇلتتىق مۇددەنى قورعاي الاتىن, ۇلتتىق مۇددە ءۇشىن كۇرەسە الاتىن ادامدارعا دەگەن سۇرانىس جوعارى», دەدى ول

ەرەكشە فورماتتاعى ديسكۋرس

مارافوننىڭ «بريفينگ» الاڭىندا سايلاۋشىلاردىڭ ساياسي بەلسەندىلىگى بويىنشا ءار ساعاتتىڭ باسىندا جەدەل ءباسپاسوز كونفەرەنتسيالارى ۇيىم­داستىرىلىپ, حالىقارالىق بايقاۋ­شىلار, ساراپشىلار, باس پروكۋراتۋرا, ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ وكىلدەرى داۋىس بەرۋ بارىسىنا قاتىستى سوڭعى اقپاراتتارمەن ءبولىستى. «سايلاۋ ەرەك­شە­لىكتەرى», «پارلامەنت پارمەنى», ء«ماسليحات مىنبەرى», «مەملەكەتتىك باسقارۋ رەفورماسى», «ينۆەستيتسيا», «مونوپوليا جانە وليگوپوليا» سياقتى ساياسي-قوعامدىق تاقىرىپتار تالقىلاناتىن «ديسكۋسسيا» الاڭىندا سپيكەرلەر ءوز پىكىرىن ءبىلدىردى. «TEDx الاڭىندا» ەكولوگيا ءمينيسترى ءزۇل­فيا سۇلەيمەنوۆا, اكادەميك اسقار جۇمادىلداەۆ سياقتى تانىمال تۇلعالار كوپشىلىكپەن وي ءبولىستى. «دەبات الاڭىندا» قاتىسۋشىلار جاساندى ينتەل­­لەكت, بالا تاربيەسى, ينتەرنەت كون­تەنتتى باقىلاۋ, مەملەكەتتىك تاپسىرىس­پەن كىتاپ شىعارۋ ماسەلەلەرى, اۋىلداردى دامىتۋ, الەمدىك ميگراتسيا, مەدي­تسينالىق ساقتاندىرۋ تاقىرىپتارى بويىنشا ءوز پوزيتسياسىن قورعادى.

«ديسكۋسسيا» الاڭىندا ءسوز العان ساياساتتانۋشى نۇربەك پۇسىرمانوۆ: «بىزدە ءبىر وكرۋگتىك ماندات بويىنشا ءوزىن-ءوزى ۇسىنۋعا مۇمكىندىك بەرىلدى. وسى تۇستا حالىق وكىلدىگىنىڭ بيلىگى يدەياسىنىڭ كەڭەيە تۇسكەنىن ايتۋ كەرەك. حالىقتىڭ ساياسي ەليتا بولۋعا مۇمكىندىگى اشىلدى. قوعامدا ساياسي امبيتسياسى بار ادامدارعا, قوعامدا ءوزىن تانىتقىسى كەلگەن ازاماتتارعا جاڭا تەتىك پايدا بولدى. سوندىقتان ءوزىن-ءوزى ۇسىنۋ مۇمكىندىگىن پايدالانۋعا بولادى. سول ازاماتتار ەندى پارتيالىق ءتىزىم بويىنشا سايلاۋعا تۇسە الادى. دەمەك بۇل ازاماتتىق, قوعامدىق قالىپتاسۋ ۇدەرىسىن جەتىلدىرەدى. سايلاۋعا قاتىسۋ – وركەنيەتتى ەلدىڭ نىشانى. داۋىس بەرمەسەڭىز, ءوزىڭىزدىڭ قۇقىعىڭىزدى شەكتەيتىنىڭىزدى ەستەن شىعارماڭىز. مۇنداي ارەكەت دەموكراتيالىق دامۋدى تەجەيدى», دەدى.

