مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ «جاڭا قازاقستان: جاڭارۋ مەن جاڭعىرۋ جولى» جولداۋىن جاريالاعالى ءبىر جىل ءوتتى. ماڭىزدى قۇجاتتا «مەملەكەتىمىزدىڭ وركەندەۋى ايماقتاردىڭ قۋاتتى بولۋىنا تىكەلەي بايلانىستى» دەگەن پرەزيدەنت ەلىمىزدىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىندا اسا ماڭىزعا يە سەمەي ايماعىنان اباي, بۇرىنعى جەزقازعان وبلىسىنىڭ اۋماعىنان ۇلىتاۋ وبلىسىن قۇرۋدى, سونداي-اق الماتى وبلىسىنىڭ ەكىگە ءبولىنىپ, جەتىسۋ وبلىسىنىڭ قۇرىلۋىنا قولداۋ ءبىلدىردى.
مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ «جاڭادان قۇرىلاتىن وبلىستاردىڭ اباي, ۇلىتاۋ, جەتىسۋ دەپ اتالۋىنىڭ ەرەكشە ءمانى بار. ءبىز ۇلان-عايىر جەرىمىزدىڭ بايىرعى اتاۋلارى, ۇلى تۇلعالارىمىزدىڭ ەسىمىن ۇرپاق ساناسىندا جاڭعىرتا بەرەمىز. ماسەلەن, قاپشاعاي قالاسى حالقىمىزدىڭ ءبىرتۋار پەرزەنتى – دىنمۇحامەد قوناەۆتىڭ ەسىمىمەن تىعىز بايلانىستى. ەگەر جۇرتشىلىق قاپشاعايعا قوناەۆتىڭ ەسىمىن بەرۋ كەرەك دەپ ۇسىنىس ايتسا, مەن بۇل پىكىرگە قوسىلامىن. مەن مۇنىڭ ءبارىن ازاماتتاردىڭ ۇسىنىس-پىكىرلەرىنە سۇيەنىپ ايتىپ وتىرمىن. جەرگىلىكتى تۇرعىندار جاپپاي قولداسا, وسى باستامالاردى تاياۋ ارادا جۇزەگە اسىرۋعا بولادى دەپ سانايمىن», دەپ تاپسىرمانى پىسىقتاعان ەدى.
ىرگەسى قالانعانىنا جارتى عاسىردان اسقان قاپشاعاي قالاسىنا مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى دىنمۇحامەد قوناەۆتىڭ ەسىمىن بەرۋ قاجەتتىگى دە حالىقتىڭ كوكەيىندە جۇرگەن ماسەلە بولعاندىقتان, ءبىراۋىزدان قولداۋ تاپتى. سودان بەرى وبلىس ورتالىعى بولعان قوناەۆ قالاسىنىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋ بارىسىندا تولايىم ىستەر اتقارىلۋدا. قالا كورىكتەنىپ, كوركەيىپ كەلەدى. وبلىس ورتالىعى مارتەبەسىنە يە قالانىڭ ينفراقۇرىلىمىن دامىتىپ, ءسان-سالتاناتى كەلىسكەن اسەم قالاعا اينالدىرۋ بويىنشا قارقىندى قادامدار جاسالىپ, جۇيەلى جوسپارلار ازىرلەندى.
بۇل ورايدا الماتى وبلىسىنىڭ اكىمى مارات سۇلتانعازيەۆ الەمگە تانىمال سۋرەتشىلەر مەن كاسىبي شەبەر ارحيتەكتورلارمەن كەزدەسىپ, ۇسىنىس-پىكىرلەرىنە قۇلاق اسۋدا. اقپان ايىندا قوناەۆ قالاسىنا ارنايى ات باسىن بۇرعان «Urban Living» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىك وكىلى ريكاردو ماريني ءوزى قىزمەت ەتەتىن كومپانيا تۇركىستان قالاسىن دامىتۋ جوباسىن جاساعانىن, ۋربانيستىك جانە قالا قۇرىلىسى جوبالارىن ازىرلەۋگە ماماندانعان كونسالتينگتىك كومپانيانىڭ باستى باعىتى – «پلەيس-مەيكينگ», ياعني ادامداردىڭ قولايلى ءومىر سۇرۋىنە جاعداي جاسالعان, كورنەكى نىسانداردىڭ سىزباسىن جاساۋ ارقىلى قالا قۇرىلىسىنا اتسالىسىپ, ءتۋريزمدى دامىتۋ ەكەندىگىن ايرىقشا اتادى. سونداي-اق كاسىبي ارحيتەكتورلار قاپشاعاي سۋ قويماسىنىڭ جاعالاۋىندا ءىرى نىساندار تۇرعىزباس ءۇشىن الدىمەن ءتوپوتۇسىرىلىم كەرەكتىگىن, جاعاجاي مەن عيماراتتار ارالىعىنىڭ ءار ادىمى پايدالى بولۋىن ەسكەرۋ كەرەكتىگىنە كەڭەس بەرگەن.
