بيىلعى 14-ءشى جولداۋدىڭ باستى ەرەكشەلىگى نەدە, ونىڭ جىلداعىدان نە ايىرماشىلىعى بار, جاڭا جولداۋ نەسىمەن ءماندى, نەسىمەن جارىلقايتىن بولدى دەگەن ساۋال كوپتىڭ كوكەيىندە بولعانى ءسوزسىز.
ەلباسى جاڭا جولداۋدىڭ باستى ماقساتىن اشىق ايتتى: ەلىمىزدىڭ الداعى ونجىلدىقتاعى ەكونوميكالىق ءورلەۋىن قامتاماسىز ەتىپ, جاڭا مۇمكىندىكتەرگە جول اشۋ دەپ تۇجىرىمدادى. 2009 جىلدى قوسا العاندا 2000 جىلدىقتىڭ العاشقى ونجىلدىعىنا ارنالعان ستراتەگيالىق جوسپار جاسالعان ەدى. سوندا كورسەتىلگەن مەجەلەر ەكى جىل بۇرىن, 2008 جىلى-اق ورىندالدى. ەلىمىزدە ءىجو-ءنىڭ كولەمى ەكى ەسەگە ارتتى. ورتاشا ايلىق جالاقى 5 ەسە, ال زەينەتاقى 3 ەسەگە ءوستى. 2009 جىلى ەكونوميكانىڭ ءوسۋى 1,1 پايىزدى, ونەركاسىپتە 1,7 پايىزدى قۇرادى. ەندىگى ونجىلدىقتا, ياعني 2020 جىلعا دەيىنگى دامۋ ستراتەگياسىن ەلباسى ءوز جولداۋىندا جاريا ەتتى.
باعدارلاما مەن جوسپار اعايىنداس دۇنيە. جوسپار دەگەندە جىلىنا قانشا شەگە, قانشا تاراق, قانشا ءتىس تازالاعىش شىعارۋدى ەسەپتەۋ ەمەس, ەكونوميكانىڭ جاندى كۇرەتامىرلارىن انىقتايتىن سالالاردىڭ باعىت-باعدارىن, ءوندىرىلەتىن نەگىزگى ونىمدەردىڭ تومەنگى جانە جوعارى دەڭگەيىن بولجاپ وتىرۋ دەگەن ءسوز. قولداعى ءوندىرگىش كۇشتەردى ءتيىمدى ىسكە قوسۋدىڭ, جۇمىسشى كۇشتەرىن بارىنشا ماقساتتى پايدالانۋدىڭ بىردەن-ءبىر امالى ەكەندىگى ءسوزسىز. ويتپەسە ۆوليۋنتاريزمگە ۇرىنۋعا بولادى. دامىعان مەملەكەتتەردىڭ بارىندە رىنوك جوسپارلاۋدى, كونيۋنكتۋرانى ەسەپكە الۋدى ۇمىت قالدىرادى دەپ ويلاۋ قاتە پىكىر. جوسپارلى ەكونوميكانى كاپيتاليستەر ءسوز جۇزىندە مانسۇق ەتكەنىمەن, ءىس جۇزىندە جوسپاردىڭ ءتيىمدى جاقتارىن ءبىر ساتكە دە ەستەن شىعارمايدى. ەلىمىز ەكونوميكانى جۇرگىزۋدە باعدارلاماعا سۇيەنىپ, ستراتەگيالىق جوسپارعا ءمان بەرىپ كەلەدى. بۇل جەمىستى ناتيجەسىمەن كورىنۋدە.
ەلباسى جاڭا جولداۋىندا جاڭا ونجىلدىققا ارنالعان 2020 ستراتەگيالىق جوسپارىن جاريا ەتتى. بۇل ستراتەگيالىق باعدارلاما ەلىمىزدىڭ جاڭا ەكونوميكالىق ورلەۋىن قامتاماسىز ەتەتىن ماڭىزدى قۇجات بولىپ تابىلادى. سوندىقتان دا ەلباسىنىڭ بۇل جولداۋىندا بيىلعى جىلى جۇزەگە اساتىن ماسەلەلەر ەمەس, الداعى ونجىلدىقتا قاراستىرىلعان ەكونوميكالىق مىندەتتەر العا تارتىلعان. سول سەبەپتى دە بۇل جولعى جولداۋدىڭ پەرسپەكتيۆالىق, ديرەكتيۆالىق سيپاتى, ەكونوميكالىق زاڭدىلىقتاردى باسشىلىققا الۋدىڭ ناقتى كورىنىستەرى تۇجىرىمدالعان.
