دەرتتىڭ دەندەۋىنە دارىگەر جەتىسپەۋشىلىگى سەبەپ

مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت تو­قاەۆ­تىڭ تاپسىرماسى بويىنشا مەديتسينا قىز­مەتكەرلەرىنىڭ جالاقىسى كەزەڭ-كەزەڭىمەن كوبەيىپ كەلەدى. ءسال عانا تاراتىپ ايتالىق, 2023 جىلى دارىگەرلەردىڭ جالاقىسى 30 پايىزعا, ورتا مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىنىڭ جالاقىسى 20 پايىزعا, كىشى پەرسونالدىڭ جالاقىسى 18 پايىزعا كوبەيتۋ جوسپارلانعان. سونداي-اق مەديتسينا كادرلارىن ىنتالاندىرۋ ءۇشىن بىرقاتار جۇيەلى شارالار قابىلدانىپ جاتىر. ايتسە دە بىلىكتى مامانسىز ءوڭىردىڭ ءوڭى جاقساراتىن ەمەس.

دارىگەر تاپشىلىعى تۋرالى قات-قابات قيىن­دىق­تى كوز الدىڭىزعا ەلەستەتۋ ءۇشىن ناقتى دەرەكتەر كەلتىرە كەتەلىك. قازىرگى كۇنى وڭىردە 35 جالپى پراكتيكالىق دارىگەر, 23 انەستەزيولوگ, 18 پەدياتر, 13 تەراپەۆت, 14 اكۋشەر-گينەكولوگ, 9 وفتالمولوگ, 8 نەونوتولوگ, 10 وتولارينگولوگ ءتارىزدى ماماندار جوق. ونى ايتاسىز, بالالار نەۆروپاتولوگى مەن وفتالمولوگىن وبلىس ورتالىعىندا كۇندىز قولىڭىزعا شام الىپ ىزدەسەڭىز, تابا المايسىز. ءوڭىر تۇرعىندارى باۋىر ەتى بالالارى اۋىرا قالسا, استاناعا شاپقىلاپ الەك. قىمباتشىلىق قوس بۇيىردەن قىسىپ تۇرعان زاماندا اۋىلداعى اعايىننىڭ ءبارى بىردەي استاناعا جەتە الا ما؟! بۇل جايىندا ويلاعان جاننىڭ يمانى قاسىم بولار ەدى. دەرتىنە داۋا تاباتىن مامانداردىڭ وڭىرگە كەلۋىن كەلگەنىمەن, تۇپكىلىكتى تۇراقتاپ قالماي­تىنى الاڭداتادى. بۇل – قانشاما جىلدان بەرى شەشىلمەي كەلە جاتقان كۇردەلى ماسەلە. سالا باس­شىلىعى ءبىر قاراعاندا قانى شىعىپ تۇرعان تۇيتكىلدى ماسەلەنىڭ ءتۇيىنىن تارقاتۋعا ۇمتىلىپ-اق جاتىر.

– دارىگەر كادرلاردىڭ تاپشىلىعىن ازايتۋ ماقساتىندا ءار جىل سايىن رەزيدەنتۋرا وقۋعا 35 گرانت, «جالپى مەديتسينا ماماندىعى» بويىنشا وقۋعا 50 گرانت بولىنەدى. ورتا بۋىن ماماندارىن دايارلاۋ كوكشەتاۋ جوعارى مەديتسينالىق كوللەدجىندە جۇزەگە اسىرىلىپ كەلەدى. قازىرگى كۇنى بۇل وقۋ ورنىندا 1 237 ءبىلىم الۋشى وقىپ ءجۇر. وتكەن وقۋ جىلىندا ءبىلىم الۋشىلاردىڭ 88 پايىزى جۇمىسقا ورنالاستى. الداعى جىلى 380 ستۋدەنت ءوز سالاسىنىڭ مامانى بولىپ شىعادى, – دەيدى وبلىستىق دەنساۋلىق ساقتاۋ باسقارماسى ادام رەسۋرستارىن باسقارۋ قىزمەتىنىڭ باس مامانى دينارا بايماعانبەتوۆا.

2018 جىلدان باستاپ شوقان ءۋاليحانوۆ اتىنداعى كوكشەتاۋ ۋنيۆەرسيتەتىندە مەديتسينا فاكۋلتەتى اشىلعان ەدى. قازىر 740 ادام وقىپ ءبىلىم السا, ونىڭ 200-ءى وبلىس اكىمىنىڭ گرانتى ەسەبىنەن وقيدى. سونداي-اق وبلىس اكىمىنىڭ اتاۋلى ستيپەنديالارى ەلىمىزدىڭ ءارتۇرلى جوعارى وقۋ ورىندارىندا وقيتىن 72 ادامعا تولەنەدى. بۇل ماقساتقا بيۋدجەتتەن 52 ملن تەڭگە قاراجات ءبولىنىپ وتىر.

ءبىر قاراعاندا مەديتسينا كادرلارىن ىنتالاندىرۋ جۇمىسى جۇرگىزىلىپ جاتقان ءتارىزدى. ماسەلەن, تۇرعىن ءۇي بەرۋ, ءتىپتى بولماعان جاعدايدا پاتەر جالداۋعا كومەكتەسۋ, بالاباقشالاردان بوبەكتەرىنە ورىن قاراستىرۋ ءتارىزدى الەۋمەتتىك قولداۋ قاراستىرىلعان.

2022 جىلى وبلىسقا 88 مامان كەلىپتى. ولاردىڭ 56-سى – اۋىلدا, 32-ءسى قالادا تۇراقتاعان. ايتارلىقتاي سۇرانىسقا يە 27 جاس مامانعا 50 ملن تەڭگە كولەمىندە كوتەر­مەاقى تولەنگەن. قالالىق جەرگە ورنالاسقان 18 دارىگەرگە 27 ملن تەڭگە, اۋىلدىق جەردەگى دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىندا قىزمەت ەتەتىن 9 دارىگەرگە 23 ملن تەڭگە تولەنگەن. 2023 جىلعا وبلىستىق بيۋدجەتتەن وسى ماقساتقا 120 ملن تەڭگە قاراستىرىلعان. مىنە, وسىنداي وڭ مىسالداردى سىنالاي كەلتىرۋگە بولادى. ايتسە دە وسىنشاما قولداۋ دارىگەر كادرلارىنىڭ تاپشىلىعىن جويا الماي وتىر. 2021 جىلى 244 دارىگەر جەتىسپەسە, 2022 جىلى 234 دارىگەر جەتىسپەگەن. دەمەك بۇرىنعى تاپشىلىقتىڭ مۇرتى بۇزىلماي, سول قالپىندا تۇر دەۋگە بولادى. وسى اراسى مۇلدە تۇسىنىكسىز. كادردىڭ تۇراقتاماۋىندا وزگە ءبىر سىر بار ما؟ بالكىم, جاس مامانداردى شالعايداعى شاعىن اۋىلداردىڭ ءىرى مەگاپوليس­تەردەن الىستىعى, جول قاتىناسى, الەۋمەتتىك-تۇرمىستىق جاعدايى سەسكەندىرەتىن شىعار. ولاي بولسا وبلىس ورتالىعىنىڭ ىرگەسىندەگى, تابيعاتى كوركەم زەرەندى اۋدانىنىڭ 13 اۋىلىن­دا دارىگەردىڭ جوقتىعىن قالاي تۇسىندىرە الار ەدىڭىز. اۋدانداعى ايدابول, ترويتسكوە, ەرشوۆكا, بىرلەستىك, كراسنىي كاردون, ايدارلى, كوكتەرەك, بۇلاق ءتارىزدى اۋىلدارىنداعى تۇرعىندار باسى اۋى­رىپ, بالتىرى سىزداي قالسا, قارالاتىن دارىگەر تاپپاي قاراداي باز كەشىپ وتىر. وبلىستىق دەن­ساۋ­لىق ساقتاۋ باسقارماسىنىڭ ماماندارى دارىگەرلەردىڭ جەتىسپەۋشىلىگىن ەلوردانىڭ ىرگەمىز­دە تۇرعانىمەن بايلانىستىرادى.

– ءبىزدىڭ كراسيلوۆكا اۋىلىنداعى فاپ-تىڭ جاعدايى مۇلدەم مۇشكىل. قىستىڭ كۇنى دۇرىس جىلىتىلماعاندىقتان, ىشىنە ادام كىرىپ بولمايدى. ناۋقاس ادامعا ينە سالۋ دا مۇمكىن ەمەس. قۇرقىلتايدىڭ ۇياسىنداي كىپ-كىشكەنتاي بولمەنى جىلىتىپ قويۋعا ابدەن بولار ەدى. سايىپ كەلگەندە مۇنىڭ بارلىعى اۋىل تۇرعىندارىنا جاسالاتىن قامقورلىقتىڭ قانشالىقتى دەڭگەيدە ەكەنىن كورسەتىپ تۇر ەمەس پە؟!  – دەيدى اۋىل تۇرعىنى قايراتبەك حامزين.

ايتسا ايتقانداي, ءبىر بولمەنى جىلىتۋعا كوپ شىعىننىڭ دا قاجەتى جوق قوي. ادام دەنساۋ­لىعىنان قىمبات ەمەس شىعار. وسى ارادا تاقى­رىپقا تىكەلەي قاتىسى بولماسا دا, شاعىن اۋىلدان نەگە كوشىپ جاتىر دەپ شاقشاداي باسىمىز شاراداي بولادى. سول سۇراقتىڭ جاۋابى وسى جەردە مەنمۇندالاپ تۇرعان جوق پا؟!

– وبلىستا مەديتسينالىق بەيىندەگى مامانداردى تارتۋ مەن تۇراقتاندىرۋدىڭ نەگىزگى ماسەلەلەرىنىڭ ءبىرى ەلورداعا جاقىن ورنالاسقاندىقتان, بىلىكتى كادرلار جەكەمەنشىك مەديتسينالىق ۇيىمداردا جۇمىس ىستەۋگە ىنتالى. مەديتسينالىق جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ تۇلەكتەرىن ءبولۋ كەزىندە مامانداردىڭ نەگىزگى بولىگى ۇلكەن قالالارعا قاراي ۇمتىلادى, – دەيدى دينارا بايماعانبەتوۆا.

ءبىزدىڭ ويىمىزشا, جاس مامانداردىڭ بويىندا الدىمەن ەل مەن جەرگە دەگەن سۇيىسپەنشىلىك بولۋى كەرەك. بالكىم سوندا عانا ءوز پارىزىن ادال اتقارىپ, قاراپايىم حالىقتىڭ ورتاسىنان تابىلار. ال وعان دەيىن ەلدىڭ كورگەن كۇنى – وسى. قازىر سالا بىلىكتى عانا ەمەس, سانالى مامانعا سۋساپ وتىر. وسى ارادا استراحان اۋدانىنا قاراس­تى شىلىكتى, ياگودنوە, اقبەيىت, بۇلاقتى, ستەپنوە, قاراكول اۋىلدارىنىڭ مەديتسينالىق پۋنكتتەرىندە فەلدشەردىڭ, ەرەيمەنتاۋ اۋدانىنا قاراستى ولجاباي باتىر ەلدى مەكەنىندەگى, سىلەتى اۋىلىنداعى دارىگەرلىك امبۋلاتوريالاردا دارىگەردىڭ جوقتىعىن قاداپ ايتا وتىرىپ, وسى اۋدانداردىڭ باسشىلارى دارىگەرلەرگە جەتكىلىكتى قامقورلىق جاساۋ كەرەك ەكەنىن ايتا كەتسەك, ارتىق بولماس.

وسىدان ءبىر اي بۇرىن دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترى اجار عينيات وبلىستاعى كوكەيكەستى ماسەلەلەر بويىنشا كەڭەس وتكىزگەن كەزدە قوردا­لانىپ قالعان كۇردەلى جايتتار ايقىندالدى. مينيستر كەڭەس بارىسىندا وڭىردە سكرينينگتىك زەرتتەۋلەر ناتيجەسىندە دەرتتىڭ انىقتالۋ تومەن­دىگىن اتاپ ءوتتى. ايتالىق, قان اينالىمى جۇيەسى اۋرۋلارىنان بولاتىن ءولىم-ءجىتىم كورسەتكىشى 29,4 پايىزعا تومەندەگەنىمەن, بۇل رەسپۋبليكالىق ورتاشا كورسەتكىشتەن 17 پايىزعا جوعارى ەكەن. وڭىردەگى قاتەرلى ىسىكتەن بولاتىن ءولىم-ءجىتىم كورسەتكىشتەرى دە ورتاشا رەسپۋبليكالىق ماننەن 34 پايىزعا كوپ. بۇل ىسىكتەردىڭ ۆيزۋالدى 27 پايىز­دان 27,2 پايىزعا ءوسۋىن كورسەتەدى. ەلىمىزدەگى ەڭ جوعارى كورسەتكىش. وبلىستا ءىس جۇزىندە ءاربىر ءۇشىن­شى ونكولوگيالىق ناۋقاس مامانداندىرىلعان ەم­دەۋدى جۇرگىزۋ كەزىندە اسقىنعان كۇيدە تىركەلگەن. ينسۋلتتەن بولاتىن ءولىم-ءجىتىمدى تومەندەتۋ باعىتىندا دارىگەرلەردىڭ ءالسىز جۇمىس ىستەيتىنى ايقىندالىپ وتىر. سونداي-اق ستانتسيوناردان شىققاننان كەيىن ينسۋلت العان ادامداردى ديس­پان­سەرلىك ەسەپكە الۋمەن تولىق قامتاماسىز ەتىل­مەگەن. مينيستر, اسىرەسە كارديولوگيا سالاسىندا بەيىندى مامانداردىڭ جەتىسپەيتىنىن, جۇيەلى ءترومبوليزدىڭ تومەن دەڭگەيىن, ينفاركت العان ناۋ­قاستارعا كومەك كورسەتۋدىڭ جۇيەسىزدىگىن اتاپ ءوتتى.

مىنە, دارىگەردىڭ جەتىسپەۋشىلىگى وسىنداي جايدىڭ ورىن الۋىنا سەبەپشى بولىپ وتىر. الداعى ۋاقىتتا سالا باسشىلارى سىلتاۋ ىزدەگەننەن گورى كەشەندى شارالار قابىلداسا ەكەن دەيسىز.

اقمولا وبلىسى