حالىق قازىناسى قاشان قايتارىلادى؟

حالىققا اشىق اقپارات قاجەت

ەستەرىڭىزدە بولسا, ۇكىمەتتىڭ كەڭەي­تىلگەن وتىرىسىنان بۇرىن پرەزيدەنت 1 اقپاندا سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل ماسەلەلەرى جونىندەگى كەڭەس وتكىزدى. كەڭەستە ق.توقاەۆ ەلىمىزدە زاڭ ۇستەمدىگىن ورناتىپ, ناعىز قۇقىقتىق مەملەكەت قۇرۋ ءۇشىن وسى سالادا جاسالۋعا ءتيىس بىرقاتار ماڭىزدى قادامدى تىزبەلەي كەلىپ:

«مونوپوليستەردىڭ زاڭ­سىز تاپ­قان تابىسىن قايتارىپ, اتقا­رىلعان جۇمىستار جونىندە ماعان بايان­داڭىزدار», دەدى. وسى جيىننان ءتورت اي وتكەننەن كەيىن, ياعني 5 ماۋسىمدا ەكونوميكالىق رەسۋرستاردىڭ زاڭسىز شوعىرلانۋىنا قارسى ءىس-قيمىل ماسەلەلەرى جونىندەگى ۆەدومستۆوارالىق كوميسسيا قۇرىلدى. اراعا التى اي سالىپ (26 قاراشادا) پرەزيدەنت زاڭسىز شىعارىلعان اكتيۆتەردى مەملەكەتكە قايتارۋ جونىندەگى شارالار تۋرالى جارلىققا قول قويدى. ۇكىمەتكە وسى جىلدىڭ 31 ناۋرىزىنا دەيىن اكتيۆتەردى قايتارۋ تۋرالى ارنايى زاڭ جوباسىن ازىرلەپ, ءماجىلىستىڭ قاراۋىنا ەنگىزۋدى تاپسىردى. ارينە, مۇنىڭ بارلىعى – قاجەتتى نورماتيۆتىك قولداۋلار, وسى باعىت­تاعى ءىس-ارەكەتتەردى, قۇقىقتىق قاتى­ناستاردى ءتيىستى زاڭمەن رەتتەۋدىڭ جولى.

ال ناقتى ءىس جۇزىندە اتقارىلعان ءىس قانداي؟ ارنايى كوميسسيا قۇرىلعالى ءبىر جىلداي ۋاقىت ءوتتى. كوميسسيا جۇمىسىنىڭ ناتيجەسى بار ما؟ شەتەل اسىپ كەتكەن قانشا قارجى قايتارىلدى؟ قاي جاقتان قايتارىلدى؟ كىمدەر قاي­تاردى؟ قانشا دۇنيە-م ۇلىك تار­كىلەندى؟ زاڭسىز شىعارىلعان اكتيۆتەردى ەلگە الىپ كەلۋدىڭ جولدارى قانداي؟

شىنى كەرەك, بۇل – جۋر­ناليس­تەردىڭ عانا ەمەس, كوپتىڭ كوكەيىندە جۇر­گەن سۇراقتار. قوعام بۇرىنعى زاڭ­سىز­دىقتىڭ اشكەرەلەنىپ, ىستەل­گەن جۇمىستىڭ شىنايى ءارى اشىق نا­تيجەسىن كورگىسى كەلەدى. جو­عا­رى­دا ايتقان جارلىققا سايكەس, ۆە­دومستۆوارالىق كوميسسيا پرەزي­دەنت­كە اتقارىلعان جۇمىس تۋرالى ەكى اپتادا ءبىر رەت باياندايدى. الايدا حالىققا بەرىلىپ وتىر­عان اقپارات تىم از.