وتكەن جىلعى جولداۋدا جىلدا جۇزەگە اسىرىلاتىن شارالار ايتىلسا, بيىلعى جولداۋدا 2010 جىلدان باستالاتىن جاڭا ونجىلدىقتىڭ دامۋ باعىتتارى, ونىڭ مەجەلەرى حالىققا جاريا ەتىلدى. ەلباسى ءوز جولداۋىندا وسى جاڭا ونجىلدىققا ارنالعان ستراتەگيالىق جوسپاردى جان-جاقتى سيپاتتاپ بەردى. ول – عىلىمي نەگىزدە تۇجىرىمدالعان ماڭىزدى قۇجات. بۇل جوسپار “قازاقستان-2030” ستراتەگيالىق باعدارلاماسىن ورىنداۋدىڭ ەكىنشى كەزەڭى بولىپ تابىلادى.
ەلباسى ەكىنشى ونجىلدىققا ارنالعان بۇل ستراتەگيالىق جوسپار الدىنا بەس ماقساتتى ورىنداۋدى بەلگىلەپ وتىر. بۇلار: 1) ەكونوميكانى داعدارىستان كەيىنگى دامۋعا ازىرلەۋ, 2) جەدەل يندۋستريالاندىرۋ جانە ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ ەسەبىنەن ەكونوميكانىڭ تۇراقتى وسۋىنە قول جەتكىزۋ, 3) ادام كاپيتالىنىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرۋ ءۇشىن بولاشاققا بەلسەندى ينۆەستيتسيالاۋ, 4) قازاقستاندىقتاردى ساپالى الەۋمەتتىك جانە تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق قىزمەتتەرمەن قامتاماسىز ەتۋ, 5) ەتنوسارالىق كەلىسىمدى نىعايتۋ, ۇلتتىق قاۋىپسىزدىكتى ارتتىرۋ, حالىقارالىق قارىم-قاتىناستى ودان ءارى دامىتۋ.
بۇل سۇبەلى بەس مىندەتتى جۇزەگە اسىرۋ ەلىمىزدى قانداي تابىستارعا جەتكىزەدى, قانداي ماڭىزدى ماسەلەلەردى شەشەدى, ءارى ولاردى نەنىڭ ەسەبىنەن, نەگە سۇيەنىپ شەشەدى, ونىڭ شەشىلۋ رەتتەرى قالاي, الدىمەن نەگە قول جەتكىزەمىز, سودان كەيىنگى مەجەمىز قانداي بولادى؟ وسى سۇراقتاردىڭ بارىنە پرەزيدەنت بەكىتكەن ستراتەگيالىق دامۋ جوسپارىندا تولىق جاۋاپ بار. بۇل ونجىلدىققا ارنالعان دامۋ جوسپارىنىڭ ستراتەگيالىق, ديرەكتيۆالىق, ەكونوميكالىق, الەۋمەتتىك ءارى عىلىمي سيپاتى مول.
قازاقستاننىڭ 2020 جىلى الاتىن مەجەلەرى – ستراتەگيالىق جوسپاردا انىق بەلگىلەنگەن. بۇل جىلى رەسپۋبليكا ەكونوميكاسى 2009 جىلعى دەڭگەيىنەن ۇشتەن بىرىنەن جوعارى وسەدى. ۇلتتىق قوردىڭ مولشەرى ارتادى. ول ىشكى جالپى ءونىمنىڭ 30 پايىزىن قۇرايتىن بولادى. وسى كەزەڭ ىشىندە ينفلياتسيانىڭ كولەمى 5-8 پايىز دەڭگەيىندە ساقتالىپ قالادى. 2020 جىلعا قاراي تابىسى ەڭ تومەنگى كۇنكورىس دەڭگەيىنەن تومەن حالىقتىڭ ۇلەسى 8 پايىزعا دەيىن تومەندەيدى. ال قازىرگى دەڭگەيى 12 پايىزدى قۇراپ وتىر. ارينە, بۇل 8 پايىزدىق كورسەتكىش تە جاعىمدى قۇبىلىس ەمەس. ءار 100 ادامنىڭ سەگىزى اشتىق جاعدايدى باستان كەشىرەدى دەگەن ءسوز. قازاقستان سياقتى تابيعات, جەر بايلىعى مول ەل ءۇشىن ءارى ءوزىن زايىرلى, الەۋمەتتىك مەملەكەت دەپ جاريالاعان ەل ءۇشىن اشتىق جاعدايداعى ادامداردىڭ بولۋى ايتارلىقتاي كەمشىلىك. سوندىقتان دا الدىنا ۇلكەن ماقسات قويىپ, 2020 جىلعا دەيىن ستراتەگيالىق جوسپار قابىلداپ وتىرعان