ول 2004 جىلى بولعان سايلاۋدىڭ قورىتىندىسى تۋرالى دا ايتىپ ءوتتى. «2004 جىلى وسىنداي ءوزىن-ءوزى وكرۋگتەن ۇسىنۋ ۇدەرىسى بولدى. ەقىۇ-نىڭ سول كەزدەگى سايلاۋ تۋرالى قورىتىندىسى بار. وندا ءبىر پارتيانىڭ سايلاۋدا بويكوت جاريالاۋ نيەتى تۋرالى جازىلدى. سولار ازاماتتىق قوعامدى تەجەپ, دەموكراتيانى السىرەتەدى دەپ ايتقان بولاتىن. دەمەك بارلىق پارتيانىڭ قاتىسۋى پارلامەنتتە پىكىر الۋاندىعىنىڭ تولىسۋىنا, كاسىبي بەدەلدىڭ قالىپتاسۋىنا ىقپال ەتەدى. ياعني بۇل كاسىبي پارلا­مەنتتىڭ ومىرشەڭدىك ءرولىن ارتتىرادى», دەدى نۇربەك پۇسىرمانوۆ.

ساياسي دودا قارساڭىندا ۇيىمداس­تىرىلعان اۋقىمدى جوبا سپيكەرىنىڭ ءبىرى – سەناتور بيبىگۇل جەكسەنباي. Online مارافون الاڭىندا سەنات دەپۋتاتى مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەردىڭ ءيميدجى مەن ولارعا قويىلاتىن تالاپتارى تۋرالى اڭگىمە ءوربىتتى. سپيكەر سونىڭ ىشىندە ەلىمىزدەگى ەڭ ۇلكەن وزگەرىس رەتىندە سايا­سي رەفورمالاردى اتاپ ءوتتى. ء«ماجىلىس پەن ماسليحاتتارعا باسەكەلەستىك ورتادان حالىقتىڭ اراسىنان شىعاتىن ۇمىتكەرلەردىڭ كەلۋى جەرگىلىكتى بيلىك پەن اتقا­رۋشى بيلىكتى باقىلاۋى كۇشەيەدى. بۇل مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەردىڭ وزگەرۋىنە اكەلەدى. ەكىنشىدەن, زاڭ سالاسىنا ەنگىزىلگەن وزگەرىستەر دە ەلەۋ­لى. سونىڭ ىشىندە مەملەكەتتىك قىز­مەتكەر­لەرگە جاڭا تالاپتار قويىلىپ وتىر. كەلىسىمشارت ارقىلى ازاماتتارعا ۋاقىتشا مەملەكەتتىك قىزمەتتە جۇمىس ىستەۋگە مۇمكىندىك بەرىلەدى. مۇ­نىڭ بارلىعى ساپالى كادرلاردى قا­لىپ­تاستىرىپ, حالىققا قىزمەت ەتەتىن ما­مان­دار­دىڭ سانىن ارتتىرۋعا مۇمكىن­دىك بەرەرى ءسوزسىز», دەدى سەناتور.

الاڭدا الەۋمەتتىك جەلىلەردە ءاربىر ازاماتتىڭ ءوز پىكىرى مەن وتىنىشتەرىن بىلدىرۋگە, سىن دا ايتۋعا مۇمكىندىگى بار ەكەنىن ايتقان سپيكەر جالعان اقپاراتتاردىڭ دا كوبەيىپ كەتكەنىن جەتكىزدى. «ەڭ باستىسى, مەملەكەتتىك قىزمەت سالاسىنا تالاپتى كۇشەيتىپ, سول باعىتتا جۇمىس ىستەۋ ماڭىزدى. قازىرگى تاڭداعى جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان رەفورمالار وسى اۋقىمدى ءىستىڭ باسى دەپ بىلەمىن. سوندىقتان ەلىمىزدىڭ ەرتەڭى ءۇشىن ءاربىر ازامات ساياسي ناۋقاندا بەلسەندىلىك تانىتىپ, داۋىس بەرۋى ماڭىزدى», دەپ ويىن تۇيىندەدى ب.جەكسەنباي.

ناۋقان تۋرالى ماڭىزدى پىكىر

قازاقستان قوعامدىق دامۋ ينستي­تۋتىنىڭ باسقارما توراعاسى نۇربەك ءماتجاني ماڭىزدى ناۋقان تۋرالى پىكىرىن ءبىلدىردى.