پرەزيدەنتتىڭ ءوزى «حالىقتان ۇر­لان­عان اكتيۆتەردى ەلگە قايتارىپ, ادىل­دىك ورناتۋىمىز كەرەك» دەدى. جا­سى­راتىنى جوق, مەملەكەت باس­شى­­سى­نىڭ «كەرەك», «قاجەت» دەپ اياقتا­لاتىن وسى سوزدەرىنە حالىقتىڭ دەنى العاشىندا سەنىمسىزدىكپەن قارادى. ونىڭ سەبەبى تۇسىنىكتى دە. تالاي جىلدان بەرى قۇرعاق ءسوز بەن بوس ۋادەدەن شارشاعان جۇرت ەل بايلى­عىن تالان-تاراجعا سالىپ, شەتەل اسىرىپ جىبەرگەندەردىڭ اتىن اتاپ, ءتۇسىن تۇستەۋدى تالاپ ەتىپ وتىر. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, ەلگە ناقتى ناتي­جە قاجەت. راس, باستاپقىدا «قانشا اتتان­داعانىمەن كەتكەن قارجى قايت­پايدى» دەگەندەر دە بولدى. «ايتۋىن ايتادى, الايدا بيلىكتىڭ قولىنان كەلمەيدى» دەگەندەر دە تابىلدى. سول سەبەپتى «حالىقتىڭ قارجىسى قاي­تارىلا ما؟» دەگەن سۇراققا قايتا ورا­لىپ وتىرمىز. سول سەبەپتى دە جوعارىدا تىزبەلەگەن سۇراقتاردى ەڭ ال­دىمەن ەكونوميكالىق رەسۋرس­تار­­دىڭ زاڭسىز شوعىرلانۋىنا قار­سى ءىس-قيمىل ماسەلەلەرى جونىن­دەگى ۆەدومستۆوارالىق كوميسسيا قۇرا­مىنداعى سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل اگەنتتىگىنىڭ توراعا­سى ول­جاس بەكتەنوۆكە دە قويدىق. ويت­كەنى شەتەل اسىپ كەتكەن اكتيۆتەردى قاي­تارۋ – اگەنتتىكتىڭ ماڭىزدى باعىتىنىڭ ءبىرى.

«بۇل – باسى عانا»

«زاڭسىز شەتەل اسىپ كەتكەن قارجى مەن دۇنيە-م ۇلىكتى قايتارۋ – حالىقتىڭ كوكەيىندە جۇرگەن وزەكتى ماسەلە. مۇنى ءبىز دە جاقسى بىلەمىز, تۇسىنەمىز. قازىر قوعامدا كوپ تالقىلانىپ جۇرگەن سۇراقتار دا وسىلار», دەيدى اگەنتتىك توراعاسى.

– قاسىرەتتى قاڭتار وقيعاسىنان كەيىن ەلىمىزدە ساياسي, ەكونوميكا­لىق, الەۋ­مەتتىك سالالاردا كوپتەگەن اۋقىم­­دى وزگەرىس بولىپ جاتىر. بۇل وزگە­رىس ەلدەگى سىبايلاس جەمقورلىققا قار­سى ءىس-قيمىلعا دا قاتىستى. ءبىز بىل­­تىردان باستاپ شەتەلگە جىلىس­­تا­تىل­عان قارجىنى قايتارۋ جۇمىسىن بەل­سەندى جۇرگىزىپ كەلەمىز. بىلتىر 600 ميلليارد تەڭگەدەن استام قارا­جاتتى مەملەكەتكە قايتاردىق. دول­لارمەن شاققاندا بۇل قارجى 1,5 ميللياردقا تەڭ. بۇل – باسى عانا. ءبىز ارينە, مۇنىمەن توقتامايمىز, بۇل باعىتتاعى جۇمىس الداعى ۋاقىتتا دا جالعاسادى, – دەدى اگەنتتىك باسشىسى.

ولجاس بەكتەنوۆ الەۋمەتتىك جەلى­لەردە, جالپى قوعامدا قايتارىل­عان قارجى كولەمىنە قاتىستى الۋان ءتۇرلى پىكىرلەر ايتىلىپ جۇرگەنىن دە جەتكىزدى.

– بىرەۋلەر «دۇرىس, جاقسى جۇ­مىس ىستەلىپ جاتىر» دەسە, ەندى ءبىرى «قايتا­رىلعان قارجى نەگە از؟ باسقا اقشا ەلگە قاشان قايتارىلادى؟» دەپ سۇراپ جاتادى. وسى تۇستا مەن ءبىر عانا مىسال كەلتىرىپ كەتكىم كەلەدى. ماسەلەن, وزدەرىڭىزگە بەلگىلى سوڭعى ءۇش جىلدان بەرى كورشى مەملەكەت وزبەكستان بيلىگى گۇلنار كاريموۆانىڭ قاراجاتىن ەلىنە قايتارۋعا تىرىسىپ جاتىر. 2020 جىلدان بەرى ولار سىرتقا كەتكەن قارجىنىڭ 20-اق ميلليون دوللارىن قايتارا الدى. بۇل – ءۇش جىلدا جاساعان جۇمىستىڭ ناتيجەسى. ال ءبىز ءبىر جىلدا 1,5 ميلليارد دوللاردى قايتاردىق. مەنىڭشە, بۇل – اۋىز تولتىرىپ ايتارلىقتاي جەتىستىك, – دەيدى ۆەدومستۆو باسشىسى.