ۇكىمەتتىڭ الدىندا ەكونوميكانىڭ وركەندەۋى مەن گۇلدەنۋى جولىندا ۇلكەن ىستەر كۇتىپ تۇرعانى ايقىن. ەلىمىزدەگى جۇمىسسىزدىق 6,3 پايىزدى قۇرايدى. بۇل دا كوڭىل جۇباتارلىق جاي ەمەس. جۇمىسسىزدىق – كەز كەلگەن قوعامنىڭ ەڭ ءالسىز جەرى. ول ادام بالاسىن ءتۇرلى قولايسىزدىققا ۇرىندىرادى, اشتىققا اكەلەدى, ومىردەن تۇڭىلۋگە اپارادى, ءتۇرلى قىلمىسقا, ۇرلىق-قارلىققا بارۋعا ءماجبۇر ەتەدى. جۇمىسسىز ادام ءوزىن قوعامنىڭ تولىق مۇشەسى رەتىندە سەزىنە المايدى. جۇمىسسىزدىق ادامنىڭ ءوزىن تولىققاندى ازامات, وتباسىنىڭ يەسى رەتىندە سەزىنۋگە مۇمكىندىك بەرمەيدى. جۇمىسپەن قامتاماسىز ەتىلۋدىڭ ەكونوميكالىق قانا ەمەس, مورالدىق تۇرعىدان دا ۇلكەن ءمانى بار. سوندىقتان دا ءار قوعام ءۇشىن جۇمىسسىزدىقتان ارىلۋ بيلىك ءۇشىن عانا سىن ەمەس, ول ەلدىڭ وركەنيەتتىلىگىنىڭ, ىزگىلىگىنىڭ دەڭگەيىن دە كورسەتەدى. جەرى باي, تابيعات بايلىقتارى مول قازاقستان ءۇشىن ىسكەر باسشىلىق پەن تاپقىرلىق بولعان جاعدايدا جۇمىسسىزدىقتى جويۋدىڭ مول مۇمكىندىگى بار. مۇنى بيلىك ءاردايىم باستى نازاردا ۇستاعانى ابزال.
ەكونوميكانى جاڭا ونجىلدىقتا وركەندەتۋ ونى ارتاراپتاندىرۋعا تىكەلەي بايلانىستى. ءارتاراپتاندىرۋ ەل ەكونوميكاسىن يندۋستريالاندىرۋعا جول اشادى. يندۋستريالاندىرۋ وزىق تەحنولوگيا مەن جاڭا تەحنيكاعا نەگىزدەلگەندە عانا جەمىس بەرەدى. سوندىقتان دا جاڭا ونجىلدىق جوسپار يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق نەگىزدەرگە سۇيەنە جاسالعان. ەلباسى ءوز جولداۋىندا اتاپ كورسەتكەنىندەي, ەلىمىزدى يندۋستريالىق دەرجاۆاعا اينالدىرۋ باستى ماقسات بولىپ وتىر. ۇكىمەت جەدەل يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋدىڭ بەس جىلعا ارنالعان مەملەكەتتىك باعدارلاماسىن جانە ەلدى يندۋستريالاندىرۋدىڭ ەگجەي-تەگجەيلى كارتاسىن ازىرلەدى. بۇل قۇجاتتا الداعى بەس جىلدا ءبىز نەنى, قايدا جانە قاشان سالاتىنىمىز ناقتى بەلگىلەنگەن.
اگروونەركاسىپتىك كەشەن دە ۇلكەن ورلەۋگە يە بولماق. بۇل سالادا ەڭبەك ونىمدىلىگىن ارتتىرۋعا باسا نازار اۋدارىلماق. ويتكەنى, بىزدە قازىر ەڭبەك ونىمدىلىگى تىم تومەن. بۇل سالادا جۇمىس ىستەيتىندەردىڭ ۇلەسىنە جىلىنا 3 مىڭ دوللار عانا تيەسىلى. ال دامىعان ەلدەردە بۇل كورسەتكىش 50 مىڭ دوللاردى قۇرايدى. سوندىقتان دا جاڭا ستراتەگيالىق جوسپاردا 2014 جىلعا قاراي اگروونەركاسىپتىك كەشەندە ەڭبەك ءونىمدىلىگىن كەم دەگەندە ەكى ەسە ارتتىرۋ كوزدەلگەن. اگروونەركاسىپتىك كەشەندى دامىتۋ ارقىلى ەلىمىزدىڭ ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ العا تارتىلىپ وتىر. 2014 جىلعا قاراي ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارى ىشكى رىنوگىنىڭ 80 پايىزدان استامىن وتاندىق تاماق ونىمدەرى قۇراۋى ءتيىس.