«جاقىندا بىرنەشە دەباتتىق پىكىر­سايىستى, الەۋمەتتىك جەلى مەن تەلەارنالاردا كانديداتتاردىڭ, پارتيالاردىڭ باعدارلامالارىن ۇسىنعانىن كوردىك. حالىق ساياسي بەلسەندى بولۋى كەرەك. پارتيالاردىڭ, ءبىر مانداتتى وكرۋگتەردەن ءتۇسىپ جاتقان دەپۋتاتتاردىڭ ءومىربايانىن ءجىتى باقىلاپ, باعدارلاما­لارىن تىڭعىلىقتى تەكسەرىپ, ونىڭ اينالاسىنداعى ادامداردىڭ ءومىرىن قانشالىقتى وزگەرتە الاتىنىنا كوز جەتكىزىپ بارىپ, داۋىس بەرۋى كەرەك. الدىڭعى شاقىرىلىمدا دەپۋتات بولسا, ول كەزدە قانداي ۋادە بەردى, قانشالىقتى سول ۋادەنى ورىنداعانى ماڭىزدى», دەدى ول.

ول پارتيالاردىڭ ماجىلىسكە كى­رۋىن جەڭىلدەتۋ بويىنشا رەفورمالار جاسالعانىن اتاپ ءوتتى. «سونىڭ ناتيجەسىندە جاڭا پارتيالار تىركەلدى. بولاشاقتا تاعى تىركەلە بەرمەك. سون­دىقتان ەلدەگى پارتيالاردىڭ ساياسي ومىرگە بەلسەندى ارالاسۋىن جاقسى مۇمكىندىك دەپ قاراستىرۋ كەرەك. ءدال قازىرگى جاعدايدا 5 پايىز جاقسى كورسەت­كىشتى كورىپ وتىرمىز. بولاشاقتا ونىڭ تومەندەۋى نەمەسە جوعارىلاۋى ەلدەگى ساياسي جاعدايعا بايلانىستى بولادى», دەدى ن.ءماتجاني.

ساياساتتانۋشى ينديرا رىستينانىڭ ايتۋىنشا, قاراپايىم حالىق ءماجىلىس پەن ءماسليحاتتا وزدەرىنىڭ پىكىرىن كىم ايتادى دەگەن سۇراققا سايلاۋ ارقىلى جاۋاپ بەرە الادى.

«ەلىمىزدەگى وكىلدىك باسقارۋ فورماسىنا سايكەس, ءاربىر ازامات مەملەكەتتىك باسقارۋ ىسىنە ءوز وكىلىن تاعايىندايدى, ءوز وكىلىن سايلايدى. ياعني ءوز وكىلى ءۇشىن داۋىس بەرۋ ۇدەرىسى «سايلاۋ» دەپ اتالادى. سوندىقتان ء«ماجىلىس پەن ءماسليحاتتا ءبىزدىڭ اتىمىزدان كىم سويلەيدى, ءبىزدىڭ پىكىرىمىزدى بيلىك الاڭىنا كىم جەتكىزەدى؟» دەگەن سۇراققا سايلاۋ ناتيجەسى بويىنشا جاۋابىن الامىز دەگەن سەنىمدەمىن», دەدى ينديرا رىستينا.

سونىمەن قاتار ساياساتتانۋشىنىڭ ايتۋىنشا, يمپەراتيۆتى ماندات جۇيەسىنىڭ العاشقى كورىنىستەرى ءماجىلىس دەڭگەيىندە بولماسا دا, ءماسليحات دەڭگەيىندە ءبىر جىل ىشىندە كورىنىس تابادى. «زاڭنامادا كورسەتىلگەن ءتارتىپ بويىنشا ءبىر جىلدان كەيىن ءماجىلىس دەڭگەيىندە بولماسا دا, ءماسليحات دەڭگەيىندە قايتارىمدى مانداتتىڭ جۇزەگە اسۋ قاعيداتى ءىس جۇزىندە قالاي بولاتىنىن كورەمىز دەپ ويلايمىن. سەبەبى قازىر ازاماتتاردىڭ جاۋاپكەرشىلىگى ارتىپ كەلە جاتىر. ازاماتتار سايلاۋعا بارۋ, داۋىس بەرۋ, ءوز داۋىسىنىڭ قالاي اسەر ەتەتىنىن باقىلاۋ دەگەنگە جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراي باس­تادى. ەندىگى كەزەكتە ولار ماسليحاتقا ءوز وكرۋگىنەن شىققان دەپۋتاتتاردىڭ جۇمىسىن باقىلايدى. ءبىر جىل ىشىندە ولار دەپۋتاتتىڭ جۇمىسىنا كوڭىلىم تولادى نەمەسە تولمايدى دەگەن پىكىر بىلدىرە الادى. قايتارىمدى ماندات بويىنشا ازاماتتار ەڭ الدىمەن سول وكرۋگتەگى سايلاۋشىلاردىڭ ون پايىز داۋىسىن جيناپ, قايتارۋ ۇدەرىسىن باس­تايدى. ودان كەيىنگى كەزەكتە سايلاۋ كوميسسياسىنا بارىپ, وكرۋگتەگى حالىقتىڭ 50 پايىزىنىڭ سول كانديداتقا قارسى ەكەنىن ايتىپ, داۋىس بەرەدى. ودان كەيىن باسقا دەپۋتات سايلاۋ ءۇشىن داۋىس بەرۋگە بولادى. ياعني ءبىر دەپۋتاتتى قايتارۋ ءۇشىن ازاماتتار ءۇش مارتە ازاماتتىق ۇستانىم تانىتۋ كەرەك. سوندىقتان وتە جاۋاپتى جانە ازاماتتىق قوعام تۇرعىسىنان ونىڭ دامۋىنا سەرپىن بەرەدى», دەدى ينديرا رىستينا.

ساياساتتانۋشىلاردىڭ سارابى

ال ساياساتتانۋشى جانار تولەندي­نوۆانىڭ ءماجىلىس جانە ءماسليحات دەپۋتاتتارىنىڭ كەزەكتەن تىس سايلاۋى تۋرالى وزىندىك پىكىرى بار.

«مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ اتاپ وتكەندەي, ءماسليحاتتار وسىعان دەيىن گيبريدتىك قىزمەت اتقاردى. ولار مەملەكەتتىك جەرگىلىكتى باسقارۋ مەن ءوزىن-ءوزى باسقارۋ قىزمەتىن بىرلەسە اتقاردى. پرەزيدەنت وسى ورايدا ولار ءوزىن-ءوزى باسقارۋدى قولعا الۋ كەرەگىن ناقتى ايتتى. بۇل دەگەنىمىز ءماسليحاتتار بارىنەن بۇرىن جەرگىلىكتى دەڭگەيدەگى ماسەلەلەردى شەشۋى كەرەك. ول جەرگىلىكتى جەرلەرگە بەرىلگەن جەر قاتىناستارى, شاعىن جانە ميكرو بيزنەس سالىعى ماسەلەلەرىن ولار ءوز قۇزىرىنا الۋى قاجەت. جەرگىلىكتى جەرلەردىڭ اباتتاندىرىلۋى مەن ەكولوگيالىق جاعدايى دا جەرگىلىكتى دەڭگەيدە شەشىلۋى كەرەك», دەدى ول.

جانار تولەندينوۆا ءماسليحاتتار اكىمدەردىڭ ىڭعايىنا كونۋ ماسەلەسىنە توقتالدى. «ولار پارتيالاردىڭ اتىنان پروپورتسيونالدى جۇيە ارقىلى سايلاندى. ازاماتتار ءوزىن-ءوزى ۇسىنا المادى. اتقارۋشى جانە وكىلدىك بيلىك اراسىن ءبولۋ ءوزىن-ءوزى باسقارۋدى ەنگىزۋ بولىپ تابىلادى. ءماسليحات دەپۋتاتتارى حالىققا تاۋەلدى بولىپ وتىر. حالىقتىڭ 25 پايىزى ءوزىنىڭ ايتقانىن ورىنداماسا, ولار مانداتتى قايتارىپ الا الادى. ۋادە كوپ بەرىلدى. ەندى ول ازاماتتار ولاردى ورىنداعانىن كورەمىز», دەدى ج.تولەندينوۆا.

