«كوندەنسات» شيكىزاتقا جارىماي وتىر

تابيعي قورى جونىنەن الەمدىك ون­دىققا كىرەتىن قاراشىعاناق كەنىشىنىڭ شيكىزاتىن ءدال وسى جەردە وڭدەۋ – ەلىمىز ءۇشىن قاي جاعىنان دا پايدالى ءارى اقىلعا سىيىمدى بولاتىن. الايدا كەنىش­تى شەتەلدىك اليانسقا 40 جىلعا جالعا بەرەردە وڭدەۋگە ەمەس, شيكىزاتتى الەم­دىك نارىققا شىعارۋعا باسىمدىق بەرىلدى. ءتىپتى جوبانىڭ كەيىنگى كەزەڭى­نە جوسپارلانعان شيكىزات وڭدەۋ كاسىپور­نىن سالۋدىڭ ورنىنا قارجىنى رەسەي­دەگى ورىنبور مۇناي وڭدەۋ زاۋىتىن جاڭ­عىرتۋعا جۇمساعان ءجون دەپ سانالدى. وسىنداي ولقىلىقتىڭ زالالىن جىل سايىن اسا ماڭىزدى اۋىل شارۋاشىلىعى ناۋقاندارى تۇسىندا تاپ بولا كەتەتىن «جانارماي تاپشىلىعى» كەزىندە تارتىپ-اق جاتامىز.

ال «كوندەنسات» اق-نىڭ ءوز قارجىسىنا تۇرعىزىلعان مۇناي وڭدەۋ كاسىپورنى ءاۋ باستا تىكەلەي ءدال وسى قاراشىعاناق كەنىشىنىڭ شيكىزاتىمەن جۇمىس ىستەۋگە جوبالانعان بولاتىن. الايدا زاۋىت پايدالانۋعا بەرىلگەن ساتتەن-اق قيىن جاعدايعا تاپ بولدى. قازاقستاننىڭ ىشكى قاجەتتىلىكتەرى ءۇشىن جەڭىلدەتىلگەن باعامەن بەرىلەتىن شيكىزات باعاسى «كوندەنسات» زاۋىتىنا كەلگەندە اسپانداپ, الەمدىك نارىق قۇنىمەن بىردەي بولىپ شىعا كەلدى.

ىرگەدە, قول سوزىم عانا جەردە تۇرعان كەنىشتەن شيكىزاتتى مۇنداي باعاعا الۋ ادىلەتسىز-اق بولاتىن. ۆالەري ءجۇنىسوۆ باستاعان كومپانيا باسشىلارى بۇل ماسەلەنى مەملەكەتتىك دەڭگەيگە دەيىن كوتەرىپ, دابىل قاعىپ-اق باقتى. بىراق ونى ەستىگەن جان بولمادى. ۇكىمەت, پارلامەنت دەڭگەيىندە تالاي جيىن بولسا دا, ماسەلە شەشىلمەدى.

بۇگىندە «كوندەنسات» مۇناي وڭدەۋ زاۋىتى – باتىس قازاقستان وبلىسىنداعى زاماناۋي تەحنولوگيانى مەڭگەرگەن ساناۋلى كا­سىپ­ورىننىڭ ءبىرى. سونىڭ ىشىندە جانار­مايدىڭ ەڭ ساپالى ك-5 كلا­سىن شىعارا الاتىن جالعىز وتان­دىق كاسىپورىن دا وسى. بۇل جەردە 500-دەن اسا قىزمەتكەر تۇراقتى جۇمىس ىستەيدى, ولاردىڭ 90 پايى­زى – باتىسقازاقستاندىق, سونىڭ ىشىن­دە جەرگىلىكتى ءبورلى اۋدانىنىڭ تۇر­عىن­دارى. «كون­دەنسات» شىعارعان بەنزين مەن ديزەلدىك وتىننىڭ ساپاسى الەمدىك تالاپقا ساي كەلەدى.