ىشكى جالپى ونىمدەگى وڭدەۋ ونەركاسىبىنىڭ ۇلەسى 13 پايىزدان كەم بولمايدى. ەكسپورتتىڭ جالپى كولەمىندە شيكىزاتتىق ەمەس ەكسپورتتىڭ ۇلەسى قازىرگى 27-دەن 45 پايىزعا دەيىن ۇلعاياتىن بولادى. ەڭبەك ونىمدىلىگى وڭدەۋ ونەركاسىبىندە 2 ەسە, اۋىل شارۋاشىلىعىندا كەمىندە 4 ەسە ارتپاق. 2015 جىلى اگرارلىق سالانىڭ ەكسپورتتىق الەۋەتى بۇگىنگى 4-تەن 8 پايىزعا دەيىن ۇلعايماق. مىنە, 2020 جىلعا قاراي ەكونوميكانى جەدەلدەتە ءارتاراپتاندىرۋ نەگىزىندە ونىڭ سالالارىنىڭ ءوسۋى وسى تسيفرلارمەن انىقتالماق.
بۇل ورلەۋدى قامتاماسىز ەتۋ ادام كاپيتالىنا تىكەلەي بايلانىستى. سوندىقتان دا ەكونوميكانى ءوسىرۋ, تەحنيكانى دامىتۋ, جاڭا تەحنولوگيانى ىسكە قوسۋ, تۇپتەپ كەلگەندە, ادام كاپيتالىنا ينۆەستيتسيا سالۋعا, ياعني ونىڭ دەنساۋلىعىن قورعاۋعا, كوتەرىڭكى كوڭىل كۇيىن قالىپتاستىرۋعا, وقىپ ءبىلىم الىپ, ساپالى مامان بولۋىنا, رۋحاني جاعىنان دامۋىنا, ومىرگە دەگەن وپتيميستىك كوزقاراسىن قالىپتاستىرۋعا, جاقسى تىنىعۋىنا, سپورتپەن شۇعىلدانىپ, دەنساۋلىعىن نىعايتۋىنا قارجى ءبولۋ ادامي كاپيتالدىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرۋ بولىپ تابىلادى. سوندىقتان دا جاڭا ونجىلدىق ستراتەگيالىق جوسپاردا بۇل ماقساتتارعا ەلەۋلى ورىن بەرىلگەن ءارى كوپ قارجى قاراستىرىلعان.
بولاشاققا سالىنعان ينۆەستيتسيالاردى ءسوز ەتكەندە, ادام دەنساۋلىعىن ساقتاۋ, ونىڭ ءومىرىن ۇزارتۋ, ەڭبەككە جارامدىلىعىن ساقتاي ءبىلۋ, اركىم ءوز دەنساۋلىعىنا ءوزىنىڭ جەكە بايلىعى, ەشكىم قول سۇعا المايتىن اسىل قازىناسى دەپ قاراۋلارى كەرەك. مەملەكەتتىڭ بۇكىل ساياساتى ادامنىڭ سۇرانىستارىن ورىنداۋعا, ادام ءومىرىنىڭ ساپاسىن ۇدايى ارتتىرا بەرۋگە باعىتتالعان. ەكونوميكالىق ورلەۋدىڭ ءوزى ادام ءۇشىن كەرەك. ول ادامنىڭ جاعدايىن جاقسارتۋعا باعىتتالۋعا ءتيىس. مەملەكەت ادام ءۇشىن جاعدايدى سول ادامنىڭ ءوز قولىمەن جاساۋعا ۇمتىلادى, 2020 ستراتەگيالىق جوسپاردىڭ دا بۇكىل مازمۇنى ادام كاپيتالىنا ارنالعان. 2020 ستراتەگيالىق جوسپار بويىنشا حالىق ءومىرىنىڭ ۇزاقتىعى 72 جىلعا دەيىن وسەدى دەپ كۇتىلۋدە. جالپى, ادام ءولىمى 2020 جىلعا قاراي 30 پايىزعا ازايماق.