الماتى وبلىسىنىڭ ورتالىعى قوناەۆ قالاسىنىڭ الپىس ەكى تامىرىنا قان جۇگىرىپ, جەدەل دامۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ جاتىر. بۇگىندە وبلىستىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق بەتالىسى مەن قوناەۆ قالاسىنىڭ وركەندەۋىنىڭ وزەكتىلىگىن باستى نازارعا العان مينيسترلەر دە ات ءىزىن جيىلەتتى. وسىدان اي بۇرىن ارنايى ىسساپارمەن كەلگەن ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى الىبەك قۋانتىروۆ وبلىستىڭ تىنىس-تىرشىلىگىمەن تانىسقان ەدى. وڭىردەگى وتاندىق ءونىم ءوندىرۋشى زاۋىتتاردى ارالاپ, ولاردىڭ ەسەلى ەڭبەكتەرىنە وڭ باعا بەردى. ولاردىڭ كوشباسىنان كورىنەتىن «مارەۆەن فۋد تيان-شان» زاۋىتىنىڭ ءونىم شىعارۋداعى جىلدىق قۋاتى 85 مىڭ توننا بولسا, بالىق شارۋاشىلىعىمەن اينالىساتىن «وسپانوۆا دەۆەلوپمەنت» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگى جىلىنا 10 مىڭ تونناعا دەيىن بالىقتىڭ ەرەكشە ءتۇرىن ءوسىرىپ, ءوندىرۋدى جولعا قويعان. ماقساتى ايقىن سەرىكتەستىكتەردىڭ كەم-كەتىگىن بۇتىندەۋدە ۇلتتىق قوردان قارجى ءبولىنىپ, قولداۋ كورسەتىلسە, ءونىم كولەمى بۇدان دا ەسەلەنە تۇسەتىندىگى تىلگە تيەك بولدى.
بۇگىندە الماتى وبلىسىندا دامۋدىڭ جاڭا باعدارى بەلگىلەنگەن. وبلىس ورتالىعى قوناەۆ قالاسى ءۇشىن ينفراقۇرىلىمنىڭ كەڭ اۋقىمدى مودەلى دايىندالىپ, سوعان سايكەس زاماناۋي ساپا ستاندارتتارىنا ساي جاڭا عيماراتتاردىڭ, تۇرعىن ۇيلەردىڭ, الەۋمەتتىك جانە مادەني-دەمالىس نىساندارىنىڭ قۇرىلىسىن باستاۋ كوزدەلگەن. وسى كۇنى قالانىڭ باس جوسپارى دايىن بولعانىمەن, قۇرىلىس قۇرىلىمدارىن قارجىلاندىرۋدىڭ باعدارلامالىق قۇجاتتارى ازىرلەنىپ جاتىر. ءىسساپار بارىسىندا ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى الىبەك قۋانتىروۆتىڭ نازارىنا اكىمدىك قىزمەتكەرلەرى ارنايى ازىرلەنگەن سلايد ارقىلى قوناەۆ قالاسىنىڭ تولىق كارتاسىن كورسەتىپ, ءتىپتى باس جوسپار ماكەتىن دە تانىستىرعان. كەشەندى جوسپاردىڭ تىڭعىلىقتى دايىندىعىنا مينيستر تاراپىنان وڭ باعا بەرىلگەن.
قوناەۆ قالاسىنا مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ كوشىرىلۋىنە بايلانىستى اكىمشىلىك عيماراتتارى مەن تۇرعىن ۇيلەردى سالۋ ءوڭىردىڭ وزەكتى ماسەلەسىنە اينالعان. بۇل ماقساتتا ءىرى مەگاپوليس الماتى مەن قوناەۆ قالالارى ارالىعىندا بوي كوتەرەتىن «G 4 City» قالاشىعىنىڭ بولاشاعى زور بولماق. وبلىس جۇرتشىلىعىن تۇراقتى جۇمىسپەن قامتۋدا, يندۋستريالىق ايماق قۇرۋدا دا باسىمدىق بار. ەرەكشە ماڭىزعا يە يندۋستريالىق ايماقتى وبلىس ورتالىعىندا قۇرۋ جوسپارلانعان. ونىڭ اۋماعىندا ىلەسپە وبەكتىلەرى بار اكادەميالىق قالاشىق ورنالاسادى. حالىقارالىق ۋنيۆەرسيتەتتەردى اكادەمقالاشىق اۋماعىنا تارتۋ ماقساتىندا يمپورتتىق جابدىقتى ساتىپ الۋ ءۇشىن ولاردى قوسىمشا قۇن سالىعىن تولەۋدەن بوساتۋ قاجەتتىگى ۇسىنىلىپ وتىر. سوندا ينۆەستورلاردىڭ قىزىعۋشىلىعى ارتا تۇسپەك.
