ەندى تەڭگە مەن رۋبل اراسىنداعى ويىن ەرەجەسى وزگەرەدى. قازاقستان رۋبل مەن تەڭگەنىڭ ءوزارا كونۆەرتاتسيالانۋى تۋرالى كەلىسىمنەن شىعۋعا نيەتتەنىپ وتىر.
اپتا باسىندا «اشىق نقا» پورتالىندا ۇلتتىق بانك «رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ ۇكىمەتى, رەسەيدىڭ ورتالىق بانكi جانە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇلتتىق بانكi اراسىنداعى رۋبل مەن تەڭگەنiڭ ءوزارا كونۆەرتاتسيالانۋىن جانە باعامدارىنىڭ تۇراقتانۋىن قامتاماسىز ەتۋ جونىندەگى شارالار تۋرالى كەلىسىمنىڭ كۇشىن جويۋ تۋرالى» قاراردىڭ جوباسىن جاريالادى.
ۇلتتىق بانك اتاپ وتكەندەي, تاراپتار وسى حالىقارالىق شارت بويىنشا ءوز مىندەتتەمەلەرىن ۋاقتىلى ورىندادى. «كەلىسىمدە كوزدەلگەن بارلىق شارالار ورىندالدى, ال جۇزەگە اسىرىلۋى ۇزاق مەرزىمدى پەرسپەكتيۆاعا ارنالعان شارالار كەدەن وداعى, ەۋرازەق, ەاەو سياقتى حالىقارالىق شارتتار كەشەنىندەگى ساباقتاستىق پەن جەتىلدىرۋ تارتىبىندە ەسكەرىلدى», دەپ حابارلادى ۇلتتىق بانك.
ەستەرىڭىزدە بولسا, بۇل كەلىسىمگە 1995 جىلى 20 قاڭتار كۇنى ماسكەۋ قالاسىندا قول قويىلعان ەدى. وسى كەلىسىم بويىنشا قازاقستان مەن رەسەي تەڭگە مەن ءرۋبلدىڭ ءبىر-بىرىنە جانە ەركىن ايىرباستالاتىن ۆاليۋتالارعا قاتىستى باعامىن تۇراقتاندىرۋ بويىنشا شارالاردى كەزەڭ-كەزەڭىمەن جۇزەگە اسىرۋعا, سونداي-اق ەكى ۆاليۋتانىڭ ءوزارا ايىرباستالۋىنا قول جەتكىزۋگە مىندەتتەمە العان بولاتىن. قارار جوباسىندا قازىرگى كەلىسىمنىڭ «ماڭىزدىلىعىن جوعالتقانى» ايتىلعان.
ساراپشىلار ۇلتتىق بانك بۇل شەشىمگە كەزەڭ-كەزەڭىمەن كەلگەنىن ايتىپ وتىر. اۋەلى ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەرگە ءرۋبلدى ءبىر رەتتىك نەگىزدە قازاقستاننان قولما-قول اقشامەن شىعارۋعا رۇقسات بەردى. رۇقسات قولما-قول ءرۋبلدى قولما-قول اقشاسىز نىسانعا ايىرباستاۋ جانە بانكتەردەگى كوررەسپوندەنتتىك شوتتاردى تولىقتىرۋ ماقساتىندا ەنگىزىلدى. قىسقاسى, تەڭگەنى ءرۋبلدىڭ ينتوكسيكاتسياسىنان تازارتۋدىڭ العىشارتتارى تاسباقانىڭ جۇرىسىندەي بولسا دا ءجۇرىپ جاتىر.
ماماندار ۇلتتىق بانكتىڭ بۇل قارارىن تەڭگەنى ءرۋبلدىڭ ىقپالىنان تازارتۋعا باعىتتالعان قادام دەپ دامەلەنىپ قالۋعا بولمايتىنىن اشىق ايتتى. رەسەي جاقىن كورشى عانا ەمەس, ەاەو-داعى ستراتەگيالىق ارىپتەس ەل. ەكى ەل اراسىنداعى تاۋار اينالىمىنىڭ قانشا پايىزى «كولەڭكەدە» جۇرگەنى, بانكتەردىڭ دەپوزيتتەرىندە قانشا ءرۋبلدىڭ جاتقانىن ءبىز بىلمەيمىز. ۇكىمەت پەن ۇلتتىق بانك ءرۋبلدى تۇگەندەپ, سكرينينگ جاسايدى دەگەندى ەستىگەن دە جوقپىز. ءبىزدىڭ قولدا تەك رەسمي ستاتيستيكا عانا بار.