مۇنىڭ ءبارى, ارينە, كوڭىلگە قونىمدى جايلار. بىراق دەنساۋلىق ساقتاۋدىڭ بۇگىنگى جاي-كۇيى ازاماتتاردى قاناعاتتاندىرمايدى. ەمدەۋدىڭ ناقتى ناتيجەلەرىنە باعىتتالعان مەديتسينا سالاسىنداعى بيىلعى رەفورمانى حالىققا جەتكىزۋ تۇگىل, دارىگەرلەردىڭ ءوز اراسىندا تولىق تۇسىنىك جوق. دەنساۋلىق سالاسى ءالى دە زامان تالابىنا ساي كەلمەي وتىر. دارىگەرلەردىڭ كوپ ۋاقىتى قاعاز تولتىرۋمەن كەتەدى. جالاقى جاعى دا ءماز ەمەس. وسىنىڭ ءبارى مەديتسيناعا جاڭاشا كوزقاراستى, جاڭا تالاپتى كۇشەيتۋدى قاجەت ەتەدى. سوندىقتان دا ستراتەگيالىق جوسپاردا بەلگىلەنگەن شارالاردى جۇزەگە اسىرۋ بۇگىنگى مەديتسينانىڭ دارەجەسىن جاڭا بيىككە, جاڭا دەڭگەيگە كوتەرۋدى ماقسات ەتەدى.
ءXXى عاسىردا, عىلىم مەن تەحنيكا جەتىلگەن زاماندا, ازىق-ت ۇلىك ءوندىرۋدىڭ وزىق تەحنولوگياسى قالىپتاسىپ وتىرعاندا ەلدى ىشەر تاماقپەن قامتاماسىز ەتە الماۋ بيلىككە عانا ەمەس, قولىنا وراسان كوپ بايلىقتى جيناقتاعان ازعانا توپتىڭ وكىلدەرى ءۇشىن دە ۇلكەن ءمىن بولىپ تابىلادى. تاشكەنتتىڭ بەلگىلى ءبىر اقپاراتتىق-تالداۋ ۆەب-سايتىنا سۇيەنىپ, وزبەكستاندا وليگارحتاردى تاپ رەتىندە جويۋ جولىنداعى ناۋقان ءوزىنىڭ بەلسەندى فازاسىنا جەتتى دەپ حابارلادى ءبىر گازەت. بۇل ناۋقان وتكەن جىلى جەلتوقساندا رەسپۋبليكا كونستيتۋتسياسى كۇنىندە سويلەگەن سوزىندە يسلام كاريموۆ بيلىك بۇدان بىلاي ازاماتتاردىڭ تۇرمىس دەڭگەيىندەگى وراسان زور تەڭسىزدىكتى قولداي المايدى, ويتكەنى, بۇل قوعامدا الەۋمەتتىك قاقتىعىسقا اكەلىپ سوعادى, دەگەن بولاتىن. سودان بەرى وزبەكستاندا قىلمىستىق جولدارمەن بايىعان بىرقاتار الپاۋىتتار جاۋاپقا تارتىلدى, ءبىرازى وزدەرىن قاۋىپسىز سەزىنۋ ءۇشىن الدىن الا شەتەلگە تايىپ تۇردى. سولاردىڭ ءبىرىنىڭ اۋلاسىن تىنتىگەندە 82 ماشينەنىڭ كوللەكتسياسى تابىلعان. بۇل دۇنيەقوڭىزدىقتىڭ ناعىز مىسالى ەمەس پە؟ (قاراڭىز: “مەگاپوليس”, 15.03.2010 ج.)
ءبىزدىڭ قازاقستاننىڭ وزىندە, حالىقارالىق “فوربس” جۋرنالىنىڭ مالىمەتتەرىنشە, 7 ميللياردەر ەرەن بايلىقتى يەمدەنىپ وتىر. ولاردىڭ كوز الدىندا قانشاما ادام ءۇي-كۇيسىز, اش-جالاڭاش, دارىگەرلىك كومەكسىز قالۋدا. مۇنداي كورىكسىز كورىنىس ولاردىڭ مۇسىركەۋىن دە تۋعىزبايدى.
