بىرىڭعاي جيناقتاۋشى زەينەتاقى قورىنداعى قاراجاتتىڭ ءبىر بولىگىن پايدالانۋ مۇمكىندىگىنىڭ ناتيجەسىندە, ءبىراز ازامات ءۇيلى بولىپ, ەم-دوم الىپ, جىرعاپ قالدى. كادىمگىدەي كومەك بولدى. ء«اي, ءبىر 3 ملن تەڭگە بولسا, ءاۋپ دەپ تۇرەگەلىپ كەتەر ەدىم» دەپ جۇرگەن قوعامنىڭ ءبىراز مۇشەسىنىڭ قوپاڭ-قوپاڭ ەتىپ قالعانىن قايتىپ جاسىرايىق. ەكونوميستەر مۇنداي جەڭىلدەتىلگەن جوبالاردىڭ ەكونوميكاعا اۋىر تيەتىنىن ايتىپ, زار قاعادى. ءتىپتى بىلتىردان بەرگى ءۇي باعاسىنىڭ قاتتى قىمباتتاپ كەتۋىن وسى بجزق-دان اقشا شىعارۋمەن دە بايلانىستىرادى.
جالپى, ازاماتتاردى ءبۇيتىپ جارىلقاعانشا, ودان دا ولاردىڭ ءال-اۋقاتىن كوتەرۋگە كۇش سالايىق, سوندا ولار وزدەرى-اق پاتەر ساتىپ الىپ, ەش الاڭسىز ەمدەلمەي مە دەيتىندەر بار. بۇل دا راس ءسوز. بىراق مەملەكەت بجزق اقشاسىن باعىتتايتىن كومەكتى اقىرى قولعا الدى ەكەن, ەندەشە, سوڭىنا دەيىن نەگە باقىتقا بولەمەيدى دەيمىز عوي باياعى. ورتا جولعا كەلگەندە جەتكىلىكتىلىك شەگىن كوتەرىپ جىبەردى دە, جيناققا قول جەتكىزۋ قايدا, جينالعان سوماسى – الىنۋعا ءتيىس سومانىڭ ماڭىنا دا جۋىماي قالدى. ءسويتىپ, مەملەكەتتىڭ بۇل جوباسى شارتتى تۇردە ءتاۋىر جالاقى الىپ, ءتاۋىر ءومىر سۇرەتىن بايلارعا ارنالعان باعدارلاما بولىپ شىعا كەلدى.
– زەينەتاقى جيناعىنىڭ ءبىر بولىگىن پايدالانۋ باعدارلاماسى باستالعالى بەرى قوردان 3,2 ترلن تەڭگە الىنعان جانە سونىڭ باسىم بولىگى تۇرعىن ءۇي جاعدايىن جاقسارتۋ مەن ەمدەلۋگە جۇمسالعان. سوعان قاراماستان ازاماتتاردىڭ بجزق-دان ءالى 600 ملرد تەڭگە الۋ مۇمكىندىگى بار. قازىر ازاماتتار اي سايىن شامامەن 8-15 ملرد تەڭگە ارالىعىنداعى قاراجاتتى تۇرعىن ءۇي الۋعا نەمەسە ەمدەلۋگە اۋدارىپ جاتىر, – دەيدى بجزق باسشىسى جانات قۇرمانوۆ.
ەندى مەملەكەت جەتكىلىكتىلىك شەگىنەن اسىپ تۇسەرلىك جيناعى بار باقىتتى جاندارعا ارناپ تاعى ءبىر يگىلىك جاساماق نيەتتە. زەينەتاقى اكتيۆتەرىنىڭ 50 پايىزىن باسقارۋ قۇقىعىن سالىمشىلاردىڭ ەركىنە بەرۋ ماسەلەسى قاراستىرىلىپ جاتىر. بۇل ءۇشىن شەتەلدىك جەكە كومپانيالار تارتىلماق.
ۇلتتىق بانك توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ءاليا مولدابەكوۆانىڭ ايتۋىنشا, سالىمشى ءوز قالاۋى بويىنشا جيناعان جيناقتىڭ 50 پايىزىن جەكە باسقارۋعا تاپسىرا الادى.