ەستەرىڭىزدە بولسا, وتكەن جىلى اگەنت­تىك قىزمەتكەرلەرى قۇنى 230 ميل­ليون دوللار بولاتىن 3 كوللەكتسيا اسىل تاستار مەن زەرگەرلىك بۇيىمداردى شەتەلدەن ىزدەپ تاۋىپ, تاركىلەگەن ەدى. و.بەكتەنوۆتىڭ ايتۋىنشا, بۇل قارجى جوعارىدا ايتىلعان قايتارىلعان 600 ميلليارد تەڭگەگە كىرمەيدى.

– بۇدان بولەك, 300 ميلليون دوللار تۇراتىن قۇندى قاعازدار بار. انىقتالعان بۇل قۇندى قاعازدار حالىقارالىق بيرجالاردا ساتىلىپ, تۇسكەن قاراجات مەملەكەت بيۋدجەتىنە اۋدارىلادى. بۇل ايتىلعانداردان بولەك قىمبات جىلجىمايتىن م ۇلىك­تەر, ليۋكس اۆتوكولىكتەر, ءتۇرلى باعالى زاتتار تاركىلەنىپ, مەملەكەتتىك مەن­شىككە اۋدارىلىپ جاتىر. ايتا كەتەتىن ءبىر جايت, مۇندا تەك شەتەلگە شىعارىلعان قاراجات قانا ەمەس, ءوز ەلىمىزدە كەزىندە زاڭسىز مەنشىككە ءوتىپ كەتكەن اكتيۆتەر, ءىرى-ءىرى كومپانيالار, جىلجىمايتىن م ۇلىك جانە تاعى دا باسقا دۇنيەلەر بار. الداعى ۋاقىتتا ولاردىڭ بارلىعىن جاريالايمىز, حالىققا اشىق ايتىلادى, – دەدى ول.

و.بەكتەنوۆتىڭ مالىمدەۋىنشە, مەملەكەتكە قايتارىلعان زاڭسىز يەلەنگەن م ۇلىك اكتيۆتەرى مەن قارا­جاتتىڭ نەگىزگى بولىگى اۋىل مەكتەبىنىڭ قۇرىلىسىن اياقتاۋعا جۇمسالىپ جاتقان كورىنەدى. جالپى, اگەنتتىك تەرگەپ-تەكسەرگەن قىلمىستىق ىستەردە ەلىمىزدە جانە شەتەلدە جالپى سوماسى 360 ملرد تەڭگەدەن اساتىن جىلجىمايتىن م ۇلىك, اۆتوموبيلدەر مەن قاراجات انىقتالعان.

ەكونوميكالىق رەسۋرستاردىڭ زاڭسىز شوعىرلانۋىنا قارسى ءىس-قيمىل ماسەلەلەرى جونىندەگى ۆەدوم­ست­ۆو­­ارالىق كوميسسيانىڭ رەسمي وكىلى زەيىن الىپبەكتىڭ مالىمدەۋىنشە, مەم­لەكەتتەن شىعارىلعان قارجىنىڭ مولشەرى 140 ميلليارد دوللار شاماسىندا دەپ بولجانىپ وتىر. ال ارناۋلى مەكەمەارالىق كوميسسيا جۇمىسىنىڭ ناتيجەسىندە بۇگىنگى كۇنگە دەيىن مەملەكەتكە بارلىعى 670 ميلليارد تەڭگە قايتارىلعان.

«بۇل قارجى قاي ەلدەردەن جانە كىمدەردەن قايتارىلدى؟» دەگەن حالىق جاۋابىن كۇتكەن سۇراقتى باس پروكۋراتۋرا وكىلدەرىنە دە قويعان ەدىك. الايدا قۇزىرلى ورگان قىلمىستىق-پروتسەستىك كودەكستىڭ 201-بابىن العا تارتىپ, ءبىراز سۇراعىمىزدى جاۋاپسىز قالدىردى. ال بۇل باپ بويىنشا سوتقا دەيىن تەرگەپ-تەكسەرۋ دەرەكتەرi جاريا ەتiلمەۋگە ءتيىس.