قارجىگەر ءىلياس يساەۆ ءبىرىنشى كەزەكتە بانكتەر رۋبل مىندەتتەمەلەرىمەن جابىلاتىن رۋبلدەن قۇتىلۋى كەرەگىن ايتتى. ءرۋبلدىڭ قارجى ساياساتىنداعى ويىن ەرەجەسىن وزگەرتە المايتىنى بايقالىپ قالدى. رەسەي يمپورتىنىڭ ءتۇبى قاي ەلدەن شىعىپ جاتقانى كۇماندى ەكەنى ەندى ايتىلىپ جاتىر. رۋبلدەن تازارتۋعا تالپىنىس بولعانىمەن, ۇلكەن ناتيجە بار دەپ ايتا المايمىز.
قارجىگەر ايتىپ وتكەندەي, ەاەو-مەن اراداعى كەلىسىمدەردە رۋبل-تەڭگەنىڭ بايلانىسى الدەقاشان رەتتەلىپ قويعان. ۇلتتىق بانك ۇسىنىپ وتىرعان قاراردا كەلىسىم ماڭىزدىلىعىن جوعالتقان سوڭ كۇشىن جوياتىنى اشىق ايتىلدى. رەسەيدىڭ دە 28 جىل بۇرىن قابىلدانعان كەلىسىمنىڭ شالعايىنا جارماسا قويمايتىنى انىق. ءى.يساەۆتىڭ پىكىرىنە قاراعاندا, 28 جىل ەمەس, سوڭعى بىرەر جىلدىڭ وزىندە قازاقستاننىڭ بانك سەكتورىندا ءبىرشاما وزگەرىس بولدى. روتاتسيانىڭ ناتيجەسىندە ءبىر بانكتى قۇتقارساق, ەكىنشىسىن جوعالتتىق. حەدلاينەرلەر دە جەتەدى. ەندىگى جەردە قازاقستاننىڭ رۋبلگە, رەسەيدىڭ تەڭگەگە قاتىستى ويىن ەرەجەسى وزگەرەتىنى انىق.
– ۇلتتىق بانك بۇل كەلىسىم ماڭىزدىلىعىن جوعالتقان سوڭ كۇشىن جويۋ تۋرالى شەشىم قابىلداعانىن جەتكىزدى. 28 جىل ىشىندە وسى كەلىسىم شەڭبەرىندە قابىلدانعان قۇجاتتار ەاەو زاڭدارىنا بەيىمدەلدى. دەمەك الداعى ۋاقىتتا وداق شەڭبەرىندە قارجى اينالىمى تۋرالى قۇجاتتار قايتا قارالۋى مۇمكىن. ۇكىمەتتىڭ ەكونوميكالىق, قارجى بلوگىنە قالعىپ كەتۋگە بولمايتىن ساتتەر ەندى كەلدى. ۇكىمەت ەندىگى شەشىمنىڭ جوباسىنىڭ قانداي بولارىن اشىق ايتىپ, قوعامعا ويلانىپ الۋعا مۇمكىندىك بەرۋ كەرەك, – دەدى ءى.يساەۆ.
ساراپشى تەڭگەمىزدىڭ تاعدىرى وسىدان 28 جىل بۇرىن قابىلدانىپ, بۇگىن-ەرتەڭ جويىلعالى تۇرعان كەلىسىمگە بايلانىپ وتىرماعانىن ايتادى. بىراق ۇلتتىق بانك ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەرگە قانشا رۋبل بار ەكەنىن اشىپ ايتپاي وتىر. ماۋسىم ايىندا قازاقستانداعى رۋبل ماسساسىنىڭ كولەمى 50 ملرد ەكەنى ايتىلدى. 31 تامىزعا دەيىن ءرۋبلدى سىرتقا شىعارۋعا بەرىلگەن رۇقسات جاعدايدى رەتتەي المادى. قىركۇيەك-قازان ايلارىندا ەلگە كەم دەگەندە 5 ملرد رۋبل كەلدى. دەمەك رۋبل ميگراتسياسىنان ءبىزدىڭ ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەر 5-5,8 ملرد تەڭگە شىعىنعا ۇشىراپ وتىر. الداعى ۋاقىتتا جاعدايدىڭ رەسەي قالاعان ستسەناريدە جالعاسا بەرۋى مۇمكىن ەمەس. كەلىسىمنەن شىعۋ تۋرالى ۇسىنىس ءبىزدىڭ تاراپتان ايتىلىپ وتىر.