جاڭا ونجىلدىق ستراتەگيالىق جوسپاردا ايقىندالعان شەشۋشى ءبىر باعىت ۇلتتىق كەلىسىمدى, قاۋىپسىزدىكتى, حالىقارالىق قاتىناستاردىڭ پايىمدىلىعىن قامتاماسىز ەتۋ بولىپ تابىلادى. بۇل باعىتتىڭ ماندىلىگى سوندا, جوسپاردا بەلگىلەنگەن مەجەلەردىڭ جۇزەگە اسۋى اتالعان ماسەلەلەردىڭ تىڭعىلىقتى شەشىلۋىنە تىكەلەي بايلانىستى. ويتكەنى, ەكونوميكالىق, الەۋمەتتىك, يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق, تەحنولوگيالىق, رۋحانياتتىق-اعارتۋشىلىق مىندەتتەر ەلدەگى ۇلتتىق بىرلىكسىز, وتاندىق قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتپەي, قولايلى حالىقارالىق قاتىناستى قالىپتاستىرمايىنشا مۇمكىن ەمەس. ستراتەگيادا اتالعان بەس باعىت ءبىر-بىرىمەن ءوزارا تىعىز بايلانىستى. بەسىنشى باعىت الداعى ءتورت باعىتقا جاعداي جاساسا, ياعني سەبەپشى بولسا, ال تورتەۋى بەسىنشىسىنىڭ سالدارى, جەمىسى بولىپ تابىلادى.
ستراتەگيالىق جوسپار 2020-دا ەلىمىزدى ءورلەۋدىڭ جاڭا بەلەسىنە شىعاراتىن كەلەلى ءمىندەتتەر بەلگىلەنگەن. بۇل جاۋاپتى شارالاردى ءجۇزەگە اسىرۋ بۇكىل حالىقتى جاسامپاز ەڭبەككە جۇمىلدىراتىن مەملەكەتتىك باسقارۋدى جەتىلدىرۋدى تالاپ ەتەدى. ستراتەگيالىق جوسپاردا كادرلار ساياساتىنا بايلانىستى كەشەندى شارالاردى جۇزەگە اسىرۋ ناقتى كورسەتىلگەن. شىنىن ايتۋ كەرەك, كادر ساياساتى بۇگىنگى بيلىكتىڭ ەڭ وسال, احيللەستىك ءالسىز وكشەسى ەكەندىگى ءسوزسىز. ەلىمىزدەگى كەمشىلىكتەردىڭ كوبى وسى باسقارۋداعى ولقىلىقتارعا, كادرلارمەن جۇمىستىڭ ءالسىزدىگىنە, جۇيەلىلىكتىڭ جەتىسپەۋىنە تىكەلەي بايلانىستى. ويتكەنى, ولاردى وقىتۋدىڭ, تاربيەلەۋدىڭ, ۇيرەتۋدىڭ, كاسىبي شەبەرلىگىن جەتىلدىرۋدىڭ قالىپتاسقان ينستيتۋتى جوق. جاستاردى شەتەلدە وقىتىپ الساق بولدى, ءبارى وزىنەن-ءوزى جاقسارا, باسشىلاردىڭ جاڭا گەنەراتسياسى جاساقتالا قالادى دەگەن شالاعاي كوزقاراستىڭ شىلاۋىنان شىعا الماي كەلە جاتقانىمىز جاسىرىن ەمەس.
جاڭا ستراتەگيالىق جوسپاردا كادرلاردى جاساقتاۋدىڭ تۇبەگەيلى جاڭا تەحنولوگياسى تۇڭعىش رەت عىلىمي نەگىزدە تۇجىرىمدالىپ وتىر. كادر ساياساتىن جەتىلدىرۋ ولاردىڭ كاسىبي دايىندىعى مەن جاۋاپكەرشىلىگىن ارتتىرۋدى, وتانشىلدىق سەزىمى مەن ۇلتتىق ار-نامىسىن كۇشەيتۋدى دە مۇرات تۇتادى.
