تازا سۋدىڭ تاۋقىمەتى

وسى جىلى اۋىل تۇرعىندارىن تازا سۋمەن قامتۋ ءۇشىن رەسپۋب­لي­كالىق بيۋدجەتتەن 12 ملرد, وب­لىس­تىق بيۋدجەتتەن 3 ملرد تەڭگە قاراجات ءبولىنىپ وتىر. جالعىز بيىل عانا ەمەس, كەيىنگى جىلدارى وسى باعىتتا قانشاما قارجى جۇم­سالىپ جاتىر. وكىنىشكە قا­راي, بار قارجىنى دۇرىس جۇم­ساپ, ىسكە جاراتا الماي وتىرمىز. پىكىرىمىزدى ناقتى مىسالمەن شەگەلەي كەتەلىك.

زەرەندى اۋدانىنىڭ الەكسەەۆ­كا اۋىلىنداعى سۋ قۇبى­رى جە­لى­لەرىنىڭ قۇرىلىسى باستال­عا­لى – ءۇشىنشى جىل. جاڭا قۇبىر سالىنادى دەگەن جاقسىلىق حابار قۇلاقتارىنا تيگەندە ۇزاق جىل بويى اۋىزسۋدىڭ ازابىن تارتىپ كەلگەن, ەتەك-جەڭى كەڭ پىشىلگەن اۋىل تۇرعىندارى تاڭ­دايى­مىزعا تازا سۋ تيەتىن بولدى دەپ بورىكتەرىن اسپانعا اتقان. شى­نىندا دا, اۋىزسۋدى تاسىپ ىشكەن, تاقسىرەتىن ابدەن تارتقان تۇرعىندار ءۇشىن اق تۇيەنىڭ قارنى جارىلعانداي قۋانىش ەمەس پە؟! سۋ قۇبىرلارىن تارتۋ جۇمىستارى 2020 جىلى باستالىپ كەتتى. بىراق ءۇمىت اقتالمادى, قۇبىر تارتۋ مەرزىمى بەلگىسىز سەبەپتەرمەن شە­­­گەرىلە بەردى. بۇرىنعى جەلى­لەر­­دىڭ ابدەن توزىعى جەتۋىنە باي­­لانىستى ۇلكەندى-كىشىلى اپاتتار ءجيى ورىن الاتىن بولدى. ال جاڭا قۇبىر بىتەتىن ەمەس. بۇل جۇ­مىسقا رەسپۋبليكالىق بيۋد­جەت­تەن 360 ملن تەڭگە قارجى بو­لىنگەن ەدى. بار شارۋا ۇتىم­دى جۇرگىزىلمەگەندىكتەن, جاڭار­تىل­عان جەلىلەردى ىسكە قوسۋ مەرزىمى 2022 جىل دەپ بەلگىلەندى. ايتسە دە مەردىگەرلەر وزدەرى ايتقان ۋاقىتتا دا جۇمىستارىن اياقتاي المادى. اۋىل تۇرعىندارىنىڭ وكپە-نازى ءورشي ءتۇستى. تالاي بيىك تابالدىرىقتاردى توزدىرىپ, مىنبەلەردەن مۇڭ-زارىن ايتىپ ءجۇردى. جاڭا جىلعا دەيىن نەبارى جيىرماعا جۋىق ءۇي عانا اۋپىرىمدەپ جاڭا سۋ جەلىسىنە قوسىلدى.

– سۋ بىردە بار, بىردە جوق. بىز­دىڭشە قىسىمى جەتپەي تۇر. تامشىلاپ قانا اعادى. قۇتتى اۋىل­داس­تارىمنىڭ ءۇزىلىپ بارا جاتقان ءۇمىتى سياقتى. كەيدە تاڭ­ەر­­تەڭ, كەيدە كەشكە بار بول­عانى ەكى ساعات قانا بەرەدى, – دەيدى اۋىل تۇرعىنى ۆلاديمير ەۆسەەنكو.

قىرۋار قارجىنى ۋاقىتىندا يگەرگەندە اۋىل تۇرعىندارى ءدال وسىنداي سەرگەلدەڭگە سالىنباس ەدى. قازىر كوپشىلىكتىڭ كوپ كۇنى سۋ بەرەتىن ۋاقىتتى سارعايىپ توسۋمەن ءوتىپ ءجۇر. ۋاقىتىندا سۋ الا الماعاندار قولدارىنا شە­لەگىن ۇستاپ كورشى-قولاڭنىڭ ەسى­گىن قاعادى.

– سۋ قۇبىرىن ءۇش جىل بويى بىتىرە الماي كەلە جاتىر. سون­شا­لىقتى شىرعالاڭعا تۇسەتىن قانداي قيىندىق بار ەكەنىن تۇسىنە المايمىز. بيىلعى 10 قاڭتارعا دەيىن مەردىگەرلەر كەيبىر قاجەتتى جابدىقتاردى, گەنەراتوردى, سۋ ەسەپتەگىشتەردى اكەلىپ بەرەمىز دەپ ۋادە بەرگەن. تۇرعىندار سۋ جۇيەسىنە قوسىلعاننان كەيىن ەسەپتەگىشتەر قويىلۋى كەرەك قوي. باسقاسىن ايتپاعاندا, وسىنداي قاراپايىم كەرەك-جاراقتى دا جەتكىزە الماي وتىر. ايتەۋىر ەل ءۇشىن اتقارىلىپ جاتقان شارۋا بولعاننان كەيىن كەيبىر كەرەك بولشەكتەردى ءوزىمىز اكەلىپ قويىپ جاتىرمىز, – دەيدى اۋىل تۇرعىنى ازامات ساتىبالدينوۆ.

