ىرىسى مول, ىنتىماعى جاراسقان كوكشە تورىندە ونداعان ۇلتتىڭ وكىلى ءبىر-بىرىمەن ءتىل تابىسىپ, مامىراجاي كۇن كەشىپ جاتىر. ورتاق مۇددەگە ولجا سالۋمەن قاتار, وزدەرىنىڭ سالت-ءداستۇر, ادەت-عۇرىپتارىن دامىتۋدىڭ مول مۇمكىندىگىن مەيلىنشە ءتيىمدى پايدالانىپ, ءبىر كەزدە ۋاقىت شىمىلدىعى تۇمشالاعان اسىلدارىن جارقىراتا ارشىپ الىپ, جان-دۇنيەلەرىن ساۋلەلەندىرۋگە ۇتىمدى پايدالانىپ وتىر.
ء«Pىدنىي كۋت» ۋكراين قاۋىمداستىعى وبلىس ورتالىعىنداعى سوڭعى جىلدارى سالىنعان ءسان-سالتاناتى كەلىستى دوستىق ۇيىنەن ويماقتاي ورىن الىپ, ىرگە بەكىتپەك. جاڭا قونىستارىنا قۇتتى بولسىن ايتتىق. ء«Pىدنىي كۋت» ۋكراين تىلىنەن جوبالاپ اۋدارعاندا «تۋعان ءمۇيىس» دەگەن ۇعىمدى بەرەدى ەكەن. اتىنىڭ ءوزى كوپ جايدى اڭعارتقانداي. مىناۋ جارىق دۇنيەدە ءوز ءمۇيىسىڭ, كىشكەنتاي بولسا دا قۇرقىلتايدىڭ ۇياسىنداي جىپ-جىلى, جانىڭا شۋاق دارىتاتىن, ساعىنىپ كەلەتىن بۇرىشىڭ بولعانعا نە جەتسىن. بالكىم, شارشاعاندا سەرگىتەتىن, قامىققاندا جۇباتاتىن, قوس قولتىعىڭنان پەرىشتەدەي جەلەپ-جەبەپ, دەمەيتىن الاپات كۇش تە ءوز ءمۇيىسىڭدى مەلتەكتەپ تۇراتىن شىعار.
– اقمولا وڭىرىندە 29 511 ۋكراين بار, – دەيدى قاۋىمداستىقتىڭ باسشىسى سۆەتلانا حۋدياكوۆا, – وبلىس ورتالىعىنىڭ وزىندە 4 538 ۋكراين تۇرادى. ءبىز بارلىعىنىڭ باسىن بىرىكتىرىپ, انا ءتىلىمىزدى ۇيرەتىپ, سان عاسىردان بەرى جالعاسىپ كەلە جاتقان ادەمى, مازمۇندى سالت-ءداستۇرىمىزدى جاڭعىرتقىمىز كەلەدى. وسىنىڭ بارلىعى جەرگىلىكتى حالىقتىڭ مەرەيلى مۇراتىمەن ۇندەسىپ جاتسا, دوستىعىمىزدىڭ التىن ارقاۋى بەكي تۇسسە, مەرەي ەمەس پە؟
وسى جەردە قوعامنىڭ ءبىر مۇشەسى ۆالەنتينا مامونوۆانى جولىقتىردىق. كىشىپەيىل, اق جارقىن جان ەكەن. اڭگىمەنىڭ تيەگىن اعىتتى دەيسىز. نەگىزگى باعىت جەرگىلىكتى ۇلت وكىلدەرىمەن جاراستىعى. كورگەن, ەستەن كەتپەس قامقورلىعى. ۇزاق جىلدارعا ۇلاسىپ كەلە جاتقان ادال دوستىعى.
– جاڭىلماسام 1992 جىل بولۋى كەرەك, جولداسىم نيكولاي تيموفەەۆيچ ەكەۋىمىز پەتروپاۆل قالاسىنان شىقتىق. قاڭتار ايى. ءبىز قالادان شىققاندا كۇن اشىق بولاتىن, ورتا جولعا جەتە بەرگەندە الاپات بوران باستالدى. كەرى قايتۋدىڭ دا رەتى جوق. ەكى جاقتىڭ قاشىقتىعى بىردەي. نار تاۋەكەل دەپ كوكشەتاۋعا بەتتەپ كەلەمىز. سالدەن كەيىن ارقان بويىنداي جەر كورىنبەۋگە اينالدى. مايلى بوران ۇدەي سوعىپ تۇر. قۇرعاق, ۇلپا قار ەمەس, سۋلى-سوقتالى قار. كادىمگى جەرگىلىكتى جۇرت ايتاتىن, كوكتەمدە ءجيى كەزدەسەتىن مايلى بوران. ءبىر كەزدە تاس جولدىڭ ۇستىندە قويانجوندانىپ جاتىپ العان قاسات قارعا كولىگىمىز مالتىقتى دا قالدى. نە ىلگەرى, نە كەيىن شىعا المادىق. جول ۇستىندە قول ۇشىن بەرەر جولاۋشى دا جوق...
قوس جولاۋشى ءدام-تۇزىمىز تاۋسىلعان-اق شىعار دەگەن. بيە ساۋىنداي ۋاقىتتان كەيىن كولىكتىڭ دە جاعار مايى ءبىتىپ, سونگەن. قول-اياعى سۋىقتان دومبىعىپ بارا جاتقاندا مايلى بوران ءسال سايابىر تاۋىپ, قارا تۇنەك كەڭىستىكتىڭ اراسىنان جالعىز جارىق كورىنىپتى. كولىك دەيتىندەي دە ەمەس, تاس جولدان قامشىلار جاق قاپتالىندا. نە بولسا دا الگى جالعىز جارىققا جەتىپ جىعىلايىق دەسكەن. باسقا امال جوق. جاياۋ ادام تۇگىل تراكتور وتە المايتىن وپپا قاردى ومبىلاپ ءجۇرىپ, ەس كەتىپ, جان شىققاندا جالعىز جارىققا جەتكەن. جالعىز جارىق ءۇمىت ساۋلەسى ىسپەتتى, ەمەكسىتىپ, العا جەتەلەگەن دە وتىرعان. سويتسە, تەرەزەدەن سەبەزگىلەي كورىنگەن ءۇيدىڭ جارىعى ەكەن. جالما-جان ەسىك قاققان. ايقارا اشىلعان ەسىكتەن ءۇي يەسى شىعىپ, اق بوراندا اداسقان ەرلى-زايىپتىنى سۇيەمەلدەپ ءجۇرىپ تورگە وزدىرىپتى. كىم ەكەنىن دە سۇراماعان. اياق-قولىن جىلى سۋعا مالعان. ىلە قازان كوتەرگەن. سۋىقتان كەزەرە دومبىققان ەرىندەرى ىستىق سورپاعا ءتيىپ جان شاقىرىپتى. كورەر جارىقتارى بار ەكەن. مىنە, سودان بەرى جول جيەگىندەگى شوق جۇلدىزداي شاعىن عانا قىزىلتاڭ اۋىلىنداعى يسماعۇلوۆتار وتباسىمەن ءدام-تۇزى ارالاسىپ كەلەدى. كادىمگى ەت جاقىن اعايىن ءتارىزدى. بالكىم اعايىننىڭ ءوزى ءدال بۇلارداي سىيلاسا بەرمەيتىن بولۋى مۇمكىن.
– قازاقتا «اشتىقتا جەگەن قۇيقانىڭ ءدامى اۋزىمنان كەتپەيدى» دەگەن عاجاپ ءسوز بار, – دەيدى ۆالەنتينا ميحايلوۆنا. – ءبىز سول ءسوزدى ءسال عانا وزگەرتىپ, بوراندا, سۋىق سورىپ, ولمەلى حالگە تۇسكەندە ىشكەن سورپانىڭ ءدامى ەستەن كەتپەيدى دەيمىز. سول كۇنگى كورگەن جاقسىلىعىمىز جادىمىزدان شىعار ما؟ ءبىر-بىرىمىزبەن سىيلاستىعىمىز ۇلعايعان سوڭ «تامىر» دەسىپ كەتتىك. العاشقىدا وسى ءسوزدىڭ ءمانىن تۇسىنبەگەم, سويتسەم, مىناۋ جالپاق دالانى مەكەندەگەن, پەيىلى دە سول دالانىڭ وزىندەي كەڭ قازاقتار دوستاسقان وزگە ۇلت وكىلدەرىن تامىر دەسەدى ەكەن عوي. ماعىناسى قانداي تەرەڭ ءسوز! ءبىز قىزىلتاڭداعى تامىرلارىمىزدىڭ بالالارىمەن دە دوسپىز. وزدەرىنشە ايتقاندا, تامىرمىز. تامىردىڭ تەرەڭگە كەتكەنى سونداي, بالالارى ءانۋار ۇيلەنگەندە دە تويىندا بولدىق. قايروللا مەن كاليمانىڭ نەمەرەلەرى ءبىز ءۇشىن وتە ىستىق. بەلورۋسسيادان بەس جاسار نەمەرەمىز كەلگەندە, بالالارى قوي سويىپ قارسى الدى. ءبىزدى قازاقتىڭ سالت-داستۇرىنە ۇيرەتكەن دە وسى وتباسى.
ۆالەنتينا ميحايلوۆنانىڭ جان سىرىن تىڭداپ وتىرىپ, قايران قالدىق. دوستىق دەگەن ۇلى ۇعىمدى ساناما سىڭىرگەن قازاق حالقى دەيدى. ايتپەسە, قيان شەتتەگى ۋكراينادا تۋىپ, ءورىسى قازاق دالاسىندا جايىلعان, ءبىزدىڭ ەلگە 70-جىلدارى مەديتسينالىق ۋچيليششەنى بىتىرگەن سوڭ جاپ-جاس كەزىندە جولدامامەن ششۋچينسك قالاسىنا كەلگەن كەيىپكەرىمىزدىڭ العاش دوستاسقان ادامى №19 رازەزدە تۇراتىن قاراشاش يمانقۇلوۆا ەكەن. ەكەۋى ارالارىنان قىل وتپەيتىن دوس بولىپ, تابانى كۇرەكتەي 25 جىل عۇمىر كەشىپتى. بىردە ۆالەنتينا ميحايلوۆنا ۋكراينادا وتا جاساتقان كورىنەدى, وسىدان قىرىق جىل بۇرىن. الگى حاباردى ەستىگەن قاراشاش دوسى ارتىنان ىزدەپ بارادى.
– ءبىزدىڭ دەرەۆنيانىڭ ادامدارى قازاقستاننان قارشاداي قىز ىزدەپ كەلدى دەگەندە, كەرەمەتتەي تاڭ قالعان, – دەيدى ۆالەنتينا ميحايلوۆنا. – بىرەۋلەرى قازاقتىڭ ايگىلى ءانشىسى روزا رىمباەۆا كەلىپتى دەپ تۇسپالداپ جاتسا كەرەك. ءيا, ازداپ ۇقساستىعى بار. قاراشاشتىڭ ءوزى «مەن ءانشى ەمەسپىن» دەپ ءتىس جارا قويمايدى. ءان ايتىپ بەر دەپ, قولقالاسا نە ىستەيسىڭ دەپ قويامىن مەن.
نەسىن ايتاسىز, قاراشاش دوسىن ىزدەپ بارىپ, بالاسى مەن ءوزىن ماپەلەپ باعىپ كۇتكەن. باسىڭا ءىس تۇسكەندە قامقور بولار قاراسىن ىزدەمەيسىڭ بە, قاراشاشتىڭ وسى ءبىر جاقسىلىعىن عۇمىر بويى اڭىز قىلىپ ايتۋدان جالىقپاي كەلە جاتىر ەكەن. كەيىن دوسىنىڭ تۇرمىسقا شىعۋىنا سەپتىگى تيگەن. بىرگە قىزمەت ىستەيتىن سەرىك بولتاەۆ ەسىمدى ازاماتتىڭ كىسىلىگىن, ادامگەرشىلىگىن جىعا تانيدى ەكەن, ەكەۋىنىڭ ورتاسىندا دانەكەر بولىپتى.
از-كەم اڭگىمە بارىسىندا ءبىر ادامنىڭ تاعدىرى ارقىلى تۇتاس ۇلتتىڭ پەيىلىن ۇققاندايمىز. ءبىزدى دوستىق دەگەن ۇلى كۇشتىڭ جىلى جىلعالارىمەن قۋاتتاندىرعان ۆالەنتينا ميحايلوۆنانىڭ اق العىسى تاۋسىلاتىن ەمەس. بار ءىلتيپات, تاڭعى شىقتاي مولدىرەگەن تازا پەيىل قاراشاش پەن يسماعۇلوۆتار وتباسىنا ايتىلا وتىرىپ, كەڭپەيىل قازاقتىڭ بولمىسىنا باعىتتالعانداي. قامشىنىڭ سابىنداي قىسقا تىرلىكتە ءدال وسىلاي رياسىز سىيلاسىپ, ءبىر-بىرىنە اق العىسىن جاۋدىرىپ جۇرگەنگە نە جەتسىن, شىركىن!
كوكشەتاۋ