كادرلاردى ءجيى-ءجيى روتاتسيادان وتكىزۋ, ورتالىقتان ايماققا, ايماقتان ورتالىققا الماستىرىپ وتىرۋ ولاردىڭ جەرگىلىكتى ءومىردى جەتە زەرتتەپ بىلۋىنە, وڭىرلىك تاجىريبەنى ورتالىققا تاراتۋعا, ۇرپاقتار ساباقتاستىعىن جالعاستىرۋعا جاعداي جاسايدى. جاستاردى شەتەلدە وقىتۋمەن عانا شەكتەلمەي, ولاردىڭ العان بىلىمدەرىن ءومىر تاجىريبەسىمەن تولىقتىرۋ, جاس كادرلارعا ءىس ۇيرەتۋ, ءوندىرىس پراكتيكاسىنان ءوتكىزۋ, كومەكتەسۋ, قولداۋ, ىسكەرلىككە باۋلۋ, ىزگىلىككە تاربيەلەۋ, باسشىلىق قىزمەتتىڭ جاڭا ساتىسىنا بىرتىندەپ دايارلاۋ جازىلماعان زاڭعا اينالۋى كەرەك. جاستاردى ايتەۋىر ءوسىرۋ ءۇشىن ءوسىرۋ ەمەس, ناقتى ىسكەرلىككە ۇيرەتۋ ارقىلى ۇدايى قولداپ, كوتەرمەلەپ وتىرۋ اسا ماڭىزدى. ءاربىر جاستىڭ ماڭداي تەرمەن, ەڭبەكپەن كەلگەن مانسابىنىڭ قۇنىن ءبىلۋى, ادال ەڭبەك ەتۋ ارقىلى حالىق قولداۋىنا يە بولۋى وزدەرى تاراپىنان جوعارى باعالانۋى ءتيىس. جاستار بۇدان ارتىق بايلىق, قۇرمەت جوق ەكەنىن سەزىنۋلەرى كەرەك. ول اقشا, م ۇلىك جيناۋعا ەمەس, ەل قۇرمەتىنە لايىق بولۋعا ۇمتىلۋى ءتيىس. قوعامدىق پىكىردىڭ وڭدى قالىپتاسۋىن مارتەبە تۇتۋى كەرەك. سوندا عانا ودان جاقسى باسشى شىعادى.
جاستار – ءبىزدىڭ بولاشاعىمىز. ەرتەڭگى جاسامپاز قوعام قۇرۋ سولارعا تىكەلەي بايلانىستى. سوندىقتان دا ەلىمىز جاڭا تۇرپاتتاعى مەنەدجەردىڭ, ساياسي قايراتكەرلەردىڭ جاڭا گەنەراتسياسىن قالىپتاستىرۋى قاجەت.
حالىق تالاي باعدارلامالاردىڭ, جوسپارلاردىڭ دۇنيەگە كەلگەنىنەن حاباردار. بىراق سولاردىڭ قايسىسى ورىندالىپ, قايسىسى قاعاز ءجۇزىندە قالعانىن بىلمەيدى. قوعامدىق پىكىردە قاعازدا جازىلعانداردىڭ كوبىنە كۇمانمەن قاراۋ جاعى باسىم. باعدارلاما ناقتى جۇزەگە اسقاندا عانا حالىق وعان دەن قويادى.
بۇل ستراتەگيالىق جوسپار – 2020-نىڭ ءوز ەرەكشەلىگى بار. وندا بەلگىلەنگەن مەجەلەردىڭ ورىندالۋىن باقىلاۋ, وعان مونيتورينگ جانە باعالاۋ جۇرگىزۋ, ءتيىستى قاداعالاۋ ورناتۋ اتاپ كورسەتىلگەن. سوندىقتان دا جاڭا ونجىلدىققا بەلگىلەنگەن مەجەلەردىڭ ىسكە اسۋىنا كۇمان كەلتىرۋگە بولماس. ويتكەنى, جوسپار جىل سايىن ناقتىلانىپ, باقىلاۋدا بولادى. ونىڭ ورىندالۋىنا جاۋاپكەرشىلىك كورپوراتيۆتى نەمەسە كوميسسيالىق تۇرعىدا ەمەس, جەكە-دارا جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەلگەن. جوسپاردىڭ ورىندالۋ ىرعاعى ۇنەمى نازاردا ۇستالادى. شىنىن ايتۋ كەرەك, بىزدە باقىلاۋ جۇيەسى ءالى دە ناقتى ەمەس. جوعارىدان سۇراۋ بولعاندا عانا ەسكە تۇسەدى. قالىپتاسقان داستۇرگە اينالعان باقىلاۋ مەن قاداعالاۋ, كەدەرگىلەر مەن كەلەڭسىزدىكتەردىڭ الدىن الا سەبەپتەرىن انىقتاۋ ادەتكە اينالماعان. جوعارىدان وسى نە بولدى دەپ قوزعاۋ سالعاندا, دۇربەلەڭ جاساۋعا ۇيرەنگەنبىز. جاپپاي ۋ-شۋ كوتەرەمىز. بۇدان شىعاتىن ناتيجە از.
