كۇرمەۋى كوپ كوكتەمگى ەگىس

قازىرگى ۋاقىتتا اۋىل شارۋا­شى­لىعى قۇرىلىمدارى ەگىسكە قاجەتتى تۇقىمدارىن دايىنداپ, دەر كەزىندە تىڭايتقىش الۋعا كەلىسىمشارتتارىن جاساسىپ, قام­دانىپ جاتىر. وتكەن جىل ءوڭىر ديقاندارى ءۇشىن ءبىرشاما تابىس­تى بولدى. جازدىڭ جاۋىندى-شاشىندى بولۋى, كۇزدىڭ مەيلىنشە قۇرعاق ءارى جايلىلىعى ديقان ەڭبەگىنىڭ اقتالۋىنا سەپتىگىن تيگىزدى. وڭىردەگى ەگىستىك القاپتىڭ 75 پايىزى نەمەسە 3,4 ملن گەكتارى جاقسى ءونىم بەردى. ءسويتىپ, كوكتەن ءيىپ, جەردەن بەرىپ, 5 ملن 455 مىڭ توننا استىق قامباعا قۇيىلدى. بۇرناعى جىلمەن سالىستىرعاندا, گەكتار بەرەكەسى دە تولىمدى بولدى. ورتاشا ەسەپپەن 11,7 تسەنتنەردەن اينالدى.

ەگىن وراعىنىڭ ۋاقتىلى وت­كىزىلۋىنە اۋىل شارۋاشىلىعى قۇرىلىمدارىنىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسىنىڭ جاقسار­تىلۋى دا ايتارلىقتاي ىقپال ەتتى. وتكەن جىلى ءوڭىر ديقاندارى جالپى قۇنى 73,9 ملرد تەڭگە بولاتىن 1 909 اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسىن ساتىپ الدى. ونىڭ ىشىندە 467 تراكتور, 227 سەيالكا, 87 ەگىس كەشەنى بار. بيىلعى كوكتەمگى ەگىس جۇمىستارىنا 15,1 مىڭنان اسا تراكتور, 16,6 مىڭ سەيالكا, 1,5 مىڭ جوعارى ءونىمدى كەشەن قاتىس­تىرىلماق. شىنتۋايتىندا, بۇل – وتە ۇلكەن كۇش. قارىمى قاپتال جەتكەننەن كەيىن قار كەتىپ, جەر دەگدىسىمەن ديقاندار مەجەلەگەن ۋاقىتتا تۇقىم ءسىڭىرىپ ۇلگەرەدى.

بيىل قاڭتار ايىندا جالپى قۇنى 3,7 ملرد تەڭگەنى قۇرايتىن 73 اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسى الىندى. وسىلايشا جىل وتكەن سايىن وڭىردەگى ديقاننىڭ الەۋەتى بىرتىندەپ ارتىپ كەلەدى. وسى ورايدا, مەملەكەت تاراپى­نان ديقان­داردا كول-كوسىر قامقورلىق جاسالىپ وتىرعانىن ەكپىن ءتۇسىرىپ ايتا كەتەلىك. تەك وتكەن جىلى عانا سۋبسيديا ەسەبىندە اۋىل شارۋاشىلىعى قۇرىلىمدارىنا 45,6 ملرد تەڭگە قاراجات ءبولىندى. ونىڭ ىشىندە وسىمدىك شارۋا­شىلىعىنا 12,9 ملرد تەڭگە قاراس­تىرىلدى. قارجى بولعاننان كەيىن مۇمكىندىكتىڭ دە مولايا تۇسەتىنى بەلگىلى. بۇگىنگى تاڭدا تەحني­كانىڭ دايىندىعى 85 پايىزدى, توپىراق وڭدەيتىن قۇرىلعىلاردىڭ دايىندىعى 87 پايىزدى قۇرايدى. ال تۇقىم سەبەتىن كەشەندەر ءتۇپ-تۇگەل دايىن.

انە ءبىر جىلدارى ساپالى تۇقىم قاسقالداقتىڭ قانىنداي تاپ­تىرماي, ديقانداردى اۋرە-سارساڭعا سالاتىن جايلار دا كەزدەسكەن. قازىر كوكتەمنىڭ جايىن كۇزدە ويلاپ, كۇنى بۇرىن قام­داناتىن بولدى. وسى جىلعى كوكتەمگى ەگىسكە قاجەتتى 532,8 مىڭ توننا تۇقىم قورى بار. بۇل جالپى قاجەتتىلىكتى تولىعىمەن وتەيدى.

