كوكتەمنىڭ العاشقى كۇنىمەن تۇسپا-تۇس كەلەتىن مەرەكەدە ەلىمىزدەگى بارلىق وزگە ۇلت وكىلدەرى قيىن-قىستاۋ كەزەڭدە قول ۇشىن سوزعان, كەڭپەيىل, دالاداي دارقان, قوناقجاي قاسيەتىمەن دارالانىپ تۇراتىن قازاق حالقىنا العىس ايتادى. بارلىعىمىزعا كوكتەممەن بىرگە جىلۋلىق پەن مەيىرىم سىيلايتىن وسى ءبىر ەرەكشە مەرەكە قارساڭىندا ۇلتتىق ۇلان قاتارىندا جۇرگەن وزگە ەتنوس وكىلدەرى دە ءوز ويلارىن ورتاعا سالىپ, العىستارىن بىلدىرگەن ەدى. سولاردىڭ ءبىر توبىن وقىرمان نازارىنا ۇسىنۋدى ءجون سانادىق.
ەلدار سايتمەتوۆ, كىشى سەرجانت, شتابتىڭ اعا مامانى:
– مەن ۇلتتىق ۇلان قاتارىندا 2009 جىلدان بەرى قىزمەت اتقارىپ كەلەمىن. العاشقى مەرزىمدىك اسكەري قىزمەتىمدى وسكەمەن قالاسىندا ورنالاسقان 5518 اسكەري بولىمىندە قاراپايىم بايلانىسشى سارباز بولىپ باستادىم. ارنايى ماماندىعىم ءتىس دارىگەرى بولاتىن. الايدا مەرزىمدىك اسكەري قىزمەتىمدى اياقتاعان سوڭ, كاسىبي اسكەر بولۋعا ءبىرجولا بەت بۇردىم. شىمكەنت قالاسىنداعى 6506 اسكەري بولىمىنە كينولوگ مامان بولىپ ورنالاستىم. سارباز كەزىمدەگى بايلانىس تەحنيكاسىنا, باعدارلامالىق قامتاماسىز ەتۋ سالاسىنا قىزىعۋشىلىعىم ارتىپ, بايلانىس ۆزۆودىنا اۋىستىم. ەسەپتەۋ تەحنيكاسى جانە باعدارلامالىق قامتاماسىز ەتۋ ماماندىعى بويىنشا جوعارى ءبىلىم الدىم. بۇگىندە وتباسىم, سوڭىمنان ەرگەن ەكى ۇلىم بار, ايەلىم مەديتسينا سالاسىنىڭ قىزمەتكەرى.
تۋعان جەرىم, وسكەن ورتام بارلىعى دا قازاقتار. ىنتىماعى مەن ىرىسى جاراسقان كوپ ۇلتتىڭ باسىن ءبىر ورتاعا جيناپ, جۇماق مەكەنگە اينالعان ءبىر عانا وتانىم – قازاقستان دەپ بىلەمىن. سوندىقتان ونىڭ وزگە ەلدەرمەن بىردەي وركەندەپ دامۋى ءۇشىن, ۇلان-عايىر دالاسىنىڭ اماندىعى ءۇشىن ۇلتتىق ۇلان قاتارىندا قىزمەت ەتە ءجۇرىپ ۇلەس قوسىپ جاتقانىما قۋانىشتىمىن, ويتكەنى بۇل مەنىڭ – ادامدىق جانە ازاماتتىق قاسيەتتى پارىزىم. مەن ءۇشىن جانە مەنىڭ بولاشاق ۇرپاعىم ءۇشىن ەشكىمگە ايىرباستامايتىن ەڭ ۇلىق مەكەن بولعان, باقىتتى عۇمىرىمنىڭ ءمانى مەن سانىنە اينالعان وتانىما شەكسىز العىس ايتامىن!
