ۋاقىت پەن كەڭىستىك جوق الەمدە ادامي قۇندىلىقتار مەن سەزىمدەردى ساقتاپ قالۋ, جانسىز سۋرەت بولۋدان قاشۋ, شىنايى ءومىردىڭ ءمان-ماعىناسىن ءتۇسىنۋ, كوز جانارىنداعى ميلليونداعان تۇستەر مەن سۋرەتتەر ارپالىسى. ەگەر ادام عايىپتان وسى كەڭىستىككە ەنىپ كەتسە نە بولار ەدى؟ «مەن جوق جەردەگى «مەنىڭ ءومىرىم» ەكسپەريمەنتتىك دراماسى تۇڭعىش رەت جۇسىپبەك ايماۋىتوۆ اتىنداعى وبلىستىق قازاق مۋزىكا-دراما تەاترىندا ساحنالاندى.
وبلىستىق تەاتردىڭ ۇجىمى پرەمەرالار اپتاسىن وتكىزدى. العاشقى كۇنى اكتەرلەر ن.پتۋشكينانىڭ «كۇزگى ماحاببات» ساتيرالىق كومەدياسىن, ودان سوڭ جاس دراماتۋرگ مەرەي قوسىننىڭ «مەن جوق جەردەگى «مەنىڭ ءومىرىم» اتتى ەكسپەريمەنتتىك دراماسىن جانە سوڭعىسى ا.ءۆولوديننىڭ «كەزدەسۋ مەن قوشتاسۋ» پسيحولوگيالىق دراماسىن ۇسىنىپ, كورەرمەندەردىڭ زور قوشەمەتىنە يە بولدى.
جانرلارى ءۇش ءتۇرلى, قوعامداعى ءتۇرلى ماسەلەلەردى قاۋزايتىن سپەكتاكلدەر انشلاگپەن وتكەنىن بايقادىق.
كەرەكۋلىك قويۋشى رەجيسسەرلەر مەن اكتەرلەردىڭ ونەرىن ونەرتانۋ دوكتورى, ت.جۇرگەنوۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ونەر اكادەمياسىنىڭ پروفەسسورى باقىت نۇرپەيىس جانە ونەر ماگيسترى, اتالعان اكادەميانىڭ اعا وقىتۋشىسى ايجان احمەت ارنايى كەلىپ كورىپ, كاسىبي تۇرعىدان باعا بەردى.
– ارينە, بىردەن ءۇش شىعارمانىڭ پرەمەراسىن وتكىزۋ وڭاي شارۋا ەمەس. مۇنداي قادامعا اكتەرلىك قۇرامى مىقتى تەاتر ۇجىمى عانا تاۋەكەل ەتىپ بارادى. ءبىر مەزەتتە قاتارىنان ءۇش بىردەي جاڭا قويىلىمنىڭ تۇساۋىن كەسۋى ەلىمىزدىڭ مادەني ومىرىندەگى ايتۋلى وقيعا دەسەك, ارتىق ايتقاندىق ەمەس. جالپى, ارمان تەمىربەك ۇلى وسى تەاترعا ديرەكتور بولىپ كەلگەننەن باستاپ مادەنيەت ورداسىنىڭ جاڭا تىنىسى اشىلىپ, تىڭ ىزدەنىستەرىمەن كوزگە ءتۇسىپ ءجۇر. ايتالىق, ونىڭ تىكەلەي باسشىلىعىمەن تەاتر سوڭعى جىلدارى رەسپۋبليكالىق فەستيۆالدەرىنە بەلسەنە قاتىسىپ, جۇلدەلى ورىندارعا قول جەتكىزدى. ول جاس رەجيسسەرلەرگە قولداۋ كورسەتىپ, «پرەمەرالار اپتالىعىن» وتكىزۋدى قۇپتاعاندىقتان دا بۇكىل ۇجىم بۇل ءىس-شاراعا ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراپ, جۇمىلا كىرىسكەنى بايقالدى. ءار قويىلىمنان كەيىن كاسىبي تەاتر سىنشىلارىنىڭ پىكىرىن تىڭداپ, وي ءبولىستى. شىعارماشىل ۇجىمنىڭ شەبەرلىك شىڭداۋعا دەگەن ۇمتىلىستارى مەن بۇگىنگى تەاتر ۇدەرىسىنەن قالىسپاۋعا دەگەن تاۋداي تالاپتارى ولاردىڭ تىڭ ىزدەنىستەرىن پاش ەتەدى, – دەيدى ب.نۇرپەيىس.
تەاتر سىنشىسى جانر ەرەكشەلىگىنە تەرەڭ ءۇڭىلۋ, ءسوز استارىن اشۋ مەن سويلەم سالماعىن بايىپتاۋ, اكتەرلەرگە كەيىپكەر دارالىعىن ۇعىندىرۋ ماسەلەسى ءۇش رەجيسسەردە دە كەمشىن ءتۇسىپ جاتقانىن تىزبەلەدى. ايتالىق, ن.پتۋشكينانىڭ «كۇزگى ماحابباتىندا» سوفيا يۆانوۆنا ءرولىن ويناعان قارلىعاش جەكسەمباەۆانىڭ بەينە تۇزۋدەگى ويلىلىعى, كەيىپكەردىڭ جان دۇنيەسىندەگى ارپالىستاردى داۋىس ماقامىن قۇبىلتا وتىرىپ جەتكىزۋى ونىڭ اكتەرلىك تەحنيكاسىنىڭ مىقتىلىعىن كورسەتەدى. «مەن جوق جەردەگى «مەنىڭ ءومىرىم» سپەكتاكلىندە جاس اكتەرلەر وزدەرىنىڭ پلاستيكالىق يكەمدىلىكتەرىمەن كوزگە ءتۇستى. ال «كەزدەسۋ مەن قوشتاسۋ» قويىلىمىنداعى بۇرىن تالاي رولدەردە ويناپ, ابدەن ىسىلعان ساحنا مايتالماندارى ب.ءشانىم, گ.وماروۆا, د.ءادىل, گ.قايىربەكوۆا, ق.مۇسانوۆا ءوز كەيىپكەرلەرىنىڭ جان دۇنيەسىنە تەرەڭ بويلاپ, كورەرمەندەر ساناسىنا ساليقالى وي سالا ءبىلدى.
بۇعان قوسا جاس بۋىن اكتەرلەردىڭ ويىنىندا كەيىپكەر جانىنىڭ قىر-سىرىن, وي تولعامدارىن, ىشكى سەزىمدەرى مەن تەبىرەنىستەرىن پسيحولوگيالىق دالدىكپەن جەتكىزۋ ولقى ءتۇسىپ جاتقانىن, الداعى ۋاقىتتا جاس اكتەرلەر رولمەن جۇمىس ىستەۋگە جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراپ, كاسىبي تۇرعىدا شىڭدالا تۇسسە كوپ ۇتار ەدى دەگەن ويىن قوستى.
ال ايجان احمەت پاۆلودار وبلىستىق تەاترى بۇگىنگى كۇن سۇرانىسىنا جاۋاپ بەرە الاتىنداي شىعارماشىلىق ىزدەنىس ۇستىندە ەكەنىن اتاپ ءوتتى. پرەمەرالار اپتالىعى – ونەر ۇجىمىنىڭ جاڭالىق پەن جاڭاشىلدىققا ۇمتىلىسى.
– ءۇش قويىلىم, ءۇش رەجيسسەر, تەاتردىڭ بارشا اكتەرلىك قۇرامى جۇمىلعان. بۇل تەاتردىڭ بۇگىنگى مۇمكىندىگىن كورسەتىپ وتىر. اپتالىق اياسىندا كورگەن قويىلىمدارىمىز ءوزىنىڭ رەجيسسەرلىك شەشىمدەرىمەن, ساحنالىق بەزەندىرىلۋىمەن ەرەكشەلەندى. رەجيسسەر ە.قاۋلانوۆ ساحنالاعان «كۇزگى ماحاببات» قويىلىمىندا كورەرمەننىڭ سەزىم قىلىن تەبىرەنتەرلىك سپەكتاكل جاساۋعا ۇمتىلىسى باسىمىراق. جاڭا جىل قارساڭىنداعى وقيعانى ارقاۋ ەتەتىن بۇل شىعارما ءار كەز ءوزىنىڭ وزەكتىلىگىن جوعالتپاق ەمەس. ال م.قوسىننىڭ «مەن جوق جەردەگى «مەنىڭ ءومىرىم» دراماسى ادام جانىنىڭ كەڭىستىكتە ءوزىن ىزدەۋىنە نەگىزدەلگەن. رەجيسسەر ج.سادىقوۆ ءداستۇرلى شەشىمدەردەن قاشا وتىرىپ, جاڭا فورما تابۋعا تالپىنىس جاساعانى قۋانتادى.
ءارتۇرلى جانرداعى سپەكتاكلدەر بۇگىنگى كۇن تالابىنان تۋىنداپ وتىرعانى بەلگىلى. الداعى تەاتر فەستيۆالدەرىندە ايماۋىتوۆتىقتاردىڭ جارق ەتىپ كورىنۋگە مۇمكىندىكتەرىن كورىپ وتىرمىز, – دەيدى تەاتر سىنشىسى.
ونەرتانۋشىلار ءدال قازىرگى كەزدە كەرەكۋلىك تەاتر قورجىنىندا الەمدىك كلاسسيكا مەن زاماناۋي پەسالار جەتكىلىكتى ەكەنىن بايقاپتى. ەلىمىزدىڭ وتكەن تاريحىنان سىر شەرتەتىن تاريحي دۇنيەلەر, ۇلتتىق كلاسسيكالىق پەسالار دا بۇگىنگى زامان تالابىنا ساي قويىلىپ وتىرسا, اكتەرلەردىڭ شەبەرلىگىن شىڭداۋعا ۇلكەن مەكتەپ بولارى ءسوزسىز. وسىدان ون شاقتى جىل بۇرىن وپەرا, وپەرەتتا مەن مۋزىكالىق سپەكتاكلدەر بۇل تەاتر رەپەرتۋارىنىڭ سەكسەن پايىزىن قۇراعان ەكەن. زامانمەن ۇندەسكەن ۇلتتىق كلاسسيكا جاڭاشا ينتەرپرەتاتسيا تاۋىپ جاتسا, بۇل تەك ۇجىمنىڭ ەمەس, جالپى قازاق تەاتر ونەرىنىڭ جەتىستىگى بولماق.
پاۆلودار