ءتاپ-ءتاۋىر دايىندىق بولعانى­مەن, وڭىردەگى اۋىل شارۋاشىلىعى قۇرىلىم­دارى باسشىلارىنىڭ كوڭىلىن كۇپتى ەتىپ وتىرعان دا جاي بار. ماسەلەن, ولار وتكەن كۇزدە جيناعان ساپالى, مول ءونىمىن ءتيىمدى باعاعا وتكىزە الماي, دىڭكەلەرى قۇرىپ وتىر.

قياپات ەڭبەكپەن وسىرگەن اقىق ءداننىڭ باعاسى بۇرىن-سوڭدى كوز كورىپ, قۇلاق ەستىمەگەن قارقىنمەن ارزانداپ جاتىر. وتكەن كۇزدە «ازىق-ت ۇلىك» ۇك» اكتسيونەرلىك قوعامى جۇمساق بيدايدىڭ ساتىپ الۋ باعاسىن ساپاسىنا وراي ءار تونناسىن 121 مىڭ تەڭگەدەن 125 مىڭ تەڭگەگە دەيىن بەلگىلەگەن بولاتىن. ال نارىقتاعى باعا كەرىسىنشە جاڭا جىلدان كەيىن ارزانداي باستادى. ءبىر توننا باعاسى قوسىمشا قۇن سالىعىن قوسا ەسەپتەگەندە, 115 تەڭگەگە دەيىن تومەندەدى. بيىل قاڭتار ايىن­دا 105 مىڭ تەڭگەگە ءتۇستى.

بيداي باعاسىنىڭ قۇلاۋىنىڭ نەگىزگى سەبەپتەرى استىق تاسىمالدايتىن ۆاگون­داردىڭ تاپ­شىلىعى, قاجەتتى لوكوما­تيۆ­تەردىڭ جەتىسپەۋى. ەندىگى ءبىر سەبەپ, سولتۇستىكتەگى كورشىدەن ارزان بيداي زاڭدى-زاڭسىز جولمەن تاسىمالدانىپ كەلىپ جاتىر. كوپتەگەن ترەيدەرلەر رەسەي استىعىن قازاقستان ارقىلى ورتا ازيا ەلدەرىنە جونەلتۋدە. وسىلايشا, ءبىزدىڭ نارىقتى جاۋلاپ العاننان كەيىن ەكسپورتتىڭ باعاسى تومەندەپ كەتتى.

2023 جىلدىڭ باسىنان باستاپ قازاقستان تەمىر جولى وزدەرىنە قولايلى باعىتتا عانا تاپسىرىس قابىلداي باستادى. دالىرەك ايتساق, ولاردىڭ تالابى بويىنشا ءبىر ورىننان تيەلەتىن بيداي كولەمى 48 ۆاگوننان كەم بولماۋى كەرەك ەكەن. مۇنشالىقتى ۆاگونعا شامامەن 3 350 توننا استىق سيادى. ال ءبىزدىڭ وڭىردەگى كوپتەگەن ەلەۆاتورلاردىڭ مۇن­داي كولەمدەگى استىقتى ارتۋعا قاۋ­مەتى جەتە بەرمەيدى. سوندىقتان دا شاعىن جانە ورتا ترەيدەرلەردىڭ جۇمىسى توق­تاپ قالدى. تيىسىنشە, ءىرى كومپانيالار عانا جۇمىس ىستەپ, بيدايدىڭ ساتىلۋ باعا­سىنىڭ تومەندەۋىنە اسەر ەتىپ جاتىر.