ستراتەگيادا جازىلعانىنداي, ەندى مۇنداي بەرەكەتسىزدىككە جول جوق. ءتيىستى مونيتورينگ جۇرگىزۋ ارقىلى جوسپارلى نىسانداردىڭ ناقتى ورىندالۋ ناتيجەسى بويىنشا ازاماتتارعا حابارلانىپ وتىرادى. ءاربىر نىسان بويىنشا مەملەكەت وزىنە قانداي مىندەتتەمەلەر الاتىنىن, ولاردىڭ بيۋدجەتتىك قۇنى قانداي ەكەنى, قاشان جانە قالايشا ولار ىسكە اسىرىلاتىنى, ولاردى ىسكە اسىرۋعا جاۋاپتى كىم بولىپ تابىلاتىنى تۋرالى اقپارات بەرىلىپ تۇرادى. مۇنىڭ ءوزى باسشىلاردىڭ ورىنداۋشىلىق جاۋاپكەرشىلىگىن كۇشەيتۋدى قامتاماسىز ەتەدى. كىمدە-كىم ءىستى ۇيىمداستىرا الماسا, قىزمەتىنەن كەتەدى. ەندى اكە-كوكە ەمەس, ناقتى ءىسىڭ, ۇيىمداستىرۋ قابىلەتىڭ, ىسكەرلىگىڭ عانا كومەككە كەلەدى.
ستراتەگيالىق جوسپار – 2020-نى جۇزەگە اسىرۋدا “نۇر وتان” پارتياسىنا ۇلكەن مىندەتتەر جۇكتەلىپ وتىر. ء“بىز بۇكىل قوعامدى, پارتيانىڭ بارلىق مۇشەلەرىن, – دەدى ن.نازارباەۆ ءوزىنىڭ حالىققا جولداۋىندا, – الداعى ونجىلدىق مىندەتتەرىن ءتۇسىندىرۋ مەن ىسكە اسىرۋعا جۇمىلدىرىپ, ءىس جۇزىندە بۇل جۇمىسقا جەتەكشىلىك ەتەتىن جانە ونى ءوزىنىڭ باعدارلاماسى جاسايتىن “نۇر وتان” پارتياسىنىڭ مۇشەلەرىنە ۇلكەن ءۇمىت ارتامىز”.
پارتيا ەلباسى جولداۋىنان كەيىن بىرقاتار شارالاردى جۇزەگە اسىردى. جەرگىلىكتى ايماقتارعا ناسيحات توبىن جاساقتاپ جىبەردى. ولار جەر-جەردە بولىپ ۇگىت-تۇسىنىك جۇمىستارىن جۇرگىزدى.
ناسيحات توبىنىڭ مۇشەلەرى دەپۋتاتتار, مينيسترلەر, ولاردىڭ ورىنباسارلارى اۋىل-ايماقتاردا بولىپ قايتتى. ولاردىڭ قانشالىقتى ءىس تىندىرعاندارىن قايدام, ايتەۋىر ونجىلدىق جوسپاردىڭ ماندىلىگىنە جۇرتشىلىقتىڭ نازارىن اۋداردى. ەلگە بارىپ قايتقان دەپۋتاتتاردىڭ ءبىر توبى ەلباسىندا بولىپ, اسەرلەرىن ورتاعا سالدى. ولاردىڭ اڭگىمەلەرى, ءبىر سوزبەن ايتقاندا, جولداۋدى ەل قولداپ, قۋاتتاپ جاتىر, حالىقتىڭ كوڭىل كۇيى جامان ەمەس, دەگەنگە سايدى. ايماقتاردا نەندەي كەمشىلىكتەردى, پروبلەمالاردى كورگەنىن, ولاردى شەشۋ جولىندا نەندەي كەڭەستەر بەرگەنىن ەشكىم دە اۋىزعا العان جوق. ارينە, كەز كەلگەن ۇلكەن ناۋقاندى باستاردا ونى قالىڭ جۇرتشىلىقتىڭ قولداۋى, ىشتەي قابىلداۋى وتە قاجەت. بىراق بۇل ۇزاققا سوزىلماۋعا ءتيىس. ءباسپاسوز, كوگىلدىر ەكران ارقىلى سويلەۋشىلەر دە جولداۋدى قولداۋ توڭىرەگىنەن ءالى اسا الماي جاتىر.
قازىر جالعىز قولداۋ جولداۋعا جەتكىلىكسىز. باستى ماسەلە ونى جۇزەگە اسىرۋعا كىرىسۋ كەرەك, بۇل جولدا ءسوز ەمەس, ناقتى ءىس كەرەك.
ءبىر سوزبەن ايتقاندا, ەلباسى جولداۋىن جۇزەگە اسىرۋدا سوزدەن, ماجىلىسقۇمارلىقپەن اۋەستەنۋدەن ناقتى ىسكە, ۇيىمداستىرۋ شارالارىنا كوشەتىن كەز كەلدى. جارقىن بولاشاق جولىندا ىسكە ءسات دەمەكپىز.
ابدەش قالمىرزاەۆ, فيلوسوفيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور.