ەڭبەك داۋىنىڭ باستى سەبەبى جۇمىسشىلارعا جالاقى تولەۋدەگى الالاۋدان تۋىندايدى. اتىراۋ وبلىسىندا ەڭبەكاقىنى مەرزىمىندە بەرمەي, جۇمىسشىلارىن جابىرقاتاتىن كاسىپورىندار از ەمەس.
وبلىستىق مەملەكەتتىك ەڭبەك ينسپەكتسيا باسقارماسىنىڭ باسشىسى يگىلىك اۋباكىروۆتىڭ مالىمەتىنشە, جالاقىنى مەرزىمىندە تولەمەۋ دەرەگى جىل سايىن تىركەلىپ وتىر. ماسەلەن, 2021 جىلى 83 كاسىپورىننىڭ 1 388 قىزمەتكەرگە 469,3 ملن تەڭگە جالاقى قارىزى بولعان. جىل سوڭىنا دەيىن 80 كاسىپورىندا جۇمىس ىستەيتىن 1 212 قىزمەتكەرگە تولەنۋگە ءتيىس 447,8 ملن تەڭگە جالاقى بەرەشەگى وتەلگەن. بىلتىر ەڭبەك قاۋىپسىزدىگىنىڭ ساقتالۋىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن 12 كاسىپورىنعا «سەنىم» سەرتيفيكاتى بەرىلدى. باسقارمانىڭ ارالاسۋىمەن 122 كاسىپورىندا ەڭبەك قاۋىپسىزدىگى جانە ەڭبەكتى قورعاۋ جونىندە وندىرىستىك كەڭەستەر قۇرىلعان.
– مۇنداي ءىستى قولعا الۋداعى ماقساتىمىز – ەڭبەك داۋىنىڭ الدىن الۋ, وندىرىستەگى قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ. وسى ورايدا «اتامەكەن» كاسىپكەرلەر پالاتاسى كاسىپوداقتار ورتالىعىمەن بىرگە «ەڭبەك قاۋىپسىزدىگى جانە ەڭبەكتى قورعاۋ, كاسىپتىك اۋرۋلاردىڭ پروفيلاكتيكاسى» دەپ اتالاتىن جوسپاردى جاساقتادىق. سول جوسپاردا زياندى جۇمىس ورىندارىن ازايتۋ قاراستىرىلعان. وسىعان وراي 245 وندىرىستىك نىساننىڭ جۇمىسى تەكسەرىلىپ, ارنايى اتتەستاتسيادان وتكىزىلدى. قازىر وبلىس اۋماعىندا 30 كاسىپورىنمەن «نولدىك جاراقات. Vizion Zero» مەموراندۋمىنا قول قويىلدى. ال 6 ءىرى كاسىپورىن «حالىقتىق باقىلاۋ» جوباسىمەن جۇمىس ىستەيدى, – دەيدى ي.اۋباكىروۆ.
باسقارما تاراپىنان وسىنداي قاداعالاۋ جاسالعانىمەن, بىلتىر دا جالاقى تولەۋدى كەشىكتىرىپ, جۇمىسشىلار الدىندا قارىزعا باتقان كاسىپورىندار ازايماعان. وبلىستىق مەملەكەتتىك ەڭبەك ينسپەكتسياسى باسقارماسى اقپاراتتىق تالداۋ ءبولىمىنىڭ باسشىسى سامال ۇبىعاليەۆانىڭ مالىمەتىنشە, بىلتىرعى جەتى ايدا 1002 ازاماتتان شاعىم تۇسكەن. باسقارماعا جولدانعان شاعىمنىڭ 907-ءسى قارالىپ, 146 كاسىپورىنعا تەكسەرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلگەن. تەكسەرۋدىڭ قورىتىندىسىمەن ەڭبەك زاڭناماسىن بۇزۋدىڭ 224 دەرەگى انىقتالعان. مەملەكەتتىك ەڭبەك ينسپەكتورلارى زاڭسىزدىقتى جويۋ تۋرالى 96 نۇسقاما بەرىپ, ەڭبەك كودەكسىنىڭ تالاپتارىن بۇزعاندارعا 182 اكىمشىلىك حاتتاما تولتىرعان. ءسويتىپ, 399 جۇمىسشىنىڭ ەڭبەك قۇقىعى قورعالىپ, مەملەكەت پايداسىنا 22,7 ملن تەڭگە ايىپپۇل ءوندىرىلدى. ال جالاقى بەرەشەگى بار 17 مەكەمەدە جۇمىس ىستەيتىن 181 جۇمىسشىعا 37,2 ملن تەڭگە جالاقىسى تولىقتاي وندىرىلگەن.
ەڭبەك داۋلارىن شەشۋ ماقساتىندا قابىلدانعان ءتيىستى ءىس-شارالاردىڭ ناتيجەسىندە جۇمىس جاعدايىمەن بايلانىستى 23, ونىڭ ىشىندە 14 كاسىپورىندا ەڭبەكاقىنى كوتەرۋ ماسەلەسى شەشىمىن تاپقان. جىل سوڭىنا دەيىن 26 كاسىپورىندا جۇمىس ىستەيتىن 337 جۇمىسشىنىڭ 59,4 ملن تەڭگە جالاقى بەرەشەگى وتەلگەن.
– بىلتىر شەتەلدىك جۇمىس كۇشىن تارتقان 61 كاسىپورىندا جوسپاردان تىس تەكسەرۋ جۇرگىزىلدى. ناتيجەسىندە 23 قازاقستان جۇمىسشىسىنىڭ ەڭبەكاقىسى تومەندەتىلگەنى, 33 شەتەلدىك ماماننىڭ بەرىلگەن رۇقساتقا سايكەس كەلمەيتىن لاۋازىمدى اتقارعانى انىقتالدى. بۇعان 59 شەتەلدىكتىڭ بىلىكتىلىگى اتقاراتىن لاۋازىمىنا سايكەس ەمەسى دالەلدەندى. سونداي-اق قازاقستاندىق جانە شەتەلدىك جۇمىس كۇشى سانىنىڭ ارا قاتىناسىنا قاتىستى 72, ەڭبەكتى قورعاۋ جانە ەڭبەك قاۋىپسىزدىگىنىڭ ساقتالماۋىنا بايلانىستى 33, حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ زاڭناماسىن بۇزعان 14 دەرەك تىركەلدى, – دەيدى ي.اۋباكىروۆ.
ونىڭ ايتۋىنشا, وبلىستا ەڭبەك جانجالدارى ورىن الۋى ىقتيمال 25 كاسىپورىندا ءتيىستى شارالار قولدانىلىپ, 18 كاسىپورىندا بۇل ماسەلە جۇمىسشىلاردىڭ پايداسىنا شەشىلگەن. ال 7 كاسىپورىنعا قاتىستى ءتيىستى جۇمىستار ءالى دە اتقارىلىپ جاتىر. ەڭبەك جانجالدارىن بولدىرماۋ, ونىڭ ىشىندە جالاقىنى كوتەرۋ, مەرزىمىنەن كەشىكتىرمەۋ, مىندەتتى الەۋمەتتىك اۋدارىمداردى تولەۋ, وندىرىستىك جاراقاتتاردىڭ الدىن الۋ ماسەلەلەرى 12 مارتە وڭىرلىك ۇشجاقتى كوميسسيا وتىرىسىندا قارالعان.
ال سەنبى, 11 اقپاندا تەڭىز كەن ورنىنداعى جۇمىسشىلار بىررەتتىك سىياقىعا قاتىستى تۇسىنىك بەرۋدى تالاپ ەتتى. اتىراۋ وبلىسىنىڭ اكىمى مەن «تەڭىزشەۆرويل» جشس ءباسپاسوز قىزمەتتەرى سول كۇنى تەڭىز كەن ورنىنىڭ ءۇشىنشى بۋىن زاۋىتى جوباسىنىڭ 42-ۋچاسكەسىنە تارتىلعان «Senimdi Kurylys» جشس-نىڭ 200 قىزمەتكەرى جينالىپ, نارازىلىق تانىتقانىن جوققا شىعارمادى. جۇمىسشىلار 2022 جىلعى 31 جەلتوقسانعا دەيىن جۇمىسقا قابىلدانعان قىزمەتكەرلەرگە ءبىر رەتتىك سىياقى تولەۋدىڭ ءمان-جايىن بىلگىسى كەلەدى.
كەن ورنىنداعى جاعدايعا بايلانىستى جىلىوي اۋدانىنىڭ اكىمى جۇمابەك قاراجانوۆ جەتەكشىلىك ەتەتىن ارنايى كوميسسيا قۇرىلدى. كوميسسيا قۇرامىندا «تەڭىزشەۆرويل» جشس وكىلدەرى, «Senimdi Kurylys» جشس باسشىلىعى مەن جۇمىسشىلارى, اتىراۋ وبلىستىق مەملەكەتتىك ەڭبەك ينسپەكتسياسى باسقارماسىنىڭ قىزمەتكەرلەرى بار.
«تەڭىزشەۆرويل» جشس ءباسپاسوز قىزمەتىنىڭ اقپاراتىنا قاراعاندا, مەردىگەر كومپانيالاردىڭ جالاقىسى 8,4 پايىزعا وسپەگەن قىزمەتكەرلەرى 500 مىڭ تەڭگە بونۋس الادى. جالاقىسى كوتەرىلگەن جۇمىسشىلارعا تولەنەتىن بونۋس كولەمى – 300 مىڭ تەڭگە. وسىلايشا, بونۋسقا يە بارلىق جۇمىسشىعا تولەم تەڭدىگى ساقتالادى. مۇنداي بونۋس تەك ءبىر رەت تولەنەدى.
جىل سايىن كەن ورنىندا جازاتايىم وقيعا تىركەلەدى. ماسەلەن, بىلتىرعى شىلدەدە ءۇشىنشى بۋىن زاۋىتىنىڭ 42-ۋچاسكەسىندە جۇرگىزىلگەن گيدروتەست كەزىندە اتمو-سفەرالىق گازى بار قۇبىردىڭ فلانەتستى قوسىندىسى ۇزىلگەن. سونىڭ سالدارىنان جارىلىس بولىپ, ەكى جۇمىسشى وقيعا ورنىندا كوز جۇمدى. ونىڭ ءبىرى – اتالعان ۋچاسكەدەگى جوبانى ىسكە اسىرۋعا تارتىلعان «Senimdi Kurylys» جشس-نىڭ 1985 جىلعى جۇمىسشىسى. كەيىن كەن ورنىنداعى مەديتسينالىق كلينيكادا «اگروپروم تەحنيكا» جشس جۇمىسشىسى ءجانتاسىلىم ەتتى. ءۇش ادام جاراقات الدى. بيىل 8 اقپاندا تەڭىز كەن ورنىنىڭ وندىرىستىك اۋماعىنان تىس جەردە «West Dala» كومپانياسىنا تيەسىلى ۆاكۋم تسيستەرناسى جارىلدى. سونىڭ سالدارىنان 30 جاستاعى جۇمىسشى وقيعا ورنىندا مەرت بولدى. تاعى ءبىر جۇمىسشى – 29 جاستاعى ەر ادام ءتۇرلى دەنە جاراقاتىمەن اۋرۋحاناعا جەتكىزىلدى.
ءوندىرىس ورنىندا جان تۇرشىكتىرەتىن وسىنداي جازاتايىم وقيعالار تىركەلگەنىمەن, ەلىمىزدىڭ ءار وڭىرىنەن جۇمىسقا كەلۋگە نيەتتىلەر تولاستار ەمەس. بۇعان بوس جۇمىس ورىندارىنىڭ كوپتىگى مەن جوعارى جالاقى تولەنەتىنى سەبەپ بولۋى مۇمكىن. ويتكەنى HeadHunter ونلاين پلاتفورماسىنىڭ دەرەگىنە قاراعاندا, ەلىمىزدەگى بوس جۇمىس ورىندارىنىڭ شامامەن 4%-ى نەمەسە 20 مىڭنان استامى ۆاحتالىق جۇمىسپەن بايلانىستى ەكەن. ماسەلەن, اتىراۋ وبلىسىندا ۆاحتامەن ىستەيتىن قىزمەتكەرلەرگە سۇرانىس ارتىپ وتىر. بۇل وڭىردەگى ۆاكانسيانىڭ ۇلەسى 16%.
ۆاحتامەن ىستەيتىن جۇمىسشىعا ۇسىنىلاتىن ەڭ جوعارى جالاقىنىڭ رەيتينگىندە اتىراۋداعى مۇناي-گاز سالاسىنىڭ جوبالاۋ ينجەنەرى كوش باستاپ تۇر. بوس جۇمىس ورنىن ۇسىنعان كومپانيا بىلىكتى ينجەنەرگە ايىنا 1 ملن 600 مىڭ تەڭگەدەن اساتىن جالاقى تولەۋدى ۇسىنعان. ال تەڭىز كەن ورنىنداعى جوباعا مەردىگەرلىككە تارتىلعان كاسىپورىندا ەڭبەك قاۋىپسىزدىگى, قاۋىپسىزدىك تەحنيكاسى جانە قورشاعان ورتانى قورعاۋ جونىندەگى مەنەدجەردىڭ ايلىق جالاقىسى 1 ملن 500 مىڭ تەڭگەدەن اسادى.
الايدا قاراپايىم ەڭبەك ادامىنىڭ كوڭىلىنە قاياۋ تۇسىرەتىن جالاقىنىڭ تومەندىگى ەنەرگەتيكا مەن تەمىرجول سالاسىندا دا بار. بىلتىرعى تامىزدا «اتىراۋجارىق» اق-نىڭ جىلىوي اۋدانىنداعى 80-گە جۋىق قىزمەتكەرى ەكى كۇن جۇمىسقا شىقپاي قالدى. ولاردىڭ باستى تالابىنىڭ ءبىرى – جالاقىنى ەكى ەسە كوتەرۋ. مۇنى ەنەرگەتيكتەر الاڭسىز جۇمىس ىستەۋدىڭ باستى تەتىگى سانايدى.
«قازاقستان تەمىرجولى» اق-عا قاراستى ماقات اۋداندىق بولىمشەسىندەگى تەمىرجولشىلاردىڭ الىپ جۇرگەن جالاقىسىنا كوڭىلى تولمايدى. سول سەبەپتەن, جەلتوقساندا تەمىرجولشىلار كومپانيا باسشىسىنىڭ اتىنا ۇندەۋ جولداپ, ەڭبەكاقىنى ەسەپتەۋ جۇيەسىن وزگەرتۋدى سۇرادى. ءسويتىپ, جالاقىعا قاتىستى بىرنەشە ۇسىنىسىن ءبىلدىردى. بىرىنشىدەن, جالاقىنى 100 پايىزعا كوتەرۋدى, ەكىنشىدەن, ايلىق, توقساندىق سىياقى تولەۋدى, ۇشىنشىدەن, كاسىبي مەرەكەدە ءبىر ايلىق جالاقى مولشەرىندە سىياقى بەرۋ جونىندە ۇجىمدىق كەلىسىمشارتقا وزگەرىس ەنگىزۋدى تالاپ ەتتى.
اتىراۋ وبلىسى