«كوندەنسات» اق-نىڭ الەۋ­مەت­­تىك جاۋاپكەرشىلىگى دە جوعا­رى. باتىس قازاقستان وبلى­سىندا, اسىرەسە ءبورلى اۋدانىن­دا كوندەنساتتىقتار ۇنەمى قايى­رىمدىلىق ءىستىڭ ورتاسىندا, سپورت­تىق شارالاردىڭ دەمەۋشىسى رەتىن­دە كورىنىپ جۇرەدى. جەرگىلىكتى بيۋد­جەتكە دە قوماقتى قارجى قۇ­يىپ وتىرعان كاسىپورىننىڭ ءبىرى.

«كوندەنسات» مۇناي وڭدەۋ زاۋىتىنىڭ وندىرىستىك قۋاتى جىلىنا 850 مىڭ توننا شيكىزات وڭدەۋگە قابىلەتتى. سونىڭ ىشىندە جىلىنا 200 مىڭ توننا جوعارى ساپالى ديزەل وتىنى مەن 200 مىڭ توننا بەنزين شىعارا الادى. ال ەكولوگيالىق تۇرعىدا وتە ساپالى, قۇرامىندا كۇكىرتى 10 مگ/كگ-دان اسپايتىن ك-5 كلاستى جانارماي ءوندىرۋ جەلىسى 2016 جىلى ىسكە قوسىلعان. الايدا شيكىزات تاپشىلىعىنىڭ كەسىرىنەن زاۋىتتىڭ جۇرۋىنەن تۇرۋى كوپ. كاسىپورىن باسشىلارى تالاي جىلدان بەرى ۇكىمەتتىك دەڭگەيدەگى ءتۇرلى مەكەمەنىڭ تابالدىرىعىن توزدىرىپ, بۇل زاۋىتتىڭ جۇمىسى ەلگە قاجەت ەكەندىگىن دالەلدەمەك بولىپ شاپقىلاپ ءجۇر.

راسى كەرەك, بۇرىن «كوندەنسات» زاۋىتىنىڭ جۇمىسىنا كەدەرگى كەلتىرۋشى «كورىنبەيتىن كۇشتەر» تۋرالى اڭگىمە ەل اۋزىندا ايتىلىپ قالاتىن. كاسىپورىن باسشىلارى بىرنەشە مارتە رەيدەرلىك شابۋىل ۇيىمداستىرىلعانىن دا ايتىپ دابىل قاققان. تەك سوڭعى جىلدارى ساياسي وزگەرىستەردەن سوڭ, ەلىمىزدە «جاڭا قازاقستان» تۇجىرىمداماسى قولعا الىنعان كەزدە «كوندەنساتتىڭ» ەكىنشى تىنىسى اشىلار دەپ كۇتكەن ادام كوپ بولدى. الايدا بۇل ءۇمىتتىڭ دە ءجىبى جىڭىشكەرىپ, ۇزىلۋگە تاياعان سىڭايلى. ويتكەنى سوڭعى كەزدە زاۋىتتىڭ جابىلۋى, ۇجىمنىڭ جۇمىسسىز قالۋ قاۋپى تۋرالى ءجيى ايتىلا باستادى.

– ءبىز جىلىنا 850 مىڭ توننا مۇناي وندىرە الامىز. بىراق, وكىنىشكە قاراي, قۋاتىمىزدىڭ تەك 10-15 پايىزىن عانا پايدالانىپ وتىرمىز. ەگەر بارلىق مۇم­كىندىگىمىزدى پايدالانىپ, تولىق قۋاتىمىزدا جۇمىس ىستە­گەن بولساق, قازاقستاننىڭ باتىس ءوڭىرىن ساپالى جانارمايمەن تولىق قامتىعان بولار ەدىك. سالىق ەسەبىنەن مەملەكەتتىك بيۋد­جەت­تىڭ دە قازىناسىنا قان­شاما قارجى قۇيىلار ەدى. الايدا ۇكىمەتىمىز تالاي جىلدان بەرى ءبىزدىڭ زاۋىتتى شيكىزاتپەن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەسىن شەشە الماي كەلەدى. 2016 جىلدان بەرى كومپانيا بارلىق رەسۋرسىن تاۋىستى. ەگەر زاۋىت جابىلسا, 500-گە تارتا قىزمەتكەرىمىز جۇمىسسىز قالادى. قازىرگىدەي قيىن كەزەڭدە ولاردىڭ وتباسى تۇراقتى تابىسسىز قالادى دەگەن ءسوز. مۇنىڭ ءبارى الەۋمەتتىك تۇيتكىلدەر تۋدىرارى انىق, – دەيدى «كوندەنسات» اق وڭدەۋ تسەحىنىڭ باستىعى سىرىم قوجانتاەۆ.

ارينە, قاراشىعاناقتاعى «كوندەنسات» مۇناي وڭدەۋ زاۋىتى جابىلاتىن بولسا, مۇنىڭ كولەڭكەسى وسى توڭىرەكتەگى ءبىراز سالاعا دا ءتۇسۋى مۇمكىن. بۇل ەڭ الدىمەن «كوندەنسات» اق-نىڭ جالپى ەكونوميكالىق جاعدايىنا, ونىڭ ەنشىلەس كاسىپورىندارىنىڭ جۇمىسىنا كەرى اسەرىن تيگىزەدى.

– ءبىز جىل بويىنا جانار-جاعار­مايدىڭ, سونىڭ ىشىندە اسىرەسە ديزەل وتىنىنىڭ تاپشىلىعىن كورىپ كەلەمىز. جانارماي تاپشى كەزدە مۇناي وڭدەۋ زاۋىتىنىڭ توقتاپ تۇرعانى اقىلعا سىيمايدى. نەگە «كوندەنساتتى» قاراشىعاناق شيكىزاتىمەن نەمەسە ەلىمىزدە بار باسقا دا شيكىزات كوزدەرىمەن تۇراقتى قامتىماسقا؟! ەلىمىزدە اتىراۋ, پاۆلودار, شىمكەنت مۇناي وڭدەۋ زاۋىتتارىنان باسقا ءتورتىنشى, بەسىنشى زاۋىت سالۋ ماسەلەسى كوتەرىلىپ جاتادى. دايىن تۇرعان زاۋىتتى شيكىزاتپەن قامتىماي تۇرىپ مۇنداي ماسەلە كوتەرۋدىڭ ءوزى ءجونسىز عوي, – دەيدى «NEFTEK OPERATING» جشس باس ديرەكتورى اسىلبەك نۇپوۆ.

جوعارىدا ايتىلعانداي, بۇل ماسەلەدەن ۇكىمەت تە, پارلامەنت تە حاباردار. 2022 جىلى 13 ساۋىردە سەناتور عۇمار دۇيسەمباەۆ باستا­عان توپ «كوندەنسات» اق باس­شى­­لىعىمەن ارنايى كەزدەسىپ, كاسىپورىن توڭىرەگىندەگى ماسەلەنى جان-جاقتى تالقىلاعان بولاتىن. بۇل كوميسسيانىڭ قۇرامىندا سەنات دەپۋتاتى ل.رىسبەكوۆا, ءماجىلىس دەپۋتاتتارى س.يماشەۆا مەن م.قۇلشار, ەنەرگەتيكا ۆيتسە-ءمينيسترى ا.ماعاۋوۆ, قار­جى مينيسترلىگىنىڭ وكىلدەرى بول­عانىن ايتساق, تالاي جىلدان بەرى سىرەسكەن سەڭ قوزعالاتىنداي بول­عان. الايدا, مىنە, بۇل كەزدەسۋگە دە ءبىر جىلداي ۋاقىت بولىپ قالدى. ناتيجە شامالى.

ايتپاقشى, وتكەن جىل­دىڭ سوڭىندا مەملەكەت باسشى­سىنىڭ جارلىعىمەن باتىس قازاق­ستان وبلىسىنا جاڭا باسشى تاعا­يىندالدى. بۇعان دەيىن سەنات دەپۋتاتى بولعان ناريمان تورەعاليەۆ – ءوڭىردىڭ بارلىق ماسەلەسىن جاقسى بىلەتىن جەرگىلىكتى ازامات. وسى جاڭا لاۋازىمىندا 2022 جىلدىڭ 8 جەلتوقسانى كۇنى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى ق.توقاەۆتىڭ قابىلداۋىندا بول­عان اكىم باتىس قازاقستان وبلى­سىنىڭ ەكونوميكالىق الەۋەتى مەن بولاشاق جوسپارلارىن بايانداپ بەرگەن بولاتىن. مەملەكەت باسشىسىنىڭ قابىلداۋىنان شىققان ناريمان تورەعالي ۇلى پرە­زيدەنتتىڭ وزىنە بىرقاتار ناق­تى تاپسىرما بەرگەنىن ايتقان-دى.

«مەملەكەت باسشىسىنىڭ قابىلداۋىندا بولدىم. ءبىزدىڭ ءوڭىردىڭ ەڭ بستى ماسەلەسى – جەر­گىلىكتى اۆتوجولداردىڭ جاي-كۇيى. ءتىپتى رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدەگى جولداردىڭ دا 39 پايىزى عانا قاناعاتتانارلىق دەڭگەيدە. پرە­زيدەنت وسى جولداردى جوندەۋ ماسەلەسى جونىندە قاتاڭ تاپسىرما بەردى. سونىمەن قاتار بىز­دەگى «كوندەنسات» اكتسيونەرلىك قوعامىنىڭ مۇناي وڭدەۋ زاۋىتىن شيكىزاتپەن قامتاماسىز ەتۋ جونىندە تاپسىرما بەردى. الداعى ۋاقىتتا وسى تاپسىرمالاردىڭ ورىندالۋىنا باسا نازار اۋداراتىن بولامىن», دەگەن ەدى.

ءبىز وبلىس اكىمدىگىنە حابارلاسىپ, پرەزيدەنت تاپسىرما­سى بويىنشا ءبىر اي ىشىندە نەندەي جۇمىس اتقارىلعانىن سۇ­راپ بىلدىك. ءدال قازىر وبلىس اكىمى­نىڭ وسى سالا بويىنشا جاۋاپ­تى ورىنباسارى باسقا جۇمىسقا اۋى­سىپ كەتكەن. باتىس قازاق­ستان وب­لىسىنىڭ كاسىپكەرلىك جانە ين­دۋستريالدىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باسقارماسى «كوندەنسات» زاۋىتىن شيكىزاتپەن قامتۋ ماسەلەسى بويىنشا جۇمىستى قولعا العانى بەلگىلى بولدى. بىراق بۇل شارۋا وڭاي شەشىلەتىن ءتۇرى جوق. بۇل ىسكە «قاراشىعاناق پەترولەۋم وپەرەيتينگ ب.ۆ.» كومپانياسى دا, سالالىق مينيسترلىك تە, ۇكىمەت اپپاراتى دا قوسىلعان. بىراق زاۋىتتى ناقتى شيكىزاتپەن قامتۋ ماسەلەسى, كولەمى, مەرزىمى جونىندە ءالى ناتيجەلى كەلىسىم جوق.

«سوڭعى جىلدارى ءبىزدىڭ زاۋىت ءوز قۋاتىنىڭ نەبارى 4 پايىزىن عانا پايدالانىپ جۇمىس ىستەگەن ەكەن. وعان سەبەپ – شيكىزات تاپشىلىعى. ەنەرگەتيكا مينيسترلىگى اي سايىن زاۋىتقا قاجەتتى 75 مىڭ تونناعا دەيىن شيكىزاتقا كۆوتا كەستەسىن تولتىرعانىمەن, ول مۇنايدى الاتىن جەر جوق. «قپو» بىزگە ونى تەك ەكسپورتتىق باعامەن بەرمەك. ال شيكىزاتتى بۇل باعاعا العان جاعدايدا بەنزين مەن ديزەل وتىنىن ىشكى نارىققا ارزان باعامەن شىعارۋ مۇمكىن ەمەس. وسى سەبەپتەن دە زاۋىت قازىر جابىلۋدىڭ از-اق الدىندا تۇر. قازىر كومپانيا باس­شىلىعى زاۋىتتى بەلگىسىز ۋا­قى­تقا دەيىن كونسەرۆاتسيا جاساۋ­عا, ياعني جۇمىسىن توقتاتۋعا ءماج­بۇر بولىپ وتىر. ءبىزدى بۇل قيىن جاعدايدان ۇكىمەتتىك دەڭگەيدەگى با­تىل شەشىم عانا قۇتقارماق», دەي­دى «كوندەنسات» زاۋىتىنىڭ ماركەتينگ بويىنشا ديرەكتورى اندرەي باەۆ.

باتىس قازاقستان وبلىسى