ورەگون مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ (OSU) عالىمدارى جازعان جاڭا زەرتتەۋىندە قاۋىپتى كليماتتىق كەرى بايلانىس تسيكلدارى تۋرالى ماسەلە قوزعالدى. ماقالا One ەarth Today جۋرنالىندا جاريالاندى, دەپ حابارلايدى Egemen.kz.
زەرتتەۋدىڭ جەتەكشى اۆتورلارى ومۋ زەرتتەۋ دوكتورانتى كريستوفەر ۆۋلف پەن ومۋ ەكولوگياسىنىڭ كورنەكتى پروفەسسورى, تابيعاتتى قورعاۋ ينستيتۋتىنىڭ عىلىمي قىزمەتكەرى ۋيليام ريپپل.
زەرتتەۋشى عالىمدار, جاھاندىق جىلىنۋدى تەجەۋ ءۇشىن ەكولوگياعا زيان كەلتىرەتىن قالدىقتاپ كولەمىن ازايتۋ قاجەت دەيدى. اقش پەن ەۋروپا زەرتتەۋشىلەرى كليماتتىڭ وزگەرۋ پەرسپەكتيۆالارىنا ەلەۋلى اسەر ەتەتىن 41 كليماتتىق كەرى بايلانىس تسيكلىن ءتىزىپ جازعان.
اۆتورلار ەكولوگيانىڭ بۇزىلۋىنان تەمپەراتۋرانىڭ جوعارىلاۋى مۇزدىقتىڭ ەرۋىنە, كومىرقىشقىل گازى مەن مەتان شىعارىندىلارىنىڭ جوعارىلاۋىنا جانە ودان جاھاندىق جىلىنۋدىڭ قارقىنداۋىنا, ورمانداردىڭ جويىلىۋىنا اكەپ سوقتىراتىنىن ايتتى.
«ەكولوگيانى لاستايتىن شىعارىندىلاردى ازايتۋدىڭ قازىرگى جوسپارى جاھاندىق جىلىنۋدى جەتكىلىكتى دەڭگەيدە شەكتەي الماۋى مۇمكىن. سوندىقتان ءبىز قالدىقتاردى كوپتەپ جويۋ ماسەلەسىن نە شىعارىندىلاردى ازايتۋ جولىن تابۋىمىز كەرەك», دەيدى عالىمدار.
اۆتورلار بۇل ماسەلەگە قاتىستى ەكى ۇسىنىس ءبىلدىردى.
«كليماتتى زەرتتەۋگە كەلەتىن بولساق, كليماتقا اسەر ەتۋى مۇمكىن بيولوگيالىق, الەۋمەتتىك جانە باسقا دا ءوزارا ارەكەتتەسۋلەردى تولىق قاراستىرۋ ءۇشىن ينتەگراتسيالانعان جەر جۇيەسى عىلىمىنا جىلدام كوشۋ قاجەت. كليماتتىق ساياسات تۇرعىسىنان كليماتتىق اپاتتاردى دا, ۇزاق مەرزىمدى اپاتتىق تاۋەكەلدەردى دە ەسكەرە وتىرىپ, شىعارىندىلاردى ازايتۋ بويىنشا اۋقىمدى جوسپارلار جاسالۋى كەرەك», دەدى ريپپل.
قورىتىندىلاي كەلە, اۆتورلار كليماتتىق داعدارىستى شەشۋ ءۇشىن ترانسفورماتسيالىق وزگەرىستەر ەنگىزۋدى ۇسىندى. ۆۋلفتىڭ ايتۋىنشا, ەكولوگيالىق ساياسات كوپتەگەن سەكتورلارداعى, سونىڭ ىشىندە ەنەرگەتيكا مەن ازىق-ت ۇلىك وندىرىسىندەگى ترانسفورماتسيالىق جانە الەۋمەتتىك وزگەرىستەرگە ىقپال ەتۋى قاجەت.