كەنەپتەگى دالا شەجىرەسى

الپىسباي قازعۇلوۆ ەلىمىزدىڭ بەينەلەۋ ونەرىنە 1980-ءشى جىلدارى كەلگەن سۋرەتشىلەر بۋىنىنا جاتادى. بۇل ۋاقىتتا قازاقستاننىڭ كوركەمسۋرەت ءومىرى شىندىقتى كورسەتۋدىڭ جاڭا اسپەكتىلەرىمەن ەرەكشەلەندى. ونىڭ شىعارماشىلىعىنىڭ تاقىرىپتارى – ۋاقىتتىڭ بايلانىسى, اتا-بابالاردىڭ رۋحاني مۇراسى, كوشپەندىلەر الەمى, اۋىل مەن دالا فيلوسوفياسى, ەجەلگى ادەت-عۇرىپتاردىڭ ساباقتاستىعى. كەسكىن­دەمەشىنىڭ تۋىندىلارى حالىقتىق رۋح­قا تولى, سونىمەن بىرگە زاماناۋي كوركەم­دىك پروتسەستەردىڭ پروبلەمالارىمەن جاق­سى ۇيلەسەدى.

– سۋرەتشىنىڭ كەسكىندەمەسىنىڭ بەي­نە­لىك قاتارى الۋان ءتۇرلى. ونىڭ كار­تي­نالارى ساعىمعا ۇقسايدى. جەر, اسپان, دالانىڭ شەكسىز كەڭىستىگى, كوش-كەرۋەندەر, ات ۇستىندەگى ەرلەر مەن ايەل­دەر, كەزدەسۋلەر مەن قوشتاسۋلار – ءبىر كەنەپتەن ەكىنشىسىنە اۋىساتىن سيۋ­جەتتەر. كەزدەيسوق تاڭ قالدىراتىن تابان­دى­لىقپەن, تۇرلەنىپ قايتالانىپ وتىراتىن, سۋرەتشى بەينە ءبىر قول جەتپەيتىن نارسەنى – ۇلتتىق بولمىستىڭ تىنىسىن كورسەتكىسى كەلەتىندەي. ول تۋرالى شىڭعىس ايتماتوۆ: «دالا, اۋىل, اۋلا تاقىرىبىمەن شەكتەلگەنىنە قاراماستان, الپىسباي ءبىزدىڭ سانامىزدىڭ اياسىن كەڭەيتىپ, قانداي دا ءبىر تىلسىم جولمەن ءوز كارتينالارىنا شىن مانىندە عارىشتىق اۋقىم بەرەدى», – دەپ جازدى. قازعۇلوۆتىڭ كولوريتى باي, ال كومپو­زيتسيانىڭ ۇيىمداستىرىلۋى كەرەمەت – ءتۇس, بوياۋ قاباتىنىڭ فاكتۋراسى جانە قىلقالامنىڭ قوزعالىسى ءبىرتۇتاس, سيمفونيالىق دىبىسقا بىرىكتىرىلەدى. سۋرەتشى بوياۋلاردى بىردەن كەنەپتە ارالاستىرا وتىرىپ, كومپوزيتسيانىڭ جالپى تۇستىك قۇرىلىمىن جاساي­دى. كەنەپتىڭ بەتى كۇردەلى قۇرىلىمدىق جۇيە رەتىندە جۇمىس ىستەيدى, وندا ءبىر عانا بولىكتى, جالپىعا تيىسپەي وزگەرتۋ مۇمكىن ەمەس. فاكتۋرا اۆتوردىڭ باستان كەشكەن ەموتسيالارىنىڭ تولقىنىن كورسەتەتىن تۋىندىنى جازۋ كەزىندەگى ءتۇس ىزدەنىستەردىڭ كۇردەلىلىگىنە, بوياۋ قا­بات­تارىنا تىكەلەي بايلانىستى. سۋرەت­شىنىڭ شىعارمالارىنداعى كولوريت – بۇل تەك ۇيلەسىمدىلىك نەمەسە كوم­پو­­زي­تسيالارىنداعى ءتۇس كومبينا­تسيا­لا­رىنىڭ سۇلۋلىعى عانا ەمەس, سونىمەن قاتار قابىلەت, ماڭگىلىككە جاڭارۋ, وسى كومبيناتسيالاردى ىزدەۋ, تاقىرىپتىڭ وزگەرۋىمەن بىردەي شىنايى دۇنيەتا­نىم شەڭبەرىندە جاڭا شەشىمدەر تابۋ قاجەتتىلىگى بولىپ تابىلادى, – دەيدى كورمە جەتەكشىسى, ونەرتانۋشى سامال مامىتوۆا.

ا.قازعۇلوۆ بۇگىنگى كۇنگە دەيىن ەكى مىڭنان استام كەسكىندەمەلىك تۋىندىلار جازدى. اۆتوردىڭ ايتۋىنشا, الدىمەن, كارتينانىڭ تۇستىك شەشىمىن تابۋ ما­ڭىزدى, ال سيۋجەتتەر وزدىگىنەن پايدا بو­لادى. كەيبىر تاقىرىپتار سۋرەتشىنى ەرەكشە شابىتتاندىردى, سوندىقتان ولار­دى تسيكلدارعا بىرىكتىرەدى. ولاردىڭ ىشىندە: «دالا اۋەنى», «كوشپەندىلەر», «كوكپار», ء«بىزدىڭ اتا-بابالارىمىز», «عاشىقتار», «تۇركىستانداعى كوكتەم», «كەڭىستىكتەگى ويىن» جانە تاعى باسقالار.

الپىسباي قازعۇلوۆ 1958 جىلى قى­زىلوردا وبلىسى, ارال قالاسىندا دۇ­نيەگە كەلگەن. 1980 جىلى اباي اتىنداعى قازاق پەداگوگيكالىق ينس­تيتۋتىنىڭ كور­كەمسۋرەت-گرافيكا فاكۋلتەتىن تامام­داعان. قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قاي­راتكەرى جانە «پاراسات» وردەنىنىڭ يەگەرى, پرەزيدەنت سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى. 2003 جىلى ەۋروپالىق ونەر وداعىنىڭ ماساريك اتىنداعى سىي­لىعىمەن ماراپاتتالدى. 1978 جىلدان حالىقارالىق جانە رەسپۋبليكالىق كورمەلەردىڭ قاتىسۋشىسى. قازاقستان سۋرەتشىلەر وداعىنىڭ باسقارما مۇشەسى. تۋىندىلارى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇلتتىق مۋزەيىندە (استانا), ءابىلحان قاستەەۆ اتىندا­عى مەملەكەتتىك ونەر مۋزەيىندە, وبلىستىق مۋزەيلەر قورىندا, وتاندىق جانە شەتەلدىك جەكە كوللەكتسيالاردا ساقتالعان.

الماتى