پاۆلودار ءوڭىرى وبىر اۋرۋلارى بويىنشا رەسپۋبليكادا كوش باستاپ تۇرۋىنىڭ سەبەبىن ەكولوگتەر مەن اق جەلەڭدىلەر قورشاعان ورتاعا زيانى مول ءوندىرىس ورىندارىنىڭ مول شوعىرلانۋىمەن تۇسىندىرەدى. جىل وتكەن سايىن ەكولوگيالىق جاعداي اۋىرلاي تۇسپەسە, وڭ ناتيجەنى كورسەتەتىندەي جاعىمدى كورسەتكىش تىركەلمەگەنىنە ەل كۋا. قازىر وبلىس ورتالىعىنىڭ جۇرتشىلىعىن الاڭداتىپ وتىرعان ماسەلەنىڭ ءبىرى – كالتسيلەنگەن سودا شىعاراتىن زاۋىت قۇرىلىسى.
ءوندىرىس قالدىقتارى قورشاعان ورتاعا زور قاۋىپ توندىرەتىن بولاشاق كاسىپورىندى تۇرعىزۋ تۋرالى ءسوز سوناۋ 2018 جىلدان جالعاسىپ كەلە جاتىر. بىردە جوبانى ازىرلەۋشىلەردىڭ جازبا-سىزبالارى دۇرىس بولماي, ەندى بىردە كوپشىلىكتىڭ قارسىلىعىنان تالقىلاۋلار ناتيجەسىز اياقتالىپ, جوبانىڭ بولاشاعى باياندى بولماي تۇر. ەكولوگتەر كەلەشەك جاڭا ءوندىرىس ورنى اسا زياندى ەكەنىن ايتۋداي-اق ايتىپ ءجۇر. الايدا زاۋىتتى سالۋعا قۇشتار ينۆەستورلار ونىڭ ءوڭىر ەكونوميكاسىنا وراسان پايدا اكەلەتىنىن دالەلدەگىسى كەلەدى.
«پاۆلودار-سودا» جشس جىلىنا 200 مىڭ توننا كالتسي قوسىلعان سودا وندىرەتىن جوبانى 2018 جىلى ۇسىنعان-دى. وندىرىستە پايدالانىلاتىن قاجەتتى شيكىزاتتاردى, ماسەلەن, تۇزدى ۇلكەن قالقامان جانە تۇزدىسور كولدەرىنەن, اكتاستى «كەرەگاتاس» كەنىشىنەن, ال اممياكتى سىرتتان ساتىپ الماق نيەتتە. كالتسيلەنگەن سودا شىنى بۇيىمدارى, حروم قوسىلىستارى, ناتري فاسفيتتەرى وندىرىسىندە شيكىزات رەتىندە قولدانىلادى. «قازاقستان ءاليۋمينيى» اق بۇل زاۋىتتىڭ نەگىزگى تۇتىنۋشىسى رەتىندە كورسەتىلگەن.
جاڭا زاۋىتتىڭ قۇرىلىسى ءۇشىن وبلىس ورتالىعىنداعى سولتۇستىك ونەركاسىپتىك ايماقتان 74 گەكتار جەر دە قاراستىرىلىپ قويعان. اۋماقتا جوبا قۇرىلىسى مەن زاۋىت جۇمىسى ءۇشىن قاجەتتى ينفراقۇرىلىمنىڭ بارلىعى – ينجەنەرلىك جەلىلەر, اۆتوموبيل جولدارى جانە تەمىرجول بار.
جەرگىلىكتى ەكولوگتەردىڭ ايتۋىنشا, سودا زاۋىتىنىڭ قۇرىلىسىن جۇرگىزۋگە ەشبىر قاجەتتىلىك جوق. ءونىمدى دايىن كۇيىندە سىرتتان ساتىپ الۋدى جالعاستىرا بەرسە بولادى. جاڭا ءوندىرىس سالىنسا, جەرگىلىكتى ەكولوگيالىق جاعداي ودان سايىن كۇردەلەنۋى مۇمكىن.
وسىدان بىرەر جىل بۇرىن وتكەن الدىن الا قوعامدىق تىڭداۋلار بارىسىندا جوبامەن تانىسقان پاۆلودارلىق ەكولوگتەر قورشاعان ورتاعا زيان اكەلەتىن بىرقاتار فاكتور بارىن انىقتاعان.
«ەكوم» قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ توراعاسى سۆەتلانا موگيليۋك ەڭ اۋەلى قورشاعان ورتاعا ەميسسيا تۋرالى رۇقسات قاعازى جوق ەكەنىن العا تارتادى. بۇل بولماسا پاۆلودار اۋماعىندا زاۋىتتىڭ سالىنۋى مۇمكىن ەمەس. ەكىنشىدەن, مۇندا دايىندالاتىن ءبىر توننا ونىمنەن كەمىندە 2 توننا جويىلمايتىن قالدىق شىعادى. ياعني بولاشاق كاسىپورىن «جاسىل» ەكونوميكانىڭ ەرەجەلەرىنە باعىنبايدى. ۇشىنشىدەن, وعان وندىرىستىك جانە تەحنولوگيالىق ماقساتتا 4,5 ملن تەكشە مەتر سۋ كەرەك. بۇل – پاۆلوداردا ورنالاسقان بارلىق ءوندىرىس ورىندارىنىڭ قاجەتتىلىگىنەن ەكى ەسە كوپ. جوبا جۇزەگە اسار بولسا, ەرتىس وزەنىندەگى سۋ دەڭگەيى ەداۋىر تومەندەپ, ەكوجۇيەدەگى وسىمدىك پەن جانۋارلاردىڭ قاتارى سيرەيدى. ال پايدالانىلعان سۋدىڭ ۇشتەن ەكى بولىگى بىلقىلدىق كولىنە جىبەرىلىپ, سۋدى ودان ءارى لاستايدى.
2020 جىلى قورشاعان ورتانى قورعاۋشىلار ءوندىرىستى شيكىزاتقا جاقىن ايماق – باياناۋىل اۋدانىنداعى مايقايىڭ كەنتى اۋماعىندا سالعان الدەقايدا دۇرىس دەگەن پىكىر ايتقان ەدى. الايدا كاسىپورىن باسشىلىعى ولارمەن كەلىسپەيتىنىن ءبىلدىردى. سەبەبى التىندى ايماقتا جاڭادان قازاندىق سالۋ كەرەك بولادى. ول ءۇشىن قوسىمشا قارجى قاراستىرۋعا تۋرا كەلەدى. ال پاۆلودار قالاسىندا جىلۋدى جىلۋ-ەلەكتر ورتالىقتارىنان الا الادى.
سوڭعى ەكى جىلدا بۇل جوبا جىلى جابىلىپ قويعانداي كورىنگەن ەدى. الايدا جۋىقتا ەكولوگيا, گەولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار مينيسترلىگى «مەملەكەتتىك ساراپتاما» رمك مەكەمەسى «پاۆلودار-سودا» جشس-نىڭ جوباسى بويىنشا تەحنيكا-ەكونوميكالىق نەگىزدەمەگە وڭ قورىتىندى جاساعانىن مالىمدەپ, وبلىس ورتالىعى تۇرعىندارىنىڭ بويىنداعى الاڭداۋشىلىقتى تاعى قوزداتتى.
مينيسترلىكتىڭ رەسمي اقپاراتىندا: «كالتسيلەنگەن سودا وندىرۋگە باعىتتالعان جوبانى جۇزەگە اسىرۋ ورنى – پاۆلودار قالاسىنداعى سولتۇستىك ونەركاسىپتىك ايماق. قارجى كوزى – كاسىپورىننىڭ مەنشىك قاراجاتى. قۇرىلىس ءۇشىن 74,3121 گەكتار جەر ءبولۋ قاراستىرىلعان. كالتسيلەنگەن سودا سولۆە ءادىسى بويىنشا وندىرىلەدى. قوعامدىق تىڭداۋلارداعى ماتەريالدارعا سۇيەنسەك, سولۆە ءادىسى الەمدىك سودا ءوندىرىسىنىڭ 50 پايىزىنان استامىندا قولدانىلادى. بۇل تەحنولوگيامەن ەۋروپالىق, ازيالىق جانە وڭتۇستىكامەريكالىق زاۋىتتار جۇمىس ىستەيدى. جاڭا ءونىم «قازاقستان ءاليۋمينيى» زاۋىتىندا گلينوزەم وندىرىسىندە قولدانىلاتىن بولادى. قازىرگى ۋاقىتتا كاسىپورىن سودانىڭ بۇل ءتۇرىن رەسەي فەدەراتسياسىنان جەتكىزۋدە», دەلىنگەن.
قوعامدىق تىڭداۋلار بۇعان دەيىن 2019 جىلدىڭ قاڭتار ايىندا, 2020 جىلدىڭ شىلدە جانە 2021 جىلدىڭ ماۋسىم ايلارىندا وتكىزىلدى. ايتسە دە ەكولوگتەر سۋدىڭ وتە كوپ مولشەردە تۇتىنىلاتىنىن العا تارتىپ, جوبانى جۇزەگە اسىرماۋدى سۇراعان.
جەلتوقسان ايىنىڭ باسىندا ەكولوگيا, گەولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار ءمينيسترى سەرىكقالي برەكەشەۆ پاۆلودار وبلىسى تۇرعىندارىمەن بولعان كەزدەسۋىندە اتالعان جوبانىڭ تاعدىرى شەشىلمەگەنىن تاعى ءبىر مارتە ناقتىلادى.
– مەنىڭ بىلۋىمشە, بۇل بويىنشا بىرنەشە مارتە قوعامدىق تىڭداۋ وتكىزىلىپ, قوعام وكىلدەرى مەن ەكولوگتەر بىرقاتار سىن-ەسكەرتۋىن جەتكىزگەن. قازىرگى ۋاقىتتا پاۆلودار وبلىسىنىڭ ەكولوگيا دەپارتامەنتىنە ەكولوگيالىق رۇقسات بەرۋ بويىنشا ماتەريالدار تۇسكەن جوق. جوبا قوعامدىق تىڭداۋدان ءساتتى وتسە عانا ومىرشەڭ ەتىلەدى, وعان كۇماندارىڭىز بولماسىن. جاڭا ەكولوگيالىق كودەكس ازاماتتاردىڭ ەكولوگيالىق شەشىمدەردى قابىلداۋداعى ءرولىن ارتتىرۋعا نەگىزدەلگەنىن ايتقىم كەلەدى. سوندىقتان قوعام وكىلدەرى قورشاعان ورتاعا زياندى كەز كەلگەن جوبانى ورتاق تالقىلاۋدان وتكىزىپ بارىپ قانا جۇزەگە اسىرۋعا جىبەرە الادى. جەرگىلىكتى تۇرعىنداردىڭ ىقپالى بۇل جەردە اسا ماڭىزدى, – دەدى مينيستر.
«ەكوم» قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ توراعاسى سۆەتلانا موگيليۋكتىڭ پىكىرىنشە, ەرتىس-بايان ءوڭىرى ينۆەستيتسيالىق ساياساتتاعى جاعىمدى احۋالىن ساقتاپ قالعىسى كەلسە, قورشاعان ورتاعا زيانى جوق تەحنولوگياعا يە جاڭا ادىستەردى كوبىرەك تارتۋعا تىرىسۋى كەرەك. كۇردەلى ەكولوگيالىق جاعداي ءوندىرىس سالاسىنا قاراجات قۇيعىسى كەلەتىن ينۆەستورلاردى تەجەپ وتىرعانى داۋسىز. سوندىقتان ايماق باسشىلىعى وسى باستان «جاسىل» تەحنولوگياعا نەگىزدەلگەن جوبالارعا ارنايى بايقاۋ جاريالاسا قۇبا-قۇپ. ەكونوميكالىق تيىمدىلىكتى ارتتىرامىز دەپ ءجۇرىپ, ەكولوگيالىق تەپە-تەڭدىكتى بۇزىپ الساق, ونىڭ ارتى جاقسى بولمايدى.
پاۆلودار وبلىسى