“كوكتەمنىڭ ءبىر كۇنى – جىلعا ازىق” دەگەن اتالى ءسوزدى مۇرات تۇتقان سىر ديقاندارى دالا ءتوسكەيىندەگى قاۋىرت قيمىلعا كىرىسىپ تە كەتتى. ءساۋىر ايىنىڭ 23-ىنەن باستاپ سىر ايماعىنىڭ باستى داقىلى – كۇرىش ەگۋ جۇمىستارى باستالعان بولاتىن. ال, ەرتە كوكتەم داقىلدارى – ارپا, جوڭىشقا, ماقسارى ەگۋ جۇمىستارى تولىعىمەن اياقتالىپ, كۇتىمگە الىنۋدا. سونداي-اق ۇستىمىزدەگى جىلى ىرىستى دا كۇرىشتى سىر جەرىنىڭ 72800 گەكتارىنا سىر مارجانى – اق كۇرىشتى ەگۋ جوسپارلانسا, بۇگىنگى كۇنگە دەيىن 38500 گەكتار جەرگە كۇرىش تۇقىمى سەبىلىپ, سۋعا باستىرىلۋدا. ايتا كەتۋ كەرەك, كۇرىش ەگىسىنىڭ كولەمى وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا 1400 گەكتارعا ۇلعايتىلعان.
وبلىس اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋار وندىرۋشىلەرى كۇرىش ەگىسىنە ساپالى دايىندىقپەن كىرىستى. ەگىلەتىن كۇرىش تۇقىمىنىڭ 4,2 پايىزى ەليتالىق, 24,4 پايىزى ءى رەپرودۋكتسيالى, 26,3 پايىزى ءىى-رەپرودۋكتسيالى. سونداي-اق, بيىلعى جىلى سىر جەرىنە كۇرىشتىڭ “مارجان” سورتى ەگىلۋدە. بۇل سورتتىڭ بارلىق دايىندالعان تۇقىمداعى ۇلەسى 55,3 پايىز بولىپ وتىر. ال, 2008 جىلدان باستاپ اۋدانداستىرىلعان “ليدەر” سورتىنىڭ ۇلەسى 27,4 پايىز, “يانتار” – 7,1 پايىز, “نوۆاتور” – 3,8 پايىزدى قۇرايدى.
كۇرىشتەن مول ءونىم الۋدىڭ كەپىلى – مينەرالدى تىڭايتقىش. باسقا داقىلدارعا قاراعاندا كۇرىش تىڭايتقىشتى وتە كوپ قاجەت ەتەتىن داقىل. وسىعان وراي, اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋار ءوندىرۋشىلەرى مينەرالدى تىڭايتقىش دايىنداۋعا ۇلكەن ءمان بەرگەن. ءۇستىمىزدەگى جىلى شارۋاشىلىقتاردىڭ مينەرالدى تىڭايتقىشقا دەگەن سۇرانىسى 56,6 مىڭ توننانى قۇرادى. وسىدان بۇگىنگى كۇنگە 36,0 مىڭ توننا امموني سۋلفاتى, 5,4 مىڭ توننا امموفوس, 1,8 مىڭ توننا كارباميد جانە 1,34 مىڭ توننا سۋپەرفوسفات تىڭايتقىشتارى الىنىپ, پايدالانۋدا. بيىلعى جىلى ءوڭىرىمىزدىڭ شارۋاشىلىقتارى مينەرالدى تىڭايتقىشتار ساتىپ الۋدا مەملەكەتتىڭ قولداۋىن جاقسى پايدالانۋدا. قازىرگى ۋاقىتتا شارۋاشىلىقتار ارزانداتىلعان باعامەن 5,4 مىڭ توننا امموفوس تىڭايتقىشىن السا, سونىمەن قاتار 36 مىڭ توننا امموني سۋلفاتى مەن 1,8 مىڭ توننا كارباميد تىڭايتقىشتارىنا سۋبسيديا تولەنىپ جاتىر.
مامانداردىڭ پايىمداۋىنشا, بيىلعى جىلى سىرداريا وزەنى باسسەينىندە سۋ دەڭگەيى قالىپتى بولادى جانە سۋدان تاپشىلىق بولمايدى. بۇل 90 كۇن بويى سۋدا تۇرىپ وسەتىن كۇرىش داقىلىن وسىرۋشىلەر ءۇشىن قۋانىشتى حابار. سونىمەن قاتار, ەلباسىنىڭ تىكەلەي تاپسىرماسى بويىنشا سالىنىپ جاتقان, بيىلعى جىلى ءبىرىنشى كەزەڭى اياقتالعان “كوكساراي” سۋ رەتتەگىشىنىڭ دە يگىلىگى كورىلىپ وتىر. قازىرگى كەزدە اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترلىگىنىڭ سۋ رەسۋرستارى كوميتەتىمەن كەلىسىلگەن كەستەگە سايكەس كوكساراي سۋ رەتتەگىشىنەن سەكونتىنە 150 تەكشە مەتر سۋ تومەن اعىسقا جىبەرىلىپ كەلەدى. بيىلعى جىلى وبلىس بويىنشا اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارىن وندىرۋشىلەردىڭ قولىنداعى 1796 تراكتور, 249 تۇقىمسەپكىش, 499 سوقا, 940 تراكتور تىركەمەسى جانە 389 اۆتوماشينە دالا جۇمىستارىنا قاتىسۋدا. سونىمەن قاتار, ەگىس ەگۋ جۇمىستارىنا 7 اۋداندا جانە قىزىلوردا قالاسىندا قۇرىلعان سەرۆيستىك دايىنداۋ ورتالىقتارىنىڭ تەحنيكالارى دا كومەكتەسۋدە. ءبۇگىندە ولاردىڭ قولىنداعى 26 تراكتور, 3 ءدان سەپكىش, 13 سوقا, 3 تراكتور ءتىركەمەسى جانە 2 جۇك تيەگىش تراكتورى ەگىن ەگۋ جۇمىستارىنا قاتىسۋدا.