سونداي-اق جاقىندا قاداعالاۋ ورگانى ەلىمىزدىڭ قىلمىستىق-قۇقىقتىق سالادا 34 مەملەكەتپەن 72 ەكىجاقتى شارت جاساسقانىن مالىمدەدى. قىل­مىس­تىق ىستەر بويىنشا قۇقىقتىق كومەك, قىلمىسكەرلەردى ۇستاپ بەرۋ جانە سوتت­العان ادامداردى بەرۋ تۋرالى بۇل حالىقارالىق قۇجاتتار قىل­مىس­كەرلەردى جازالاۋدىڭ بۇلتارتپاس­تىعىن قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.

ال اكتيۆتەردى قايتارۋمەن اينالىساتىن ۆەدومستۆوارالىق كوميس­سيانىڭ جۇمىسى حالىقارالىق سالامەن تىعىز بايلانىستى ەكەنىن وسى كوميسسيانىڭ رەسمي وكىلى زەيىن الىپبەك تە العا تارتتى. «ۇكىمەتكە باس پروكۋراتۋرامەن جانە باسقا دا مۇددەلى مەملەكەتتىك ورگاندارمەن بىرلەسىپ, زاڭسىز شىعارىلعان اكتيۆتەردى انىقتاۋ جانە مەملەكەتكە قايتارۋ ماقساتىندا شەتەلدەرمەن جانە حالىقارالىق ۇيىمدارمەن, ونىڭ ىشىندە حالىقارالىق قۇقىقتىق كومەك اياسىنداعى ءتيىمدى ءوزارا ءىس-قيمىلدى جۇيەلى نەگىزدە قامتاماسىز ەتۋ دە جۇكتەلىپ وتىر», دەيدى ز.الىپبەك.

670 ميلليارد تەڭگە از با, كوپ پە؟

قازاقستاننىڭ قازىناسى قاي ەلدەرگە كەتتى؟ ەندى وسى سۇراققا كەلسەك. باس پروكۋراتۋرانىڭ مالىمەتىنشە, شەتەلگە شىعارىلعان قارجىنىڭ كوبى ءباا, ليحتەنشتەين مەن گونكونگقا جىبەرىلگەن ەكەن. قايتقان قارجىنىڭ دا دەنى وسى مەملەكەتتەردەن. نەگە بۇل ەلدەر؟ نەگە تاڭداۋ وسى ەلدەرگە كوبىرەك تۇسكەن؟

سويتسەك, ماسەلە مىنادا ەكەن. جوعارىدا اتالعان ءۇش ەلدە دە شەتەلدىك سالىمشىلار ءۇشىن سا­لىق مولشەرى وزگە مەملەكەتتەرگە قا­راعاندا ەداۋىر از. ماسەلەن, نە مۇنايى, نە تابيعي گازى جوق ليح­تەنشتەيندە شەتەلدىك كوم­پانيالار ءۇشىن وتە تومەن سالىق جۇيەسى بۇرىن­نان قالىپتاسقان. باس­قاشا ايتقاندا, وسى ەلدە وففشورلار ءۇشىن بارىنشا جاعداي جاسالعان. الەمدەگى وتە كىشكەنتاي ەل بولعانىمەن وتە باي «ەرتەگىلەر ەلىندە» تىركەلۋ جانە سالىق تولەمەۋ ءۇشىن ءار شەتەلدىك كومپانيادا جەرگىلىكتى تۇرعىندار­دان ۇلەسى بولۋعا مىندەتتى. وسىلايشا قازىرگى تاڭدا ليحتەنشتەيننىڭ ءاربىر تۇرعىنى ورتاشا ەسەپپەن 2 شەتەل­دىك كومپانيادان جالاقى الادى. سول سەبەپتى بولار, «ەرگەجەيلى مەملەكەتتە» ءومىر ءسۇرۋدىڭ ءوزى جەرگىلىكتى حالىققا راحات سىيلايدى. قازاقستانعا تيەسىلى قازىنانىڭ قىزىعىن وسى ۋاقىتقا دەيىن اۋىلداعى اعايىن ەمەس, ليحتەنشتەيندىكتەر كورىپ كەلگەنى وزەكتى ورتەيدى تەك.

سالىقتىڭ تومەندىگى, ۆاليۋتانىڭ فرانك بولىپ بەكىتىلۋى اسىرەسە شەتەلدىك كومپانيالارعا وتە ىڭعايلى بولىپ شىقتى. بۇل ەلدە بيزنەس جۇرگىزۋدىڭ شارتتارى شەتەلدىكتەر ءۇشىن قاتتى قىزىعارلىقتاي, ال بانك سالىمشىلارى ءۇشىن قۇپيالىلىق مىقتاپ ساقتالادى. سول سەبەپتى دە ەۋروپانىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن كەلگەن بايلار مۇندا جيناق اۋدارىپ, ءىرى كورپوراتسيالار فيليالدار قۇرۋعا اۋەس. كنيازدىكتىڭ بۇل تاماشا ۇسىنىسىنان قازاقستاندىق بايلار مەن مونوپوليس­تەر دە قۇر قالماعان كورىنەدى.

سىرتقى قارىزى جوق, حالىقتىڭ ءومىر ءسۇرۋ دەڭگەيى بويىنشا الەمدە ەكىنشى ورىندا تۇرعان, تۇرعىن­دارى­نىڭ سانى 50 مىڭعا دا جەت­پەيتىن بۇل ەلدە قازىرگى تاڭدا 100-گە جۋىق شەتەلدىك كومپانيا تىر­كەلگەن ەكەن.

الەمدەگى ەڭ تانىمال وففشورلىق ايماقتاردىڭ ءبىرى رەتىندە گونكونگتىڭ بۇل تىزىمنەن تابىلۋى تۇسىنىكتى جايت. ال بىرىككەن اراب امىرلىكتەرى تابىس­تى دامىپ كەلە جاتقان ەل رەتىندە ينۆەستيتسيالار مەن شەتەلدەن كەلەتىن اقشا اعىندارىنا بۇرىننان ەرەكشە كوڭىل بولەدى. مۇسىلمان مەملەكەتى­نىڭ زاڭدارى شەتەلدىكتەرگە وتە قاتال بولۋى مۇمكىن, دەگەنمەن بۇل «قاتال­دىق» ەكى نەگىزگى امىرلىككە – دۋباي مەن ابۋ-دابيگە جۇرمەيدى. ويتكەنى بۇل ايماقتاردا اقشا اۋدارىم­دارىنا, سونىڭ ىشىندە حالىقارالىق اۋدارىمدارعا ەشقانداي شەكتەۋ قويىلمايدى.

حالىقارالىق اۋدارىمداردى تەز جانە ءتيىمدى جۇرگىزۋ ءۇشىن ءباا بانكتەرىنىڭ بىرىندە شوت اشۋ اسا قيىندىق تۋدىرمايدى. كەرىسىنشە بۇل كوميسسيالاردى ۇنەمدەۋگە مۇمكىن­دىك بەرەدى, سونداي-اق اقشا الۋ رەسىمىن ەداۋىر جەدەلدەتەدى. سونداي-اق كەز كەلگەن شەتەلدىك حالىقارالىق كارتالاردى پايدالانا الادى جانە بانكوماتتان قولما-قول اقشا الۋعا دا بولادى. ونىڭ ۇستىنە ءباا-دە الەمدىك بەلگىلى ءاربىر بانكتىڭ ءوز فيليالى بار. بۇل دەگەنىڭىز – امىرلىكتەردە قارجى ۇيىمدارىنا قول جەتكىزۋ اسا كۇردەلى ءىس ەمەس دەگەن ءسوز.

مەملەكەت باسشىسىنىڭ بيىلعى رەسمي ساپارىن بىرىككەن اراب امىر­لىكتەرىنەن باستاعانىن ەسكەرسەك, تاياۋ­دا بۇل ەلدەن قايتارىلاتىن قارا­جاتتىڭ ەسەلەنۋى دە بەك مۇمكىن.

ءۇش ەلگە قاتىستى جوعارىداعى سۇ­راق­تاردى ەكونوميست ماقسات حا­لىق­قا دا قويعان ەدىك. ساراپشى دا شەت­ەلگە قاراجات اۋداراتىن ازامات­تاردىڭ نەگىزىنەن اقشالارىن ءتۇرلى كومپانيا قۇرىپ, ول كومپانيالاردى وففشورلىق ايماقتارعا تىركەۋ ارقىلى شىعارۋعا تىرىساتىنىن, ال بۇل ىستە ەڭ الدىمەن سالىعى ەڭ تومەن جانە قاراجاتتى ساقتاۋ مەن شىعارۋعا ىڭعايلى ەلدەردى تاڭدايتىنىن راستاپ بەردى.

– ەلدەن شىعارىلعان زاڭسىز اكتيۆتەر قايتارىلعان مەملەكەتتەر تىزىمدە بۇل ەلدەردىڭ ءبىرىنشى كەزەكتە تۇرۋى دا سول سەبەپتى. ويتكەنى بۇل مەملەكەتتەردەن اقشا شىعارۋ وڭاي. مۇنى قاراجاتتى ناقتى وسىنداي قيتۇرقى جولمەن جەتكىزۋدىڭ بولۋىمەن سيپاتتالادى دەپ ايتۋعا نەگىز بار.

قازاقستاننان شەتەلگە زاڭسىز شىعارىلعان قاراجات كولەمىنە قاتىس­تى ساراپشىلاردىڭ اراسىندا ءتۇرلى پىكىر بار. بىرىندە 160 ميلليارد دوللار ايتىلسا, ەكىنشىسى 200 ميلليارد دوللار دەگەن مالىمەت كەلتىرەدى. بۇدان بۇرىن ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگى كەمىندە 100 ميلليارد دوللار وزگە ەلدەرگە زاڭسىز جىبەرىل­گەن دەگەن مالىمەت جاريالاعان ەدى. شامامەن وسى كولەمدەگى قارا­جاتتىڭ ءوزىن الىپ قارايتىن بول­ساق, 200 ميلليارد دوللار قازىر قازاق­ستاننىڭ تۇتاستاي ىشكى جالپى ونىمى­مەن تەڭ قاراجات. سوندا وسى جىلدار ىشىندە ەلىمىزدەن تاعى ءبىر قازاقستان سىرتقا شىعىپ كەتكەن دەپ ايتۋعا بولادى, – دەيدى ەكونوميست.

«بۇگىنگە دەيىن مەملەكەتكە قايتارىلعان 670 ميلليارد تەڭگە از با, كوپ پە؟ دەگەن سۇراعىمىزعا ماقسات حالىق: «ەگەر تەڭگەگە اۋداراتىن بول­ساق, ەلدەگى ىشكى جالپى ءونىمنىڭ كولە­مى 100 تريلليون تەڭگەگە جۋىق. ال قايتقان قاراجاتتىڭ كولەمى 1 تريلليونعا دا جەتپەيدى. دەمەك, بۇل 1 پايىزعا دا جەتپەيتىن قارجى شەتەلدەن قايتارىلىپ وتىر دەگەن ءسوز. ارينە, شەتەل اسىپ كەتكەن, كولەڭكەدە جۇرگەن قارجىمەن سالىستىرعاندا بۇل وتە از», دەپ جاۋاپ بەردى.

ءتۇيىن. ەستەرىڭىزدە بولسا, تىستەگەنىنىڭ اۋزىندا, ۇستا­عانىنىڭ قولىندا شەتەل اسىپ كەتكەن بيۋدجەت قارجىسى مەن جالپى­ۇلت­تىق بايلىقتىڭ تاعدىرى ۇلىتاۋدا وتكەن ۇلتتىق قۇرىلتايدا دا تالقىعا ءتۇستى. وتىرىستا سويلەگەن سوزىندە قاسىم-جومارت توقاەۆ شەتەلگە زاڭسىز شىعارىلعان قارجىنى ەلگە قايتارۋدى «وتە كۇردەلى جۇمىس» دەپ باعالاپ, بۇل ۇدەرىستىڭ ۇزاققا سوزىلۋى مۇمكىن ەكەنىن دە ەسكەرتكەن ەدى. ونىڭ سەبەبى دە تۇسىنىكتى. اقشانى قايتارۋ كوپتەگەن زاڭدىق پروتسەدۋرادان ءوتۋ كەرەك. الايدا حالىقتىڭ اشۋىن دا, اشىق اقپاراتتى جاريالاۋدى تالاپ ەتۋىن دە تۇسىنۋگە بولادى. سەبەبى ەل جات-جۇرتقا كەتكەن قازىناسىنىڭ قىزىعى مەن كومەگىن كورگىسى كەلەدى. ەرتەڭ, وتىز جىل وتكەننەن كەيىن ەمەس, بۇگىن كورگىسى كەلەدى. ايتپەسە, ادىلەتتى, جاڭا قازاقستان تۋرالى ءسوز قوزعاۋدىڭ ءوزى قيىن.