بار ءىس مەردىگەردىڭ ىسكەرلىگىنە باي­لانىستى. وزگە سەبەپ جوق. الەكسەەۆ­كا اۋىلىنداعى سۋ جەلى­سىن سالۋ جوباسىن ۇتقان «مو­نو­ليت» سەرىكتەستىگى بۇلاندى اۋدا­نىنىڭ نيكولسكوە, ارشا­لى اۋدانىنىڭ جىبەك جولى, جار­قايىڭ اۋدانىنىڭ شويىن­دى­كول, ەسىل اۋدانىنىڭ زارەچ­نوە اۋىلدارىندا وسىنداي جەلى­لەر­دى جاڭارتۋ جۇمىستارىن جۇر­گىزىپ جاتىر. ءبىر قاداپ ايتا كەتەرلىگى, جوعارىدا اتالعان ەلدى مەكەن­دەردەگى سۋ جەلىسىن تارتۋ جۇ­مىس­تارى ارادا قانشاما ۋاقىت وتسە دە ءالى اياقتالماعان. كەشىگۋ­دىڭ سالدارى بەلگىلى. جوبا­نىڭ قىم­بات­تاۋىنا, بيۋدجەت قارجى­سى­نىڭ ىسىراپ بولۋىنا اكەلىپ سو­عادى. ۋاقىت ۇزاعان سايىن ەل­دىڭ دە وكپە­سى قارا قازانداي بولا­تىنىن ەسكەرىپ جاتقان ەشكىم جوق.

– تاپسىرىس بەرۋشى – زەرەن­دى اۋدانىنىڭ ساۋلەت جانە قالا قۇرىلىسى ءبولىمى. ءبولىم جوبا­نىڭ ۋاقتىلى جۇزەگە اسىرىلۋىن­ قاداعالاۋعا ءتيىستى ەمەس پە؟ ءدال وسىن­داي قارقىنمەن ماسەلە بۇگىن-ەرتەڭ شەشىلەدى دەپ ايتۋ­دىڭ ءوزى قيىن, – دەيدى «ادىل­دىك جولى» رەسپۋبليكالىق قوعامدىق بىر­لەستىگى وبلىستىق فيليالىنىڭ دي­رەكتورى المات ەسماعۇلوۆ.

اۋداندىق اكىمدىك جوبانىڭ جۇزەگە اسۋىنىڭ مۇمكىن بولماي تۇرعانى مەردىگەر ۇيىمعا بايلانىستى دەپ تۇسىندىرەدى.

– سۋ سوراتىن ستانسا قۇرىل­عى­لارىن جەتكىزۋ ۋاقىتى 18 اپتادان 20 اپتاعا دەيىن ۇزارتىلعان. مەردىگەر كەلىسىمشارتتى 2023 جىلعا ۇزارتۋدى سۇرادى. قازىر ءبىز مەردىگەردى مەملەكەتتىك ساتىپ الۋعا جوسىقسىز قاتىسۋشى دەپ تانۋ تۋرالى ارىز بەردىك. جۇ­مىس­تى اياقتاۋعا جانە ءوسىمپۇل تو­لەۋگە مىندەتتەۋ تۋرالى تالاپ قويى­لىپ جاتىر, – دەيدى زەرەندى اۋدا­نىنىڭ ساۋلەت جانە قالا قۇ­رىلىسى ءبولىمىنىڭ باسشىسى رۇستەم جۇمابەكوۆ,

بۇگىنگى تاڭدا اۋدان اكىمدىگى مەن مەردىگەر ۇيىم اراسىنداعى كەلىس­پەۋشىلىك سوتتا قارالماق. جەر­گىلىكتى بيلىك اۋىلداعى سۋ قۇ­بى­رىنىڭ بار جۇمىسىن 1 ماۋ­سىمعا دەيىن تولىق اياقتايمىز دەپ ۋادە بەرىپ وتىر. ايتسە دە اۋزى كۇيگەن اۋىل تۇرعىندارىنىڭ كۇمانى سەيىلمەي تۇر. ەڭ باستىسى, تەندەردى ۇتقانىمەن, جۇمىسىن جەرىنە جەتكىزە اياقتاي المايتىن مەردىگەر وبلىستاعى بىرنەشە نىساندى قالاي الدى ەكەن. وسى جەرى كوڭىلگە كۇمان تۋدىرادى.

جوعارىدا وڭىردەگى بىرنەشە ەلدى مەكەندەگى اۋىزسۋ ماسەلەسىن شەشۋ ءۇشىن 15 ملرد-قا جۋىق قارا­جات ءبولىنىپ وتىرعانىن ايتقان ەدىك. الەكسەەۆكا اۋىلىنداعى جاع­داي ساباق بولۋعا ءتيىستى. ال­داعى ءۇش جىلدا الپىستان اسا اۋىلدا ورتالىقتاندىرىلعان سۋ قۇبىرى سالىنباقشى. مىنە, سول كەزدە جوعارىدا ايتىلعانداي, قاتەلىكتەرگە جول بەرىلمەۋى كەرەك. قازىر 34 جوبانىڭ قۇجاتتارى تو­لىعىمەن دايىن, 31 اۋىلدا جۇمىس جۇرگىزىلىپ جاتىر. وعان قوسا 2025 جىلعا دەيىن 105 ەلدى مەكەندە سۋ تازارتۋ كەشەندى بلوك مودۋلدەرىنىڭ قۇرىلىسى اياقتال­ماق.

– وتكەن جىلى 7 ەلدى مەكەن ساپالى اۋىزسۋمەن قامتاما­سىز ەتىلدى. ءتورت اۋىلدا ورتالىق­تان­دىرىلعان سۋ قۇبىرى سالىندى. بۇل ءىس بيىل دا جالعاسىن تاپ­پاق. وسى جىلى ءدال وسىنداي 27 جوبا قولعا الىنباقشى. بۇل ماق­ساتقا رەسپۋبليكالىق بيۋد­جەت­­تەن 12,3 ملرد تەڭگە قارا­جات قا­راستىرىلىپ وتىر, – دەيدى وب­لىس­تىق ەنەرگەتيكا جانە تۇر­عىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋا­شى­لىعى باسقارماسىنىڭ ءبولىم باسشىسى يگور ماكاروۆ.

اۋىل ءۇشىن ەڭ وزەكتى ماسەلەنىڭ ءبىرى اۋىزسۋ ەكەنى بەلگىلى. ادامدار عانا ەمەس, ءتورت ت ۇلىك مالدى, ءۇي جانىنداعى باقشاسىن سۋارۋدىڭ ءوزى – ءبىر مۇڭ. قارا قارعانىڭ ميى قاينايتىن شىلدەدە ادامى دا, باعىمداعى مالى دا سۋ ىزدەپ سەندەلىپ جۇرگەنى. ايتالىق, ستەپنوگورسك قالاسىنىڭ ىرگەسىن­دەگى بەستوبە اۋىلىندا سۋ تاپشى. ەلدى مەكەننىڭ استى تەگىس شاحتا بولعاندىقتان ۇڭعىما قاز­عانىمەن, سۋ شىقپايدى. سۋ بولماعاندىقتان, اۋىل تۇرعىن­دارى مال دا باعا المايدى, باقشا دا ەگە المايدى. وسى توڭىرەكتەگى بىرنەشە اۋىل اۋىزسۋدىڭ ازابىن ابدەن تارتىپ وتىر. زەرلى زەرەندى وڭىرىندە دە جاز بويى ادامدى قويىپ, مال سۋاراتىن سۋات تابا الماي وتىرعان اۋىلدار از ەمەس. مىنە, وسى ماسەلەلەردى بىرتىندەپ شەشۋگە «اۋىل – ەل بەسىگى» جوباسى كوپ سەپتىگىن تي­گىزىپ جا­تىر. جالپاق جۇرتقا جانا­شىر باع­دارلامانىڭ اياسىندا, اسى­رە­سە شال­عايداعى شاعىن ەلدى مەكەن­دەر­دىڭ ينفراقۇرىلىمى كوپ­كو­رىم جاقسارا تۇسۋدە.

– باعدارلاما اياسىندا 5 جوبا قولعا الىنباق. بۇلاندى, ەسىل اۋداندارىنا قاراستى ءۇش ەلدى مەكەندە جۇمىس جۇرگىزىلىپ جاتىر. بۇلاندى اۋدانىنا قاراستى قاراوزەك, بۋراباي اۋدانىنداعى ناۋرىزباي باتىر اۋىلدارىندا دا باعدارلاما اياسىنداعى ساپالى اۋىزسۋمەن قامتۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلەدى, – دەيدى وبلىستىق ەكو­نوميكا جانە بيۋدجەتتى جوس­پارلاۋ باسقارماسىنىڭ باسشىسى قانات دۇزەلباەۆ.

الاشتىڭ اق بەسىگى اۋىلدىڭ اجارىن كىرگىزۋ ءۇشىن قىرۋار شارۋا قولعا الىنىپ جاتىر. ەڭ باستىسى, جەتكىلىكتى قاراجات ءبو­­لىنىپ وتىر. سول قىرۋار قا­را­جات­تى كۇنى بۇرىن جوسپار­لان­عانىنداي تاپ-تۇيناقتاي يگەرىپ, كوزدەلگەن ماق­ساتقا جۇم­ساساق, ايىمىز وڭىنان قا­شان تۋار ەكەن دەپ ەلەگىزىگەن ەلدىڭ يگىلىگى مولايا تۇسەر ەدى.

اقمولا وبلىسى