ء«ماسليحاتتاردىڭ قوعامداعى ءرولى قاي دەڭگەيدە؟» دەگەن تاقىرىپتا سەنات دەپۋتاتى اقمارال ءالنازاروۆا, سايا­ساتتانۋشى ايگەرىم سەرىكجانوۆا, زاڭگەر دۋمان جامپەيىسوۆ, قازاقستان زاڭگەرلەر وداعىنىڭ توراعاسى سەرىك اقىلباي ءوز پىكىرىن ءبىلدىردى.

«بۇعان دەيىنگى ءماسليحات سايلاۋىنا قاتىسقان دەپۋتاتتاردىڭ كوبى – كاسىپكەرلەر. شىنىن ايتساق, ولار ءوزىنىڭ كاسىبىن قورعاۋدى ماقسات تۇتتى. الايدا جۇمىس ىستەپ جاتقان مىقتى دەپۋتاتتار دا بولدى. ولار ءوز اۋماعىندا بولىپ جاتقان جاعدايلاردان حاباردار بولىپ, بۇل ماسەلەلەردى شەشۋگە ۇلەس قوستى. دەسە دە بۇگىن سايلاناتىن دەپۋتاتتار الدەقايدا قاۋقارلى بولاتىنىنا سەنەمىن», دەدى س.اقىلباي.

دەپۋتات اقمارال ءالنازاروۆانىڭ ايتۋىنشا, قازىرگى سايلاۋ جۇيەسى حالىق پەن بيلىكتىڭ بايلانىسىن نىعايتا ءتۇستى. «بۇل جولى حالىق ءوز دەپۋتاتىنا داۋىس بەرۋگە مۇمكىندىك الىپ وتىر», دەدى دەپۋتات.

«بىزدە ءماسليحات ينستيتۋتى بىرنەشە دامۋ كەزەڭىن باستان وتكەردى. العاشقى كەزەڭدەردە ماجوريتارلىق جۇيەدە بولىپ, دەپۋتاتتار حالىقپەن تىعىز جۇمىس ىستەدى. كەيىن 2007 جىلدان بەرى 100 پايىز پروپورتسيونالدىق جۇيەمەن سايلاندى. ال قازىر اۋداندىق, قالالىق دەڭگەيدە 100 پايىز ماجوريتارلىق جۇيەدە حالىق ءوزى قالاعان دەپۋتاتقا داۋىس بەرەدى. بولاشاقتا «مەن دەپۋتاتتاردى تانىمايمىن» دەگەن پىكىرلەر ازاياتىنى انىق», دەدى زاڭگەر دۋمان جامپەيىسوۆ.

ال ساياساتتانۋشى ايگەرىم سەرىكجا­نوۆا اۋدان, قالا دەڭگەيىندە 100 پايىز ءوزىن-ءوزى ۇسىنۋ ارقىلى سايلاۋعا قاتىسۋ ايماقتاعى ەليتانىڭ اۋىسۋىنا سەپتىگىن تيگىزەتىنىن ايتادى. «اۋداندا حالىق ءبىر-ءبىرىن جاقسى تانيدى. كانديداتتاردىڭ ۇسىنعان باعدارلامالارىنا عانا ەمەس, وزىمەن بىرگە وسكەن, ءوزى قالاعان تۇلعاعا داۋىس بەرەدى. بۇل ماسليحاتتارعا جاڭا تۇلعالاردىڭ كەلۋىنە ۇلەس قوسادى», دەدى ءا.سەرىكجانوۆا.

ۇلتتىق ارنا ۇيىمداستىرعان «ساي­لاۋ-2023» مارافون الاڭىنا قاتىسقان سپيكەرلەردىڭ ءبىرى – پارلامەنت سەناتى اپپاراتىنىڭ باسشىسى ماكسيم سپوت­كاي دەپۋتاتتاردىڭ جاڭا قۇرامى قان­داي بولۋ كەرەك دەگەن ساۋالعا جاۋاپ بەردى.