«جەتكىلىكتىلىك شەگىنەن اسقان جاعدايدا سالىمشىلار بۇل فۋنكتسيانى ءومىر ءسۇرۋ جاعدايلارىن جاقسارتۋعا نەمەسە ەمدەلۋگە اقى تولەۋ ءۇشىن پايدالانا الادى. سالىمشى جيناق سوماسىنىڭ 50 پايىزعا دەيىنگى بولىگىن جەكە باسقارۋشى كومپانيالارعا اۋدارۋ مۇمكىندىگى ەڭ تومەنگى جەتكىلىكتىلىك شەگىن ەسەپتەۋ كەزىندە ەسكەرىلەدى. جيناق اقشانىڭ ءبىر بولىگىن ۇلتتىق بانكتەن جەكە باسقارۋشى كومپانيالارعا بەرۋ ينۆەستورلار ءۇشىن ءارتۇرلى مەنەدجەر اراسىنداعى باسقارۋ ءستيلىن ءارتاراپتاندىرۋ ارقىلى ءوز اكتيۆتەرىن باسقارۋ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا قوسىمشا ينۆەستيتسيالىق مۇمكىندىك بولادى», دەيدى ءا.مولدابەكوۆا.
جاڭادان ەنگىزىلىپ جاتقان تالاپتار جەكە كومپانيالار ءۇشىن قارجى قۇرالدارىنىڭ تىزبەسىن جانە جەكە باسقارۋشى كومپانيالاردىڭ زەينەتاقى اكتيۆتەرىن باسقارۋعا قابىلداۋ كريتەريلەرىن كەڭەيتۋدى دە كوزدەيدى.
«جەكە باسقارۋشى كومپانيالاردا بجزق سالىمشىلارىنىڭ قاراجاتىن ينۆەستيتسيالايتىن ينۆەستيتسيالىق ستراتەگيا جەتكىلىكتى دەڭگەيدە تەڭگەرىمدى بولۋى كەرەك. ول قازىرگى ينۆەستيتسيالىق ستراتەگياعا نەگىزدەلەدى, بىراق زەينەتاقى اكتيۆتەرى ۇزاق مەرزىمدە تابىستىلىقتى كورسەتۋ ءۇشىن كەيبىر مۇمكىندىكتەر كەڭەيتىلەدى», دەيدى ۇلتتىق بانك وكىلى.
قارجى نارىعىن رەتتەۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ماريا حادجيەۆانىڭ ايتۋىنشا, قازىرگى ۋاقىتتا زەينەتاقى اكتيۆتەرىن باسقاراتىن قازاقستاندىق كومپانيالارعا قويىلاتىن بىرنەشە تالاپ بار. اتاپ ايتقاندا, ينۆەستيتسيالىق پورتفەلدى باسقارۋعا ليتسەنزياسىنىڭ بولۋى كەرەك; كاپيتال بويىنشا قوسىمشا تالاپتاردى ورىنداپ, ءوز قىزمەتتەرىندە زاڭ بۇزۋعا جول بەرمەۋگە ءتيىس; قازاقستاندىق رەزيدەنت رەتىندە ءىرى اكتسيونەرى بولۋى كەرەك.
قازىر ۇلتتىق بانك بجزق-نىڭ 14,6 ترلن تەڭگە اكتيۆىن باسقارىپ وتىر. ونىڭ 49,7 پايىزى – (7,2 ترلن تەڭگە) قازاقستاننىڭ مەملەكەتتىك باعالى قاعازدارىنا, 11,4 پايىزى (1,6 ترلن تەڭگە) – كۆازيمەملەكەتتىك سەكتوردىڭ وبليگاتسيالارىنا, 6,4 پايىزى (945,9 ملرد تەڭگە) – ەكىنشى دەڭگەيدەگى بانك وبليگاتسيالارىنا, 5,5 پايىزى (812,1 ملرد تەڭگە) – شەت مەملەكەتتەردىڭ مەملەكەتتىك قارىزىنا, 2,5 پايىزى (370,9 ملرد تەڭگە) حالىقارالىق قارجى ۇيىمدارىنىڭ, ونىڭ ىشىندە ەۋروپالىق قايتا قۇرۋ جانە دامۋ بانكى, ەۋرازيالىق دامۋ بانكى جانە ازيالىق دامۋ بانكىنىڭ باعالى قاعازدارىنا ينۆەستيتسيالانعان.
