قالاي دەسەك تە, مەملەكەتتىڭ وركەندەۋى, ەكونوميكالىق دامۋى عىلىم سالاسىنا تىكەلەي بايلانىستى. ءبىر قولمەن بەسىكتى, ەكىنشى قولمەن الەمدى تەربەتكەن ارداقتى انالاردىڭ, اياۋلى قىزداردىڭ عىلىمعا دا زور ۇلەس قوسىپ وتىرعانىن كورىپ قۋاندىق.
وسكەمەندەگى د.سەرىكباەۆ اتىنداعى شىعىس قازاقستان تەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىندە اۋىل شارۋاشىلىعىن تسيفرلاندىرۋ, مەديتسينالىق اپپاراتتاردى جەتىلدىرۋ جۇمىستارىمەن قىز-كەلىنشەكتەر دە اينالىسادى ەكەن. وعان تاڭعالا قاراعان سەبەبىمىز ارۋلارىمىز ادام ءتۇسىنىپ بولمايتىن تەتىگى مەن تۇيمەسى كوپ اپپاراتتاردىڭ قۇلاعىندا وينايدى.
«Veritas» ورتالىعىنىڭ جەتەكشى عىلىمي قىزمەتكەرى, پروفەسسور مارجان سادەنوۆا وسىمدىك شارۋاشىلىعى سالاسىنداعى اۋىل شارۋاشىلىعىن تسيفرلاندىرۋ بويىنشا ۇلكەن جوبا باستاعان.
– اۋىل شارۋاشىلىعى ءوندىرىسى ەلىمىزدەگى ماڭىزدى قىزمەت تۇرلەرىنىڭ ءبىرى. سوندىقتان زاماناۋي تەحنولوگيالاردى پايدالانا وتىرىپ, وسىمدىكتىڭ ونىمدىلىگىن ارتتىرۋدى ماقسات ەتتىك, – دەيدى مارجان سادەنوۆا.
قاراپايىم تىلمەن تارقاتساق, عالىمدار وسىمدىكتىڭ ونىمدىلىگىن ارتتىرۋ ءۇشىن كوككە ارنايى كۆادراكوپتەر ۇشىرىپ, ەگىستىك القاپتارىن سۋرەتكە تۇسىرەدى. بۇل ۇشاتىن قۇرىلعىنىڭ سان ءتۇرلى كامەرالارىنىڭ فۋنكتسياسى دا ءار الۋان. ءبىرى توپىراقتىڭ قۇرامىن انىقتاسا, ەندى ءبىرى وسىمدىكتىڭ جاي-كۇيىنەن حابار بەرەدى. ءسويتىپ تۇسىرىلگەن فوتوسۋرەتتەرگە ارنايى باعدارلامالار ارقىلى عىلىمي ساراپتاما جاسالىپ, ديقاندارعا ءونىمدى ارتتىرۋدىڭ جولدارى ۇسىنىلادى. اتاپ ايتساق, القاپتىڭ قاي بولىگىندە قانداي حيميالىق ەلەمەنت جەتكىلىكسىز, سونى انىقتايدى. توپىراقتىڭ قۇرامىنداعى ىلعالدى تەكسەرەدى, تاعىسىن تاعى. مۇنىڭ ءبارى تسيفرلىق تەحنولوگيانىڭ كومەگىمەن جۇزەگە اسادى. ال ءارى قارايعىسى اگرونومداردىڭ, ديقانداردىڭ شارۋاسى.
– عىلىمي جۇمىستى 2021 جىلى كۇزدە باستادىق. بيىل 1 قاراشادا اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىنە ءۇش جىلدا اتقارىلعان جۇمىستىڭ ەسەبىن بەرەمىز. عىلىمي جۇمىستاردىڭ نەگىزىندە ادىستەمە ازىرلەپ بەرۋىمىز كەرەك. ادىستەمەدە عارىشتان تۇسىرىلگەن سۋرەتتەر ارقىلى توپىراقتىڭ قۇرامى مەن وسىمدىكتەردىڭ جاعدايىن انىقتاۋدىڭ الگوريتمىن كورسەتىپ, تۇسەتىن ءونىمنىڭ مولشەرىن ەسەپتەۋدى ۇيرەتەمىز, – دەيدى پروفەسسور.
