ۇكىمەتتە قازاقستاننىڭ بيۋدجەت جۇيەسىن دامىتۋ ماسەلەلەرى قارالدى

ۆەدومستۆو باسشىسى ەرۇلان جاماۋباەۆتىڭ ايتۋىنشا, كۇردەلى سىرتقى ەكونوميكالىق احۋالعا قاراماستان, 2022 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا قازاقستان ەكونوميكاسى 3,1%-عا ءوستى. نەگىزگى كورسەتكىشتەردە وڭ ديناميكا بايقالدى. 

ماسەلەن, مەملەكەتتىك بيۋدجەتتىڭ كىرىستەرى 4,4%-عا (15,7 ترلن تەڭگە) اسىرا ورىندالدى, بۇل حالىق الدىنداعى الەۋمەتتىك مىندەتتەمەلەردى تولىعىمەن ورىنداۋعا جانە بارلىق سالالارداعى دامۋ باعدارلامالارىن قارجىلاندىرۋعا مۇمكىندىك بەرىپ وتىر. مەملەكەتتىك بيۋدجەت شىعىستارى 98%-عا ورىندالدى.

جەكەشەلەندىرۋدىڭ 2021-2025 جىلدارعا ارنالعان كەشەندى جوسپارى اياسىندا  675 وبەكتىنىڭ 367-ءسى (جالپى ساتۋ قۇنى – 308 ملرد تەڭگە) باسەكەلەستىك ورتاعا بەرىلدى, قالعاندارى ساۋدا-ساتتىق cاتىسىندا, ساتۋ الدىنداعى دايىندىقتا نەمەسە قايتا ۇيىمداستىرىلدى. وسى جۇمىستىڭ ناتيجەسىندە مەملەكەتتىڭ  ەكونوميكاداعى ۇلەسى 2025 جىلعا قاراي 14%-عا دەيىن تومەندەۋى ءتيىس.

قر پارلامەنتى ءماجىلىسى مەن سەناتى دەپۋتاتتارىنىڭ, سالالىق ۇيىمداردىڭ قاتىسۋىمەن وتكەن وتىرىستا قارجى ۆيتسە-مينيسترلەرى مەن قر مەملەكەتتىك قارجى جونىندەگى قوعامدىق كەڭەستىڭ توراعاسى ءسوز سويلەدى.

پرەمەر-مينيستر قارجى مينيسترلىگىنىڭ باسىمدىقتارى بيۋدجەت كىرىستەرىن ۇلعايتۋ جانە ونىڭ ءادىل ءبولىنۋى مەن تۇراقتىلىعىن قامتاماسىز ەتۋ جونىندە شارالار قابىلداۋ ەكەنىن اتاپ ءوتتى. وسى ورايدا, ۇكىمەت باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, سالىق تولەۋشىلەر مەن سالىق ورگاندارى اراسىنداعى قارىم-قاتىناستاردى تسيفرلاندىرۋدى كەڭىنەن ەنگىزە وتىرىپ, ونى سەرۆيستىك مودەل نەگىزىندە قۇرۋ قاجەت.

«سالىق جانە كەدەن جۇيەلەرىن ينتەگراتسيالاۋدى تولىقتاي جۇزەگە اسىرۋ قاجەت. بيزنەس-قوعامداستىق وكىلدەرى ء“بىر تەرەزە” قاعيداتى بويىنشا كەدەندىك باقىلاۋدى ەنگىزۋدىڭ وڭ اسەرىن ناقتى ءىس جۇزىندە سەزىنۋى ءتيىس», دەدى ءاليحان سمايىلوۆ. 

پرەمەر-مينيستر جاڭا سالىق كودەكسىن ازىرلەۋ اياسىندا سالىقتىق جانە كەدەندىك اكىمشىلەندىرۋدى كەشەندى جاڭارتۋدى «اتامەكەن» ۇكپ جانە ساراپشىلارمەن تىعىز ىنتىماقتاستىقتا جۇرگىزۋ قاجەت ەكەنىن ايتتى.

ءاليحان سمايىلوۆ تاعى ءبىر ماڭىزدى مىندەت بيۋدجەت جۇيەسىنىڭ تيىمدىلىگى مەن اشىقتىعىن ارتتىرۋ ەكەنىن اتاپ كورسەتتى. ونىڭ ىشىندە, مەملەكەتتىك جوسپارلاۋدى ناقتى بيۋدجەت شىعىستارىمەن بايلانىستىرۋدى قامتاماسىز ەتە وتىرىپ, ءونىمسىز شىعىنداردى قىسقارتۋ ءۇشىن بيۋدجەتتىك باعدارلامالار اكىمشىلەرىنىڭ قارجىلىق ءتارتىبىن كۇشەيتۋ كەرەك.

وسى ورايدا, ۇكىمەت باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, مينيسترلىكتەر مەن اكىمدىكتەردىڭ ءبىرىنشى باسشىلارىنا دەربەستىك بەرىپ, بارىنشا الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق ناتيجە الۋ ماقساتىندا ولاردىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن ارتتىرۋ كەرەك.

«نەگىزگى مىندەت – «بيۋدجەت قاراجاتىن باسقارۋدان» «ناتيجەلەردى باسقارۋعا» كوشۋ. بيۋدجەت شىعىستارىنىڭ تيىمدىلىگى مەن ەكونوميكالىق پايداسىن, ونىڭ ىشىندە اۆتوماتتاندىرۋ جانە تسيفرلاندىرۋ ەسەبىنەن ارتتىرۋ قاجەت. مۇنىڭ ءبارىن جاڭا بيۋدجەت كودەكسى اياسىندا قاراستىرۋ قاجەت», دەدى ءاليحان سمايىلوۆ. 

پرەمەر-مينيستر بيۋدجەت پروتسەسىنىڭ ماڭىزدى قۇرامداس بولىگى شىعىنداردى وڭتايلاندىرۋ ەكەنىن اتاپ ءوتتى. ماسەلەن, 2019-2022 جىلدارى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت شىعىستارىن 4 ترلن تەڭگەدەن استام سوماعا ايتارلىقتاي وڭتايلاندىرۋ جانە قايتا باعدارلاۋ جۇرگىزىلدى.

ء«ونىمسىز شىعىنداردى ازايتۋعا ەرەكشە نازار اۋدارۋ كەرەك. بۇل  – سەمينارلار, كونفەرەنتسيالار, فورۋمدار, زەرتتەۋلەر جۇرگىزۋ, اۆتوكولىك قۇرالدارىن, كەڭسە جيھازدارى مەن تاۋارلارىن ساتىپ الۋعا جۇماسالاتىن شىعىندار», دەدى ءاليحان سمايىلوۆ.

سونىمەن قاتار پرەمەر-مينيستر كولەڭكەلى ەكونوميكاعا قارسى ءىس-قيمىل جونىندەگى جۇمىستىڭ ماڭىزدى ەكەنىن اتاپ ءوتتى. بۇل باعىتتا جالپىعا بىردەي دەكلاراتسيا تاپسىرۋدى كەزەڭ-كەزەڭىمەن جانە ۋاقىتىلى ەنگىزۋ قاجەت, بۇل سىبايلاس جەمقورلىقتى ازايتۋعا جانە بيۋدجەتكە قوسىمشا تۇسىمدەردى ۇلعايتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

بۇدان باسقا, قاراجاتتى ەلدەن زاڭسىز شىعارۋعا قارسى ءىس-قيمىل جونىندە شارالار قابىلداۋ – ماڭىزدى مىندەت. ءاليحان سمايىلوۆ قازىرگى ۋاقىتتا ۇكىمەت ءتيىستى زاڭ جوباسىن ازىرلەپ جاتقانىن اتاپ ءوتتى.

«بارلىق راسىمدەردى رەگلامەنتتەۋ جانە زاڭسىز شىعارىلعان كاپيتالدى قايتارۋدى ىنتالاندىرۋ بويىنشا ناقتى تەتىكتەردى ازىرلەپ, وعان ىقپال ەتەتىن سەبەپتەر مەن جاعدايلاردى جويۋ قاجەت. زاڭ ناۋرىزدا قر پارلامەنتى ماجىلىسىنە ەنگىزىلۋگە ءتيىس», دەدى ۇكىمەت باسشىسى.

قورىتىندىلاي كەلە, پرەمەر-مينيستر بيۋدجەت اقشاسىن ەكونوميكانىڭ ناقتى سەكتورىنا جەتكىزۋدى جەدەلدەتۋ, مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ پروتسەسىن جەتىلدىرۋ, ەكونوميكاداعى جەكە سەكتوردىڭ ۇلەسىن ۇلعايتۋ جانە ونى دەمونوپوليزاتسيالاۋ جونىندەگى جۇمىستى جالعاستىرۋ, سونداي-اق بەلگىلەنگەن مەرزىمدە جەكە تۇلعالاردىڭ بانكروتتىعى تۋرالى ينستيتۋتتى ەنگىزۋگە ۇيىمداستىرۋشىلىق-تەحنيكالىق دايىندىقتى اياقتاۋ قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى.