تىڭ جوبا, لايىقتى باستاما

ونەركاسىپتەگى ءوسىم

جالپىۇلتتىق پۋل شەڭبەرىندە بيىل قۇنى 2 ترلن تەڭگە بولاتىن 160 جوبا جۇزەگە اسىرىلىپ, 15,7 مىڭ تۇراقتى جۇمىس ورنى قۇرىلدى. نەگىزگى جوبالاردىڭ ءبىرى رەتىندە اتىراۋ وبلىسىندا قۋاتتىلىعى جىلىنا 500 مىڭ توننا پوليپروپيلەن وندىرەتىن زاۋىتتى ەرەكشە اتاپ وتۋگە بولادى. ول بىردەن اتالعان ءونىمدى وندىرەتىن الەمدىك كومپانيالاردىڭ ۇزدىك وندىعىنا ەندى. ساران يندۋستريالى ايماعىندا جىل سايىن 3,5 ملن شينا شىعارۋعا قاۋقارلى العاشقى وتاندىق زاۋىت جۇمىسىن باستادى. ونىڭ وتاندىق اۆتوموبيل وندىرۋشىلەردىڭ قاجەتتىلىكتەرىن تولىعىمەن جابۋعا مۇمكىندىگى جەتەدى دەپ كۇتىلىپ وتىر. جوباعا تارتىلعان ينۆەستيتسيا كولەمى 171 ملرد تەڭگە.

سونداي-اق شىمكەنتتە «وڭتۇستىك» يندۋستريالىق ايماعى بازاسىندا اليۋميني بانكالار مەن سۋسىندارعا ارنالعان قاقپاق تۇرلەرىن شىعاراتىن زاۋىت اشىلدى. ول ورتالىق ازياداعى ەڭ قۋاتتى زاۋىتتاردىڭ ءبىرى سانالادى. مۇندا جىلىنا 500 ملن دانا ءونىم شىعارىلادى جانە ىشكى قاجەتتىلىكتى 65 پايىزعا جا­­با­دى. شىعىس قازاقستان وبلىسىندا ماي ەكستراكتسيالىق زاۋىتى (جىلىنا 300 مىڭ توننا, ءونىم 100 پايىز ەكسپورتقا جىبەرىلەدى), ماڭعىستاۋ وبلىسىندا سورعى شتانگالارى مەن مۋفتالار شىعاراتىن زاۋىت (جىلىنا 650 مىڭ دانا ءونىم شىعارىلادى, ىشكى قا­جەت­تىلىكتى 78 پايىزعا جابادى) ءوز جۇ­مىسىن باستادى. جامبىل وبلىسىندا مينەرالدى تىڭايتقىشتار ءوندىرىسى كە­ڭەيتىلدى (جىلىنا 1,5 ملن توننا). ءوندىرىس قازاقستاندا اتالعان ءونىم ءتۇرىن شىعارۋدى ەكى ەسە ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

جالپى, 2022 جىلعى جاڭا جوبالار بارلىعى جوبالانعان قۋاتتىلىعىنا جەتكەن كەزدە ولاردىڭ جيىنتىق ءوندى­رىس كولەمى شامامەن 1,7 ترلن تەڭگەنى قۇرايدى, ونىڭ ىشىندە ەكسپورت 1,1 ترلن تەڭگە, يمپورتتى الماستىرۋ 0,6 ترلن تەڭگە.

سونىمەن قاتار بيىل ەلىشىلىك قۇندى­لىق­تى جانە ەكسپورتقا باعدار­لانعان وندى­رىستەردى دامىتۋدىڭ 2026 جىلعا دە­يىنگى باعدارلاماسى قابىلداندى. ونىڭ نەگىزگى ماقساتى – ىشكى نارىقتى كەيىن­نەن ەكسپورتقا شىعارىلاتىن وتاندىق ءوندى­رىس­تىڭ باسەكەگە قابىلەتتى تاۋارلارىمەن قامتاماسىز ەتۋ. جالپى, باعدارلاما شەڭ­بە­رىندە 761 ءتۇرلى تاۋار شىعارۋدى جولعا قويۋ جوسپارلانىپ وتىر. بۇل بولاشاقتا شيكى­زات­تىق ەمەس ەكسپورتتى شامامەن 15 ملرد دوللارعا ۇلعايتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

اگروسەكتورداعى وڭ قادام

2022 جىلدىڭ 11 ايىنىڭ قورى­تىن­دى­سى بويىنشا اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسى ەڭ جوعارى ءوسۋ قارقىنىن كورسەتتى: جالپى ءونىم كولەمى 8,5 پايىزعا ۇلعايىپ, 8,8 ترلن تەڭگەنى قۇرادى.

بيىل الەمدىك ازىق-ت ۇلىك نارىعىندا قالىپتاسقان قۇبىلمالى جاعدايعا باي­­لانىستى ىقتيمال تاۋەكەلدەردى ازاي­­تۋ ءۇشىن كوكتەمگى ەگىس جانە ەگىن جيناۋ جۇمىستارىن قارجىلاندىرۋ كولەمى 2 ەسەگە (110 ملرد تەڭگەدەن 220 ملرد تەڭگەگە دەيىن) ۇلعايتىلدى. بۇدان بولەك مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا «جاسىل دامۋ» اق قاراجاتى ەسەبىنەن اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسىنىڭ ليزينگىنە تاعى 40 ملرد تەڭگە باعىتتالدى. بۇل فەر­مەرلەر ءۇشىن اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسىنىڭ قول­جەتىمدىلىگىن ەداۋىر ارت­تىرۋعا مۇم­كىن­دىك بەردى: 1068 بىرلىك تەحنيكا, ونىڭ ىشىندە 188 كومباين مەن 880 تراكتور ساتىپ الىندى.

قابىلدانعان شارالاردىڭ ناتيجە­سىن­دە سوڭعى 10 جىلدا بولماعان ءونىم الىندى. ماسەلەن, استىقتىڭ ورتاشا ونىمدىلىگى 14,2 تسەنتنەر/گەكتار بولىپ, بۋنكەرلىك سالماقتا 22,8 ملن توننا استىق باستىرىلدى, بۇل وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا 26 پايىزعا ارتىق. جينالعان استىقتىڭ 80 پايىزدان استامىنىڭ ساپاسى جوعارى.

مەملەكەتتىك قولداۋدىڭ ناتيجەسىندە 2022 جىلى 214 ملرد تەڭگەنى قۇرايتىن 227 ينۆەستيتسيالىق جوبا پايدالانۋعا بەرىلدى. ال جىل سوڭىنا دەيىن ولاردىڭ سانىن 237-گە جەتكىزۋ جوسپارلانىپ وتىر. مەملەكەت مەنشىگىنە 5,2 ملن گەكتار اۋىلشارۋاشىلىق ۋچاسكەلەرى قايتارىلدى, 2023 جىلى تاعى 5 ملن گەكتاردى قايتارۋ كوزدەلگەن. سونداي-اق كوكونىس قويمالارىن سالۋ جانە جاڭعىرتۋ جونىندەگى كەشەندى جوسپار ودان ءارى ىسكە اسىرىلدى. ونىڭ شەڭبەرىندە 2021-2022 جىلدارى قۋاتى 201,1 مىڭ توننا بولاتىن قويمالار اشىلدى.

ايتا كەتەيىك, نەگىزگى ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىمەن ءوزىن-ءوزى تولىق قامتاماسىز ەتۋ جونىندەگى ينديكاتورلارعا قول جەت­كىزۋ ءۇشىن وسى جىلى ەلدىڭ ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋدىڭ 2024 جىلعا دەيىنگى جوسپارى جانە قانت سالاسىن دامىتۋدىڭ بەس جىلدىق كەزەڭگە ارنالعان كەشەندى جوسپارى قابىلداندى. وسىنىڭ ناتيجەسىندە رەسپۋبليكادا ازىق-ت ۇلىك ءوندىرىسى 4,2 پايىزعا, ونىڭ ىشىندە وسىمدىك مايى 51 پايىزعا, قانت 46 پايىزعا, جارما 18 پايىزعا, بالىق (جاڭا اۋلانعان, سال­قىنداتىلعان جانە مۇزداتىلعان) 18 پايىزعا, ۇن 11 پايىزعا, وڭدەلگەن كۇ­رىش 5,5 پايىزعا, شۇجىق ونىمدەرى 5,4 پايىزعا, ماكارون 4,5 پايىزعا ءوستى.

كولىك-لوگيستيكا كورسەتكىشتەرى

قازاقستاننىڭ نەگىزگى ەكونوميكالىق ارتىقشىلىقتارىنىڭ ءبىرى – كولىك-لوگيستيكا الەۋەتىنىڭ جوعارىلىعى. ونى ودان ءارى دامىتۋ ءۇشىن 2030 جىلعا دە­يىن­گى ءتيىستى تۇجىرىمداما ازىر­لەن­دى. قۇجات اياسىندا جولاۋشىلار مەن جۇك جەتكىزۋ جىلدامدىعىن ارتتىرۋ, تسيفرلاندىرۋ مەن زياتكەرلىك باسقارۋ جۇيە­لەرىن ەنگىزۋ, ەكونوميكالىق جا­عىنان بەلسەندى ورتالىقتار مەن ەلدى مەكەندەر اراسىنداعى كولىك قاتى­ناس­تارىن دامىتۋ, حالىقارالىق تران­زيتتىك-كولىك دالىزدەرىنىڭ, لوگيستي­كا­لىق تەرمينالداردىڭ وتكىزۋ قابى­لەتىن ارتتىرۋ جونىندەگى شارالار قاراس­تى­رىل­عان.

كۇزدە ۇزىندىعى 836 شاقىرىم دوستىق – مويىنتى تەمىرجول ۋچاسكەسىنىڭ ەكىنشى تورابىنىڭ قۇرىلىسى باستالدى. بۇل – تەمىرجول ينفراقۇرىلىمى سالاسىنداعى ەڭ ءىرى جوبا. بۇدان باسقا بىرقاتار جوبا ازىرلەنىپ جاتىر: داربازا – ماقتاارال (106 شاقىرىم, 2024-2025 جىلدار), باقتى – اياگوز (270 شاقىرىم, 2024-2025 جىلدار), الماتى اينالمالى جولى (73 شاقىرىم, 2023-2024 جىلدار).

ءىرى ينفراقۇرىلىمدىق باستامالارمەن قاتار ماگيسترالدىق تەمىرجول جەلىسىن جانە كىرمە جولداردى جاڭعىرتۋ بويىنشا جوس­پار جاسالدى. الداعى ءۇش جىلدا 2 مىڭ شاقىرىمنان استام تەمىرجولعا كۇردەلى جوندەۋ جۇرگىزۋ جوسپارلانىپ وتىر.

حالىقارالىق كولىك باعىتتارىن دامىتۋ شەڭبەرىندە قازاقستان ازەربايجان, تۇركيا جانە گرۋزيا ەلدەرىمەن 2022-2027 جىلدارعا ارنالعان «تار» دالىزدەردى سينحروندى جويۋ جانە ترانسكاسپي حا­لىقارالىق كولىك باعىتىن نىعايتۋ جو­نىندەگى بىرلەسكەن جول كارتاسىنا قول قويدى. بۇل تۇرعىدا مەملەكەت اقتاۋ جانە قۇرىق پورتتارىنىڭ وتكىزۋ قابى­لەتىن ارتتىرۋدى, «كونتەينەرلىك حاب» سالۋدى, سونداي-اق ساۋدا فلوتىن 10 جاڭا پاروممەن تولىقتىرۋدى جوسپارلاپ وتىر. وسىعان ۇقساس ءىس-شارالار باسقا قول قويۋ­شى ەلدەر تاراپىنان قابىلدانادى دەپ كۇ­تىلۋدە.

سونىمەن قاتار مەملەكەت باسشى­سىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا «قازاق­ستان تەمىرجولىن» ۇلتتىق كولىك-لوگيس­تي­كالىق كومپانياعا ترانسفورماتسيا­لاۋ ۇدەرىسى باستالدى. قازىرگى تاڭدا «قا­زاق­­ستان تەمىرجولى» جانىنان قۇ­زى­رەت­تىلىك ورتالىعى قۇرىلدى, ونىڭ نە­گىزگى مىندەتى – جاڭا لوگيستيكالىق ونىم­دەردى ۇيىمداستىرۋ جانە ترانزيتتىك جۇك اعىن­دا­رىن ترانسقازاقستاندىق باعىتتارعا قايتا باعدارلاۋ.

جول قۇرىلىسىنىڭ ساپاسىن ارتتىرۋ ماقساتىندا قازاقستاننىڭ كليماتتىق جاعدايلارىنا ساي كەلەتىن وزىق تەحنولوگيالار مەن جاڭا وتاندىق ماتەريالداردى ەنگىزۋگە باعىتتالعان اۆتوجول سالاسىن رەفورمالاۋ بويىنشا جۇمىستار قولعا الىندى. قولدانىستاعى اۆتوجول جەلىسىنىڭ جالپى ۇزىندىعى 2022 جىلدىڭ باسىندا 96 مىڭ شاقىرىمدى قۇرادى, ونىڭ ىشىندە 24,9 مىڭ شاقىرىمى رەسپۋبليكالىق جەلى, 71 مىڭ شاقىرىمى وبلىستىق جانە اۋداندىق ماڭىزى بار جولدار. وسى جىلى 7 مىڭ شاقىرىم جولدا قۇرىلىس جۇ­مىس­تا­رى ءجۇردى. جالپى, 2025 جىلعا قاراي رەسپۋبليكالىق جولداردىڭ 100 پايىزىن جانە جەرگىلىكتى جولداردىڭ 95 پايىزىن نورماتيۆتىك جاعدايعا كەلتىرۋ, سونداي-اق 52 اۆتوموبيل وتكىزۋ پۋنكتىن جاڭعىرتۋ جوسپارلانۋدا.