عىلىمي جۇمىس توبى اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىنە ءوتىنىش بەرمەس بۇرىن, جۇمىس ىستەۋگە قولايلى قوجالىقتارمەن كەلىسكەن. شارۋا قوجالىقتارى دا جوبانىڭ جۇزەگە اسۋى ءۇشىن ءوز تاراپتارىنان بەلگىلى مولشەردە كومەك كورسەتەدى. بيىل دا ماماندار قار ەرىپ, جەر دەگدىگەن سوڭ القاپتارعا شىعىپ, ءونىم مولشەرىنىڭ مول ءتۇسۋى ءۇشىن نە ىستەۋ كەرەكتىگىن انىقتايدى. اگروحيميالىق اناليز جاساۋ ماقساتىندا ءار جەردەن توپىراق الىپ, قۇرامىن تالدايدى. ديقاندار وندىرىستىك جاعىن قاراسا, مارجان انۋاربەكقىزى باستاعان توپ عىلىمي تۇرعىدا جۇمىس جۇرگىزەدى. ارينە, كۇتكەن ناتيجە ءبىر جىلدىڭ ىشىندە بولمايدى. ءار زەرتتەۋدى جەتىلدىرەدى, جان-جاقتى تالدايدى. ونىڭ ۇستىنە ۇلكەن جوبادا ون شاقتى ادام عانا جۇمىس ىستەپ ءجۇر. الايدا جوباعا قاجەتتى قۇرىلعىلاردىڭ ءبارى بار. تەحنولوگيانىڭ دامۋى سونداي, اۋىلداعى شارۋا قوجالىعىنىڭ يەلەرى ات شاپتىرىم القاپتاعى جاعدايدى الاقانداعى سمارتفوننان-اق كورە الادى. قاي بولىگىنە, قانداي تىڭايتۋ ەلەمەنتتەرىن قولدانۋ كەرەكتىگى انىق جازىلادى. اۋىل شارۋاشىلىعىن تسيفرلاندىرۋ دەگەنىمىزدىڭ ءبىر كورىنىسى وسى.
مارجان انۋاربەكقىزى حيميالىق ينجەنەريادان باسقا قارا جانە ءتۇستى مەتاللۋرگيا, IT-تەحنولوگيا سىندى باعىتتارعا دا قىزىعادى. ەگەر ەلىمىزدە عىلىمعا قولداۋ شىنداپ كورسەتىلسە, ماماندار از ەمەس, جەتكىلىكتى سەكىلدى. ءبىر عانا تەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتتە قانشاما عالىم جاڭالىق اشىپ جاتىر؟
– ەلىمىز قازىردىڭ وزىندە تەحنوكراتيانى دامىتۋ باعىتىندا بەلگىلى ءبىر قادامدار جاساپ جاتىر. يندۋستريالاندىرۋ, تەحنيكالىق ماماندىقتار بويىنشا كادرلار دايارلاۋ ءۇشىن كوپتەگەن مەملەكەتتىك گرانتتار ءبولىندى, ونەركاسىپتىڭ ماڭىزدى سالالارىن تسيفرلاندىرۋ ءجۇرىپ جاتىر, – دەيدى م.سادەنوۆا.
پروفەسسوردىڭ جالپى جۇمىس ءوتىلى – 35 جىل. وسى ۋاقىت ىشىندە جۇزدەگەن عىلىمي ماقالا جازعان, باعدارلامالىق كوميتەتتىڭ تۇراقتى مۇشەسى رەتىندە ەكى جىل سايىن حالىقارالىق عىلىمي كونفەرەنتسيالارعا قاتىسادى. 2018-2020 جىلدار ارالىعىنداعى گرانتتىق قارجىلاندىرۋىن العان ەكى جوبانىڭ, ءۇلبى مەتاللۋرگيالىق زاۋىتىنىڭ تاپسىرىسى بويىنشا ءبىر شارۋاشىلىق كەلىسىمشارتتىق جۇمىستىڭ عىلىمي جەتەكشىسى بولعان. ارىپتەستەرى دە مارجان انۋاربەكقىزىنىڭ قولعا العان ءار شارۋاسى ۇلكەن ناتيجە كورسەتەتىنىن ايتتى.
شىعىس قازاقستان وبلىسى