الەكساندر سون, قاتارداعى جاۋىنگەر, 3-اتقىشتار روتاسىنىڭ ساربازى:
– ۇلتىم – كورەي. اتام سون حەن ۋك 1960-جىلدارى قازاق ەلىنە ساياسي قۋعىن-سۇرگىن كەزىندە جەر اۋدارىلىپ, وسىندا قونىس اۋدارعان ەكەن. سودان بەرى ءبىز جەتىسۋ وبلىسىنا قاراستى كالپە دەگەن اۋىلدا تۇرامىز. اتامنىڭ ايتۋىنشا العاش قونىس اۋدارعاندا تۇرمىستارىنىڭ جاقسارىپ, سول ەلگە ءسىڭىسىپ كەتۋىنە كوپ كومەگىن تيگىزگەن سول اۋىلدىڭ بايباليەۆتەر دەگەن قازاق وتباسى بولعان ەكەن. ول وتباسىمەن ءالى كۇنگە دەيىن قارىم-قاتىناسىمىز ۇزىلگەن ەمەس, ءتىپتى ەتەنە جاقىن باۋىرداي بولىپ كەتتىك. اتام ول كىسىلەرگە ءالى كۇنگە دەيىن العىسىن جاۋدىرىپ وتىرادى. ءوزىم كەز كەلگەن ۇلتتىڭ سالت-ءداستۇرىن ەتەنە تانۋ ءۇشىن ونىڭ ءتىلىن مەڭگەرۋ قاجەت دەپ ەسەپتەيمىن. قازاق ءتىلىن ۇيرەنۋ ونىڭ تاريحى مەن تانىمىن ءتۇسىنۋ – اتامنىڭ ماعان ارتقان اماناتى. مەنىڭ ءتىلىم دە, ءدىنىم دە, جانىم دا – تازا قازاق. ويتكەنى بالالىق شاعىمنان قازىرگە دەيىن وسكەن ورتام قازاقتار. مەكتەپتى دە قازاق تىلىندە اياقتادىم. مەنىڭ ءتىل جاناشىرى بولۋىما, ماماندىعىمدى قازاق ءتىلى مەن ادەبيەت سالاسىنا بۇرۋىما بىردەن-ءبىر سەبەپ وسى دەسەم قاتەلەسپەيمىن. قازاق ادەبيەتىنىڭ مارجاندارىن جاتقا وقىپ ءوستىم. تالاي كوركەمسوز وقۋ كونكۋرستارىندا قازاق تىلىندە پروزا مەن پوەزيا وقۋدان جۇلدەلى ورىنداردان كورىندىم.
قازىرگى تاڭدا ۇلتتىق ۇلاننىڭ قاتارىندا مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ جاناشىرى رەتىندە وفيتسەرلەر قۇرامىندا قىزمەت ەتۋ – باستى ماقساتىم. وزگە ۇلت دەپ وزەگىمنەن تەپپەي قايتا باۋىرىنا تارتىپ, جارقىن بولاشاعىما باتىل قادامدار جاساۋعا تۇرتكى بولعان قازاق ەلىنە, تۋعان جەرىمە جانە ۇلتتىق ۇلانعا ۇلكەن العىس ايتامىن.
ولەسيا انيسيموۆا, كىشى سەرجانت, تەحنيكالىق ءبولىمنىڭ ءىس جۇرگىزۋشىسى:
– شىمكەنت قالاسىندا تۋدىم. وسى قالادا وقىپ, ءوسىپ-ءوندىم. جوعارى ءبىلىمىم بار, ماماندىعىم – قارجى قىزمەتكەرى. 2006 جىلدان باستاپ ۇلتتىق ۇلاننىڭ اسكەري قىزمەتشىسىمىن. انام – ستارشينا ەكاتەرينا پريكلادوۆسكايا كادر بولىمىندە كوپتەگەن جىل اسكەري قىزمەتتە بولىپ, قازىر قۇرمەتتى ەڭبەك دەمالىسىندا. انامنىڭ جولىن قۋىپ مەن دە 2006 جىلى اسكەري قىزمەتكە كەلدىم. سودان بەرى 17 جىلعا جۋىق ۋاقىت ارالىعىندا ۇلاندىق جاۋىنگەرلەردىڭ قاتارىندا كەلە جاتىرمىن. وتباسىم كوپۇلتتى وتباسىلاردىڭ قاتارىنا جاتادى. وتباسىمىزدا ۋكراين, پولياك, قىتاي, ورىس, ارميان ۇلتىنىڭ وكىلدەرى بار. بۇل ءبىز ءۇشىن تاڭسىق ەمەس, ويتكەنى وتانىمىز قازاقستان دا كوپ ۇلتتاردىڭ بىرلىگى مەن ىنتىماعى جاراسقان ورداسى ەمەس پە؟ مەن تاۋەلسىز قازاقستاندى جان-تانىممەن جاقسى كورەمىن. ءبىزدىڭ دوستارىمىز قازاق, ارىپتەستەرىمىز ازەربايجان, كورشىلەرىمىز وزبەك, تۋىستارىمىز ارميان, ۇلتتارى وزگە, بىراق ءبارىمىزدىڭ وتانىمىز بىرەۋ عانا. ءبارىمىزدى ءبىر مۇددە, ءبىر ماقساتقا جۇمىلۋعا باستايتىن دا وسى ءبىر قاسيەتتى ءسوز – تۋعان جەر. ءوز ومىرىڭدە ورنى ەرەكشە, شەكسىز ريزاشىلىعىڭ مەن العىسىڭدى كىمگە جاۋدىرار ەدىڭ دەسە, ويلانباستان, تۋعان ولكەمە, ارى مەن ادالدىعىن بارىنەن بيىك قويعان تۋعان ەلىمە دەپ ايتار ەدىم.