«شىن مانىندە, بۇگىنگى سايلاۋ – ادى­لەتتى قازاقستاندى قۇرۋ جولىن­داعى ەلىمىزدە ءجۇرىپ جاتقان ساياسي ترانسفور­ماتسيانىڭ اجىراماس بولىگى. سوندىقتان جاڭا قۇرام الدىندا تۇرعان مىندەتتىڭ جۇگى اۋىر. ولار قوعامنىڭ ىشىنەن شىققان بىلىكتى مامان بولعانى ءلازىم. سەبەبى ءار سالانىڭ وزىندىك قوردالانعان ماسەلەسى بار. دەمەك جاڭا قۇرام ساپىندا ءار سالادان كەلگەن ساۋاتتى جانە ەڭ ماڭىزدىسى ۇلتتىق مۇددەنى قورعاي الاتىن, ۇلتتىق مۇددە ءۇشىن كۇرەسە الاتىن ادامدارعا دەگەن سۇرانىس جوعارى», دەدى ول.

ءسوز اراسىندا بۇل سايلاۋعا دەگەن ەلدىڭ ءۇمىتى اسا جوعارى ەكەنىن جەت­كىز­گەن سپيكەر «ۇمىتتەر اقتالىپ, ۇلت­تىق مۇددەنىڭ ۇپايى تۇگەل بولسىن دەپ تىلەيمىز» دەگەن تىلەگىن دە جەتكىزدى.

پارلامەنت ءماجىلىسى جانە ءماس­ليحات­تارىن سايلاۋ قارساڭىندا وتكىزىلگەن «سايلاۋ-2023» ونلاين مارافونىنا قاتىسقان ساراپشىلاردىڭ بارلىعى ۇلتتىق ارنا ۇيىتقى بول­عان جوبانىڭ كاسىبي تۇردە ۇيىم­داستىرىلعانىن اتاپ ءوتتى. ولار «تال­عاممەن جاساقتالعان ستۋديا, ايتارى بار سپيكەرلەر جانە جالىندى جاستاردىڭ ورتاق ۇيلەسىمى – سايلاۋدىڭ كوركىن قىزدىرا ءتۇستى», دەيدى. ارينە, كورەرمەندەردى جالىقتىرمايتىن ءتۇرلى تاقىرىپتارداعى ديسكۋسسيالاردى ۇيىمداستىرىپ, وڭىرلەردەگى سايلاۋشىلاردىڭ بەلسەندىلىگى تۋرالى اقپاراتتاردى ۋاقتىلى بەرىپ, حالىقارالىق وزىق تەلەۆيزيالىق, تەحنيكالىق مۇمكىندىكتەردى پايدالانىپ, بۇقاراعا كەرەكتى اقپاراتتاردى ءدال ۋاقىتىندا بەرۋ – كاسىبيلىكتى عانا ەمەس, مول تاجىريبەنى, ىزدەنىس پەن ەڭبەكتى تالاپ ەتەدى. ­

ءتۇيىن. «سايلاۋ-2023» ونلاين مارافونى – ەلىمىزدەگى ساياسي ناۋقان كۇنگى ەڭ باس­تى اقپاراتتىق الاڭعا اينالعانى شىندىق. ونلاين ترانسلياتسيالاردان بولەك, بارلىق رەسپۋبليكالىق تەلەارنالار ديسكۋسسيا جانە دەبات الاڭدارىنان ءبىر مەزەتتە تىكەلەي قوسىلىمعا شىقتى. ەستەرىڭىزگە سالا كەتەيىك, بۇل – «Qazaqstan» ۇلتتىق تەلەارناسىنىڭ مۇنداي اۋقىمداعى ءىس-شارا وتكىزۋدەگى ءۇشىنشى تاجىريبەسى. مارافون جاڭالىقتارى ارنانىڭ Telegram-كانالىندا 16 ساعات بويى ۇزدىكسىز جاريا­لاندى. مارافونعا 2 مىڭعا جۋىق ادام قاتىسسا, اۋقىمدى جوبانى رەسپۋبليكالىق ارنالار ەفيرىنە شىعىپ جۇرگەن 18 تەلەجۋرناليست جۇرگىزدى. اتاپ ايتقاندا, «ديسكۋسسيا», «دەبات», «TEDx», «ەكسپرەسس-كامەرا», «بريفينگ» الاڭدارى ءسات سا­يىن ءتۇرلى تاقىرىپتاردا تالقىلاۋلار, جەدەل بريفينگتەر ۇيىمداستىرىپ, داۋىس بەرۋ بەلسەندىلىگى بويىنشا ايماقتاردان جانە شەتەلدەردەن تىكەلەي قوسىلىمدار جاسالدى.