زەينەتاقى قورى قاراجاتىن تاعى ءتورت جەكە ويىنشى باسقارىپ وتىر: Jusan Invest (4,2 ملرد تەڭگە), Halyk Global Markets (2,6 ملرد), BCC Invest (1,5 ملرد) جانە Centras Securities (0,9 ملرد). بۇكىل كەزەڭ بارىسىندا ينۆەستيتسيالىق پورتفەلدى باسقارۋشى كومپانيالارعا 8,8 ملرد تەڭگە اۋدارىلعان. الايدا ولار اكەلىپ وتىرعان كىرىستىلىك قۋانارلىقتاي ەمەس. ۇلتتىق بانكتىڭ ءوزى باسقارىپ وتىرعان اكتيۆتەن تۇسكەن كىرىس تە ءماز ەمەس: 2022 جىلدىڭ باسىنان بەرى 914,1 ملرد تەڭگە بولعان. الدىڭعى كەزەڭنەن (2021 جىل) 6,55 پايىزعا تومەن. جالپى, بجزق اكتيۆتەرى بويىنشا جالپى ناقتى كىرىس – 13,75 پايىزعا ءتۇسىپ كەتكەن. 2022 جىلدىڭ سوڭىنداعى كورسەتكىشتەرگە قاراساق, «Halyk Global Markets» اق-نىڭ كىرىستىلىگى – 4,15 پايىز, «Jusan Invest» اق – 3,73 پايىز, «BCC Invest» اق – 2,74 پايىز جانە «سەنتراس سەكيۋريتيز» 2,18 پايىز بولعان كورەمىز.
بۇعان قوسا بجزق زەينەتاقى اكتيۆىندەگى ۆاليۋتالىق ۇلەستى 30 پايىز دەڭگەيىندە ۇستاپ تۇرۋ ءۇشىن ۇلتتىق بانك قاڭتاردا بيرجالىق ساۋدادا 120 ملن دوللار كولەمىندەگى شەتەل ۆاليۋتاسىن ساتىپ العان. وسىعان دەيىن بيىل بجزق-نىڭ 500 ملرد تەڭگەسى «بايتەرەك» حولدينگىنە بەرىلىپ, ءارى قاراي بيزنەسكە نەسيە بولىپ باعىتتالاتىنى حابارلانعان ەدى. وسى باستاما دا, جالپى بجزق-عا قاتىستى كەز كەلگەن ءۇردىس قوعام سىنىنا ۇشىراپ جاتىر. ەڭ ءبىرىنشى كەزەكتە ولاردىڭ قاراجاتتى ينۆەستيتسيالىق قۇرالدارعا دۇرىس باعىتتاي الماي, تيىسىنشە جەتكىلىكتى پايدا تابا الماي وتىرعانى الاڭداتادى. بىلتىر دەپۋتاتتار جەتكىلىكتىلىك شەگىن تومەندەتۋگە قاتىستى ۇسىنىس ايتقان. ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ ءمينيسترى تامارا دۇيسەنوۆانىڭ ايتۋىنشا, جەتكىلىكتىلىك شەگى ەلدەگى مينيمالدى جالاقى كولەمىنە وراي قالىپتاسادى. مينيمالدى جالاقى ءوستى, سايكەسىنشە قوردان قارجى الۋ شەگى دە ۇلعايادى.
ارينە, ءوسىپ وتىرعان مينيمالدى جالاقىنىڭ دا جارىتىمدى تابىس ەمەس ەكەنىن, جالاقىعا قوسىلعان ۇستەمە اقشانى ينفلياتسيانىڭ جالماپ قويىپ جاتقانىن, ال كەيبىر سالالار بويىنشا جالاقىنىڭ مۇلدە وسپەگەنىن قازىر ەشكىمگە بازىنا قىلىپ, دالەلدەي دە المايسىڭ. سوندا نارىقتا بىرتە-بىرتە قىمبات ينفلياتسياعا قىڭق دەمەيتىن باي عانا قالماي ما؟ دەمەك مەملەكەت ۇسىنعان كەز كەلگەن باعدارلاما ءوز-وزىنەن بايلارعا ارنالعان باعدارلاما بولىپ شىعا كەلمەي مە؟ جاقسى ءومىر سۇرگىسى كەلگەن جۇرتقا كومەكتەسۋدىڭ بىرەگەي جولى – ءوندىرىس اشۋ, شيكىزات ەمەس, دايىن ءونىم ەكسپورتتايتىن ەلگە اينالۋ, ادامي فاكتور الەۋەتىنە جاناشىرلىقپەن كوڭىل ءبولۋ ەكەنى ۇكىمەت باياندامالارىندا ءتاپ-ءتاۋىر جۇزەگە اسىپ جاتىر. ازىرگە, سونى تالعاجاۋ ەتەمىز.