استىقتىڭ باعاسى تولىمدى بولماۋىنان اۋىل شارۋاشىلىعى قۇرى­لىمدارى زيان شەكپەك. كوك­تەمگى دالا جۇمىستارىنا قاۋىرت دايىندالاتىن ۋاقىت بولىپ قالعانىمەن, وتكەن جىلدىڭ استىعى قويمالاردا تۇر. ديقاندار ءۇشىن ءتيىمسىز باعا وڭىردەگى اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ دامۋىنا كەرى اسەرىن تيگىزىپ, داعدارىسقا ۇشىراتۋى مۇمكىن. فەرمەرلەر قارجى تاپشىلىعىنا بايلانىس­تى تىڭايت­قىش ءسىڭىرۋدى, اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكالارىن جاڭارتۋدى قىسقارتا باستايدى. وسىمدىك قورعايتىن ارزان حيميكاتتاردى پايدالانادى. ويتكەنى ولارعا بولاشاق ءونىمنىڭ وزىندىك قۇ­نىن قايتكەندە دە ارزانداتۋ كەرەك. ال اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ تابىسىنىڭ تومەندەۋى الەۋمەتتىك-تۇرمىستىق سالاعا بولىنەتىن كوڭىلگە دە سەلكەۋ ءتۇسىرۋى ابدەن مۇمكىن. كەيىنگى جىلدارى اۋىل شارۋا­شىلىعى قۇرىلىمدارى ەلدى مە­كەن­دەردىڭ اجارىن كىرگىزىپ قالىپ ەدى. بيزنەستىڭ الەۋمەتتىك جاۋاپكەر­شىلىگىن جەتە تۇسىنگەن ولار وڭىر­دەگى مەكتەپتەر مەن مادەنيەت ۇيلەرىنە كۇردەلى جوندەۋ جۇرگىزىپ, الدەنەشە شاقىرىم جولداردى جاڭعىرتتى.

ءدال وسىنداي جاعداي 2011 جىلى ورىن العان بولاتىن. سول جىلى ەلىمىزدە بيداي بىتىك شىقتى. استىق مول بولعاننان كەيىن ءار توننا بيدايدىڭ باعاسى 9-10 مىڭ تەڭگەگە ارزاندادى. ماسەلەنىڭ ءمانى­سىن بايىپتاعان ۇكىمەت دۇرىس قادامعا بارىپ, 5 ملن توننا استىقتىڭ ءار تونناسى 25 مىڭعا باعالاپ ساتىپ الدى. وسىلايشا, بيداي باعاسىنىڭ ارزانداۋىنان ساقتاپ قالدى. سول جىلدىڭ ءساۋىر-مامىر ايلارىندا بيداي باعاسى كوتەرىلىپ, مەملەكەت ساتىپ العان بيدايىن قوسىمشا شىعىنىن قوسا ەسەپتەپ, قايتا ساتتى. جۇمسالعان قاراجات ورنىنا كەلدى.

بيىل دا «ازىق-ت ۇلىك» ۇك» اكتسيونەر­لىك قوعامى ءار تونناسى 125 مىڭ تەڭگەگە باعالاپ, جالپى كولەمى 3 ملن توننا استىقتى ساتىپ السا, بيداي باعاسىنىڭ ارزانداۋىنا جول بەرىلمەيدى. الەمدىك باعا ساياساتىن ساراپتاساڭىز, مامىر-ماۋسىم ايلارىندا استىقتىڭ باعاسى مىندەتتى تۇردە وسەدى. ار­بانى دا سىندىرمايتىن, وگىزدى دە ولتىرمەيتىن ەڭ وڭتايلى جول وسى!

استىقتى ولكەدە نان باعاسى ۇزدىكسىز ءوسىپ بارادى. وسى ءبىر جاي مۇلدە تۇسىنىكسىز. ماسەلەن, ءبىر توننا بيدايدان 700 كگ ۇن شىعادى. 30 پايىزى كەبەك بولسىن دەڭىز. سوندا ءار كگ ۇننىڭ وزىندىك قۇنى شامامەن 130 تەڭگەدەن اينالادى ەكەن. ال قازىر وڭىردەگى ازىق-ت ۇلىك دۇكەندەرىندە ۇننىڭ كەلىسى 450-500 تەڭگەدەن ساتىلىپ جاتىر. دەمەك, ەككەننەن گورى ساتقان پايدالى بولىپ تۇر ما؟!

جوعارىدا مەملەكەت تاراپىنان اۋىل شارۋاشىلىعى قۇرى­لىم­دارىنا 45,6 ملرد تەڭگە قارا­­جات­ت­ىڭ سۋبسيديا ەسەبىندە تولەن­­گەنىن ەسكەرسەك, قىرۋار قارجى­­­دان قاراپايىم حالىققا ەشبىر جەڭىلدىك بولماي جاتقانىن اڭعا­رار ەدىڭىز. وسى بىزدەگى باعا­نىڭ ءوسۋى شىنايى ەسەپپەن سايكەس­پەيتىن­دىگى شىندىققا اينالىپ تۇرعان جايى بار.

اقمولا وبلىسى