جاقىندا قوناەۆ قالاسىنا ىسساپارمەن كەلگەن عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم ءمينيسترى ساياسات نۇربەك تە ءتۇرلى سالا قىزمەتكەرلەرىمەن وتكىزگەن القالى جيىننىڭ كۇن تارتىبىندە اكادەميالىق قالاشىق قۇرۋ جايىن تالقىلاعان ەدى. ايماقتا اكادەميالىق قالاشىق قۇرۋداعى باستى ماقسات – وبلىس اۋماعىندا ورنالاسقان كاسىپورىندار مەن شارۋاشىلىقتارعا قاجەتتى بىلىكتى مامانداردى شەت مەملەكەتتەردەن الدىرماي, ءوز ەلىمىزدە, جەرىمىزدە دايارلاۋ. وسى ماقساتتا اكادەمقالاشىقتا 1200 ورىندى پوليتەحنيكالىق كوللەدج سالۋ ۇسىنىلىپ, بۇل باستاما پرەمەر-مينيستر ءاليحان سمايىلوۆتان قولداۋ تاپقان.
– مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس, قوناەۆ قالاسىنان اكادەميالىق قالاشىق سالۋ جوسپارلانعان. ول ءۇشىن وبلىس اكىمدىگىمەن كەلىسە وتىرىپ, 100 گەكتار جەر بولىنگەن. ءبىز كەلەشەكتە شەتەلدىڭ دامىعان ۋنيۆەرسيتەتتەرىمەن كەلىسسوز جۇرگىزۋ ارقىلى وسى ماڭدا جوعارى وقۋ ورىندارىن اشۋدى كوزدەۋدەمىز. جوسپار بويىنشا «G 4 City»-دە ءىرى يندۋستريالىق, ونەركاسىپتىك كلاستەر ورنالاسپاق. جاڭادان قالىپتاسىپ جاتقان وندىرىستىك ايماققا قاجەتتى مامانداردىڭ ءتىزىمىن جاساقتاپ, كادرلىق تاپشىلىقتى ايقىنداۋ كەرەك, – دەگەن ەدى عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم ءمينيسترى ساياسات نۇربەك.
وڭىردە وتكەن جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا 790,1 مىڭ شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي پايدالانۋعا بەرىلگەن. بۇل جىلدىق جوسپاردىڭ 105,7 پايىزىن قۇرايدى. جالپى العاندا 2118 وتباسى تۇرعىن ۇيمەن قامتاماسىز ەتىلىپ, 2021 جىلمەن سالىستىرعاندا تۇرعىن ءۇيدى ىسكە قوسۋ جوسپارى 104 پايىزعا ورىندالعان. ينجەنەرلىك-كوممۋنيكاتسيالىق ينفراقۇرىلىم نىساندارىن سالۋعا 8,8 ملرد تەڭگە بولىنگەن. 47 جوبانىڭ 15-ءى اياقتالعانى تۋرالى ايماققا ات باسىن بۇرعان يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ ءمينيسترى مارات قاراباەۆتىڭ قاتىسۋىمەن وتكەن جيىندا دا ايتىلدى.
ءبىلىم بەرۋ سالاسى بويىنشا بىلتىرعى جىلى 20 نىسان سالۋعا 35,9 ملرد تەڭگە ءبولىنىپ, قارجى 99 پايىزعا يگەرىلگەن. وسى 4 نىسان پايدالانۋعا بەرىلىپ, بيىلعى جىلعا 16 نىسان قالدىرىلعان. دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسى بويىنشا دا 8 نىساننىڭ قۇرىلىسى جۇرگىزىلىپ, 4-ەۋى قولدانىسقا بەرىلگەن.
دەسە دە, الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق الەۋەتى زور الماتى وبلىسىندا اتقارىلار قىرۋار جوسپارلى جۇمىس بار. اتاپ ايتقاندا ايماقتا بوس جاتقان جەرلەردى مەملەكەت مەنشىگىنە قايتارۋ, وڭىرلەرگە ينۆەستورلار تارتۋ, كاسىپكەرلىكتى, ءتۋريزمدى دامىتۋ, جۇمىسسىزدىقتى تۇبەگەيلى جويۋ, اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىن جانداندىرۋ, ساپالى ءونىم كولەمىن ارتتىرۋ سىندى حالىقتىڭ حال-احۋالىن جاقسارتىپ, تۇرمىس-تىرشىلىگىن تۇرلەندىرۋگە باعىتتالعان ءىس-شارالار ءجىبىن ۇزبەي جالعاسا بەرمەك.
ۇلبوسىن يسابەك,
جۋرناليست
الماتى وبلىسى