– ۇلتتىق بانك كەلىسىمنىڭ جويىلاتىنى تۋرالى كوزقاراسىن كوپشىلىكتىڭ نازارىنا, كوپتىڭ تالقىسىنا ۇسىنىپ وتىر. قارجى سەكتورىنىڭ ويىنشىلارى, بيزنەس قاۋىمداستىق بۇل تالقىلاۋدان قالىس قالماۋعا ءتيىس. وسى كۇنگە دەيىن تەڭگەنى دوللاردىڭ ەمەس, ءرۋبلدىڭ ىقپالىنان شىعارۋ تۋرالى ۇسىنىستار كوپ ايتىلدى. كەلىسىم كۇشىن جويسا, تەڭگە مەن رۋبل ءدالىزى 1:1 بولىپ قالماسى انىق. بىراق بۇل جاڭالىقتى تەڭگەنىڭ اعزاسىن تازارتۋعا باعىتتالعان قادام دەپ قابىلداۋعا بولادى, – دەيدى ءى. يساەۆ.
تاۋەلسىز ساراپشى ايبار ولجاەۆتىڭ پىكىرىنە دەن قويساق, جەكەلەگەن مەملەكەتتەردىڭ ۇلتتىق ۆاليۋتالارىنىڭ قالىپتاسۋىنا مەملەكەتتىك كەلىسىمدەردىڭ اسەرى از. ونىڭ باعامىن تەك نارىق قانا انىقتايدى. دەمەك ۇلتتىق بانكتىڭ رەسەيمەن اراداعى كەلىسىمدى بۇزۋىنان ساياسي استار ىزدەۋدىڭ قاجەتى جوق.
– مۇنى تەك كەلىسىم ماڭىزدىلىعىن جويعان سوڭ عانا بۇزىلدى دەپ قابىلداۋعا بولادى. سوڭعى 20-30 جىلداعى قابىلدانعان كەلىسىمدەردىڭ قانشاسىنىڭ جۇمىس ىستەيتىنىن, قانشاسىنىڭ ماڭىزدىلىعىن جويعانىن ءبىز بىلمەيمىز. دەگەنمەن, بۇل كەلىسىمنىڭ كۇشىن جويعانىن قۇپ كورەمىن. ورتاق قارجى نارىعى تۋرالى ءسوز بولسا بىزدە وسىنداي كەلىسىمدەر بولعانىن العا تارتىپ, نارىق جولىمەن قالىپتاسۋىنا كەدەرگى كەلتىرۋى مۇمكىن, – دەيدى ا.ولجاەۆ.
ساراپشى ايتىپ وتكەندەي, ءبىز «رۋبل-تەڭگە 5:1» دەپ قاتىپ قالعان ولشەمنەن الىستاپ بارا جاتقان ەلمىز. ءرۋبلدىڭ قولدانۋ اياسى شەكتەۋلى بولىپ قالدى. الداعى ۋاقىتتا ءرۋبلدى زات نە تاۋارعا كونۆەرتاتسيالاۋدى جالعاستىرساق, رەسەي يمپورتىنا دەگەن تاۋەلدىلىگىمىز جوعارىلاي بەرەدى. بىزگە رەسەيدىڭ ەكونوميكالىق ىقپالىنان بوساپ شىعۋ ءۇشىن يمپورتتى ءارتاراپتاندىرۋ كەرەك. قىتاي, تۇركيا, ءۇندىستان, يران, وزبەكستاننىڭ نارىعى ەلىمىزدى رەسەي نارىعىنان الىستاتاتىن مۇمكىندىك.
– ۇلتتىق بانك پەن ۇكىمەتتىڭ رەسەيمەن اراداعى كەلىسىمدەردى قايتا قاراۋى دۇرىس. مۇنى قارجىگەرلەر قاۋىمى دا قۇپتاپ وتىر. سەڭ بۇزىلدى, الداعى ۋاقىتتا ەاەو شەڭبەرىندە اسىعىس قابىلدانىپ كەتكەن شەشىمدەردى كەزى كەلگەندە قايتا قاراۋعا, ءتيىمسىز شەشىمدەردىڭ كۇشىن جويۋعا مۇمكىندىك بەرىپ تۇر. ۇلتتىق بانكتىڭ ەندىگى ۇستانىمىنىڭ قانداي بولارىن, بۇل شەشىمدى جويۋعا رەسەيدىڭ قالاي قارارىن ءبىز بىلمەيمىز. تەڭگە سياقتى ءرۋبلدىڭ بيرجاداعى قۇنى جانە ينۆەستورلاردىڭ وعان دەگەن كوزقاراسىنا, بىزگە رەسەيدەن كەلەتىن يمپورت تاۋارلارعا قاراپ انىقتالادى. رەسەي يمپورتىنىڭ رەەسكپورتتىق سيپاتى الداعى جارتىجىلدىقتا انىقتالادى, – دەپ ءسوزىن تۇيىندەدى ا.ولجاەۆ.
الماتى