ەلچين وسمانوۆ, 3-اتقىشتار روتاسىنىڭ ستارشيناسى:
– ءوزىم اسكەري ءومىردىڭ قىزىعى مەن قيىندىعىن 8-سىنىپتان باستاپ كوردىم. شىمكەنت قالاسىنداعى سۋۆوروۆ اتىنداعى اسكەري مەكتەپكە قابىلداندىم. سول جەردە 11-سىنىپتى اياقتاپ, پەتروپاۆل قالاسىنداعى اسكەري ينستيتۋتتىڭ كۋرسانتى اتاندىم. الايدا تاعدىر سولاي بولدى, ول جەردەن وفيتسەرلىك شەن الىپ شىعۋ بۇيىرمادى. بىراق جاسىمادىم, اسكەري قىزمەتىمدى كەلىسىمشارت بويىنشا قىزمەتپەن جالعاستىردىم. وتباسىندا اكەمىز ەر جىگىتتىڭ تاربيەسىنە قاتال قارادى. شىنىعىپ, شىڭدالىپ وستىك دەسەم دە بولادى. پاتريوتتىق سەزىم بالا كەزىمىزدەن قالىپتاستى, ەر ازاماتقا وتان قورعاۋ, قولىنا قارۋ الىپ ەلىنە قىزمەت ەتۋ پارىز دەپ بىلدىك, سودان بولار وتباسىندا ءتورت باۋىرىمنىڭ بارلىعى دا ومىرلەرىن وتان قورعاۋ جولىنا ارناعان وفيتسەرلەر.
اتام وسمانوۆ فەيزو 12 جاسىندا قونىستاندىرۋ ساياساتى كەزىندە تۋعان-تۋىسقاندارىمەن بىرگە وڭتۇستىكتىڭ بادام دەگەن ەلدى مەكەنىنە كوشىپ كەلگەن ەكەن. سودان بەرى تۋعان جەرىمىز دە, تۋعان ەلىمىز دە قازاقستانعا اينالدى. اتامنىڭ ايتۋىنشا, سولاقاي ساياساتتىڭ قۇربانى بولىپ قازاق دالاسىنا قونىس تەپكەن ءتۇرلى ۇلت وكىلدەرىنە قولداۋ كورسەتىپ, جاناشىرلىق تانىتقان قاراپايىم جۇرتتىڭ كومەگى ءبىزدىڭ وتباسىمىزعا دا قيىن كۇندەردە جاقسىلىققا دەگەن ءۇمىت ساۋلەسىن سىيلاعان ەكەن. وتباسىنداعى ەرەسەكتەرگە جۇمىس بەرىپ, كۇندەلىكتى تۇرمىس-تىرشىلىككە قاجەتتى اس-اۋقاتىمىزبەن قامتاماسىز ەتكەن ەكەن. وسىلايشا, قازاق ۇلتىمەن ەتەنە باۋىرلاسىپ, جاقىن تۋىسقا اينالعالى قاشان؟
سونداي-اق العىس ايتۋ كۇنىنە وراي ش.ءۋاليحانوۆ اتىنداعى جامبىل وبلىستىق امبەباپ عىلىمي كىتاپحانانىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن «قۇرمەتتىڭ ىزگىلىگى – العىس» تاقىرىبىندا دوڭگەلەك ۇستەل ءوتتى. ءىس-شاراعا ىشكى ىستەر ورگاندارىنىڭ ارداگەرى, تاراز قالالىق وزبەك ەتنومادەني ورتالىعىنىڭ توراعاسى ابدۋراحمان زاينۋتدينوۆ, اۋعان سوعىسىنىڭ ارداگەرى دوعدىرباي بوتانتاەۆ, مادەنيەت سالاسىنىڭ ارداگەرى, «قۇرمەت» وردەنىنىڭ يەگەرى, «سالالىق مادەنيەت, سپورت جانە اقپارات قىزمەتكەرلەرىنىڭ كاسىپتىك وداعى» قوعامدىق بىرلەستىگى جامبىل وبلىستىق فيليالىنىڭ توراعاسى, سازگەر دۇيسەنالى بىقىباەۆ, «جەلتوقسان اقيقاتى» پاتريوتتىق قوزعالىسىنىڭ جامبىل وبلىستىق جانە تاراز قالالىق فيليالدارىنىڭ توراعاسى سانات قونارباەۆ, «جاۋىنگەرلىك ەرلىگى ءۇشىن» توسبەلگىسىنىڭ يەسى, 5513 اسكەري ءبولىم كومانديرىنىڭ ورىنباسارى, پودپولكوۆنيك رۋستەم سايدۋوۆ, III دارەجەلى «ايبىن» توسبەلگىسىنىڭ يەگەرى, كىشى سەرجانت دانيار قۇرمانباەۆ قاتىستى. جيىنعا قاتىسۋشىلار سان ءتۇرلى سىناقتاردان وتكەن حالقىمىزدىڭ ىنتىماق-بىرلىگىن ايعاقتايتىن ەرەكشە كۇنى – 1 ناۋرىزدى ەلىمىزدىڭ بىرلىگى مەن دوستىعىنىڭ جارقىن مەرەكەسى ەكەنىن ايتىپ, بارشا حالقىمىزعا العىسىن ءبىلدىردى.