كوكتەمگى دالا جۇمىستارىنا 16,0 مىڭ توننا ديزەل وتىنى, 3,2 مىڭ توننا بەنزين جانە 1,0 مىڭ توننا قويۋ ماي پايدالانىلادى دەپ مەجەلەنگەن. وسىدان, بۇگىنگى كۇنى وبلىس بويىنشا 12,2 مىڭ توننا ديزەل وتىنى (76,3 پايىز), 2,4 مىڭ توننا بەنزين (75,9 پايىز) جانە 792 توننا ديزەل مايى (81,0 پايىز) دايىندالعان. ونىڭ ىشىندە 6,3 مىڭ توننا ديزەل وتىنى مەملەكەت تاراپىنان ارزانداتىلىپ بەرىلگەن.
توقسان اۋىز ءسوزدىڭ توبىقتاي ءتۇيىنى سول, سىر جەرىندە كۇرىش ەگىسى قارقىندى جۇرگىزىلۋدە. ەگىستىڭ كوش باسىندا جاڭاقورعان, شيەلى اۋداندارى كەلەدى. بۇل اۋدان ديقاندارى بۇگىنگى تاڭدا مەجەلەنگەن كۇرىش ەگىسىنىڭ 60 پايىزدان استامىن ەگىپ, سۋعا باستىرىپ كۇتىمگە الۋدا. ەگەر سارالاپ ايتار بولساق, شيەلى اۋدانى جالپى كولەمى 8087 گەكتارعا كۇرىش داقىلىن ورنالاستىرۋدى مەجەلەپ وتىر. بۇل وتكەن جىلعىدان 1500 گەكتارعا ارتىق. ال, جاڭاقورعاندىقتار 9300 گەكتار جەرگە كۇرىش داقىلىن ورنالاستىرۋدى مەجەلەپ وتىرسا, جوعارىدا ايتقانداي, وسىنشاما جەردىڭ 60 پايىزدان استامىن ەگىپ تە قويعان. اسىرەسە, وسى اۋدانعا قاراستى “تاتۋ-اگرو”, “ىنتىماق”, “تەحسەرۆيس” جشس-لار مەن “سۇڭقار” شارۋا قوجالىقتارى دالا توسكەيىن دۇبىرگە بولەۋدە.
ءسوز ورايى كەلگەندە ايتا كەتەيىك, اعىمداعى جىلى سىر ديقاندارى ۇشاقپەن تۇقىم سەبۋ ءادىسىن قولعا الا باستادى. اۋەدەن تۇقىم سەبۋ ءادىسى سىر اۋداندارىنا تاڭسىق ەمەس. دەسە دە سوڭعى جىلدارى شارۋاشىلىقتار ۇشاقتاردىڭ شىعىندارىن وتەي الماعاندىقتان بۇل ءتاسىلدى كەڭىنەن قولدانا الماي كەلگەن. وتكەن جىلدان باستاپ ابدەن سىناقتان وتكەن ەسكى ءادىس قايتا جاڭعىرتىلا باستادى. ناقتىلاي ايتار بولساق, وتكەن جىلى قارماقشى اۋدانىنا قاراستى “جاڭاجول” جشس-ءنىڭ كۇرىشتىك جەرلەرىنە ۇشاق ارقىلى اۋەدەن تۇقىم سەبىلگەن ەدى. ال, اعىمداعى جىلعى ناۋقاندا قىزىلوردا قالاسىنا قاراستى اقسۋات اۋىلدىق وكرۋگىندەگى “قاراتابان” جشس كۇرىش القابىنا ۇشاقپەن تۇقىم سەبۋدى قولعا الدى. ياعني, “قاراتابان” جشس ۇستىمىزدەگى جىلى 1100 گەكتار جەرگە سىر سالىسىن ەگۋدى جوسپارلاسا, وسىنىڭ 500 گەكتارىنا ۇشاقپەن تۇقىم سەۋىپ تە ۇلگىرگەن.
سونىمەن سىر ديقاندارى ءدان دالاسىن دۇبىرگە بولەپ جاتىر.
ەركىن ءابىل.
قىزىلوردا وبلىسى.