وتكىزۋ بەكەتتەرىندەگى احۋال: ساۋدا-ەكونوميكالىق قاتىناسقا قالاي اسەر ەتىپ جاتىر؟

مەملەكەتتىك كىرىستەر كوميتەتى توراعا­سىنىڭ ورىنباسارى باقىتجان سلياموۆتىڭ پىكىرىنە دەن قويساق, كەدەن راسىمدەرىن جەڭىلدەتۋ ءۇشىن وتكىزۋ بەكەتتەرىنىڭ فيزي­كالىق ينفراقۇرىلىمى مىقتى بولۋى كەرەك.

«قانشا جەردەن بىزدە زاڭ مەن اقپارات­تىق جۇيە ۇزدىك بولسا دا, شەكارا ماڭىنداعى ينفراقۇرىلىم كۇشەيمەي, سىرتقى ساۋدانى ويداعىداي دامىتۋ جۇزەگە اسپايدى. قويىلعان مىندەتتەردى تولىق ىسكە اسىرۋ ءۇشىن اۆتوجولدار مەن وتكىزۋ پۋنكتتەرىن قايتا جاڭارتۋدىڭ ينفراقۇرىلىمدىق ماسەلەلەرىن شەشۋ قاجەت. وسىعان بايلانىستى مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا ۇكىمەتىمىز مەملەكەت شەكارالارىندا زاڭسىز ساۋدا اينالىمىنا قارسى ءىس-قيمىلدىڭ كەشەندى جوس­پارىن بەكىتتى. وندا 2024 جىلى وتكىزۋ پۋنكتتەرىن جاڭعىرتۋدى جانە تەحنيكالىق جەتە جاراقتاندىرۋدى اياقتاۋ كوزدەلگەن», دەدى ب.سلياموۆ.

قازىر ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق كەدەندىك شەكاراسىنىڭ قازاقستاندىق ۋچاسكەسىندە 14 اۆتوموبيل وتكىزۋ پۋنك­تى ورنالاسقان, ونىڭ ەكەۋى جاياۋ جۇرگىن­شىلەردى وڭايلاتىلعان تارتىپپەن وتكىزۋگە ارنالعان. 6 تەمىر جول بەكەتى بار. سوڭعى ونجىلدىقتا شەكارادان وتەتىن جۇك پەن جولاۋشىلار اعىنى ايتارلىقتاي ءوستى. سونىمەن قاتار كۇن سايىن شەكارا­دا باقىلاۋ قىزمەتتەرىنىڭ وكىلدەرى جۇمىس ىستەيتىن كوپتەگەن عيمارات بىرنەشە ونداعان جىل بۇرىن سالىنعان. وتكىزۋ پۋنكتتەرىن سوڭعى قايتا قۇرۋ 2011 جىلى جۇرگىزىلدى, قولدانىستاعى تەحنولوگيالىق جابدىقتارى كوبىنەسە قازىرگى زامانعا سايكەس كەلمەيدى. تەحنولوگيالىق جابدىقتار سوڭعى رەت 11 جىل بۇرىن ساتىپ الىندى. وسىعان بايلانىستى مەملەكەتتىك كىرىستەر ورگاندارىنىڭ الدىندا تۇرعان باسىم مىندەتتەردىڭ ءبىرى – وتكىزۋ پۋنكتتەرىنىڭ ينفراقۇرىلىمدىق مىندەتتەرىن شەشۋ.

«2018 جىلى قازاقستان – قىتاي شەكاراسىندا مەملەكەت-جەكەمەنشىك ارىپتەستىك مەحانيزمى ارقىلى «باتىس ەۋروپا – باتىس قىتاي» حالىقارالىق ترانزيتتىك دالىزىندە ورنالاسقان جاڭا «نۇر جولى» اۆتوموبيل وتكىزۋ پۋنكتى پايدالانۋعا بەرىلدى. وتكىزۋ پۋنكتى ورتالىق ازياداعى ەڭ ءىرى بەكەت جانە تەحنولوگيالىق جاعىنان وزىق بولىپ سانالادى. قۇرىلىسقا ارنالعان ينۆەستيتسيالىق شىعىندار شامامەن 69 ملرد تەڭگە بولدى. پۋنكت جۇمىس كۇنى 2,5 مىڭ كولىكتى جانە 15 مىڭ جەكە تۇلعانى قوزعالىستىڭ ەكى باعىتىندا, ونىڭ ىشىندە جۇك كولىكتەرى – 2 200 بىرلىك, جولاۋشىلار كولىكتەرى (اۆتوبۋستار مەن جەڭىل اۆتوموبيلدەر) 300 بىرلىك تاسىمالداۋدى كوزدەيدى. وتكىزۋ پۋنكتى جۇمىس ىستەگەن ۋاقىت ىشىندە 210 مىڭنان استام كولىك ءوتتى, 223 ملن تەڭگەدەن استام كەدەندىك باج بەن سالىق ءتۇستى. ەسكى «قورعاس» وتكىزۋ پۋنكتىمەن سالىستىرعاندا 4 جىل ىشىندە كولىك سانى 1,6 ەسە كوبەيدى, تولەمدەر ءتۇسىمى 5 ەسەگە ارتتى. 2020 جىلى بيۋدجەت قاراجاتى ەسەبىنەن «ب.قونىسباەۆ» اۆتوموبيل وتكىزۋ پۋنكتى قايتا جاڭارتىلىپ, ونىڭ اۋماعى 2 ەسەگە جۋىق كەڭەيتىلدى. وتكىزۋ پۋنكتى قازاق-وزبەك شەكاراسىنداعى ەڭ ءىرى پۋنكتتەردىڭ ءبىرى. پۋنكت تاۋلىگىنە 1,5 مىڭ كولىك قۇرالىن جانە 10 مىڭ جەكە تۇلعانى قوزعالىستىڭ ەكى باعىتىندا, ونىڭ ىشىندە جۇك كولىكتەرى – 1 مىڭ بىرلىك, جولاۋشىلار كولىكتەرى 500 بىرلىك وتكىزۋدى كوزدەيدى. وتكىزۋ پۋنكتىنىڭ جۇمىس ىستەۋى كەزىندە 231 مىڭنان استام كولىك ءوتىپ, 3 ملن تەڭگەدەن ارتىق كەدەندىك باج بەن سالىق ءتۇستى», دەيدى سپيكەر.

وتكىزۋ پۋنكتتەرىن جوبالاۋ كەزىندە كومي­تەت حالىقارالىق ساراپشىلاردىڭ ەڭ وزىق تەحنولوگيالىق شەشىمدەرى مەن ۇسىنىم­دارىن ەسكەرگەن. ەندى 2022 جىلدىڭ 1 جەلتوقسانىنان باستاپ «قاپلانبەك» جانە «زانگيوتا» اۆتوموبيل وتكىزۋ پۋنكت­تەرىن قايتا جاڭارتۋدى باستاۋ جوسپارلانۋدا.

بۇگىندە قازاقستان تاراپىنان وزبەك شەكاراسىنداعى وتكىزۋ پۋنكتتەرىنىڭ الدىندا اۆتوكولىكتەردىڭ كۇن سايىن جينالۋى بايقالادى. قاربالاس كەزدە بۇل كورسەتكىش 300 بىرلىككە دەيىن جەتەدى. قىتاي شەكاراسىندا پاندەمياعا بايلانىستى كولىكتەردى وتكىزۋ ءالى دە شەكتەۋلى, وسى رەتتە جۇرگىزۋشىلەر ءوز كەزەگىن اپتالاپ كۇتەدى. وتكىزۋ پۋنكتتەرىندە تەحنيكالىق باقىلاۋ قۇرال-جابدىقتارى ەسكىرگەن. ينفراقۇرىلىمنىڭ ءوزى ءوسىپ كەلە جاتقان اعىندى بىركەلكى جانە جەدەل وتكىزۋدى جۇزەگە اسىرۋعا مۇمكىندىك بەرمەيدى. كوميتەت وكىلىنىڭ ايتۋىنشا, وزبەكستاندىق ارىپتەستەر دە وتكىزۋ پۋنكتتەرىن جاڭعىر­تۋدى جۇزەگە اسىرۋدى جوسپارلاپ وتىر. 2022 جىلى قازاقستان 9 وتكىزۋ پۋنكتى بو­يىنشا جۇمىستاردى باستاپ كەتتى.

«بارلىق 9 اۆتوموبيل وتكىزۋ پۋنكتى بويىنشا جوبالاۋ كومپانياسى جوبالاۋ-سمەتالىق قۇجاتتاما ازىرلەدى, مەملەكەتتىك ساراپتامانىڭ قورىتىندىلارى الىندى. ءاربىر نىساندى قايتا قۇرۋدىڭ جوسپارلانعان مەرزىمى – 19 اي. قازىرگى ۋاقىتتا «دوستىق» اۆتوموبيل وتكىزۋ پۋنكتىنىڭ قۇرىلىسى جانە «دوستىق» تەمىر جول وتكىزۋ پۋنكتىن تەحنيكالىق جاب­دىقتاۋ باستالدى. 2022 جىلعى 1 جەلتوق­ساننان باستاپ وزبەكستان تاراپىمەن كەلىسىم بويىنشا «قاپلانبەك» (قر) جانە «زانگيوتا» ء(ور) اۆتوموبيل وتكىزۋ پۋنكتتەرىن قايتا قۇرۋدى باستاۋ جوسپارلانىپ وتىر. حالىقتىڭ تىعىز ورنالاسۋىنا جانە قولايلى جاعدايدىڭ بولماۋىنا بايلانىستى تولىق جابىلادى. قالعان وتكىزۋ پۋنكتتەرىن جاڭارتۋ كەزىندە تولىعىمەن جاپپايمىز. بىراق اۆتوكولىك پەن جەكە تۇلعالاردىڭ قوزعالىسىن شەكتەي وتىرىپ جۇرگىزۋ جوسپارلانۋدا. بارلىق وتكىزۋ پۋنكتىن قايتا جاڭارتۋدى 2024 جىلدىڭ سوڭىندا اياقتايمىز دەگەن جوسپار بار. «وتكىزۋ پۋنكتتەرىن جاڭعىرتۋ» جوباسى «جىلدامدىق, ءتيىمدى باقىلاۋ, قاۋىپسىزدىك, جايلىلىق» قاعيداتتارىنا نەگىزدەلگەن. بارلىق وتكىزۋ پۋنكتى مەملەكەتتىك شەكارادان ءوتۋ كەزىندە قازاقستان ازاماتتارى مەن قوناقتارى ءۇشىن قولايلى جاعداي جاساۋعا باعدارلانعان», دەدى ول.

جولاۋشىلار تەرمينالدارىندا, جۇك كولىكتەرىنىڭ جۇرگىزۋشىلەرىنە ارنال­عان تۇراقتا اسحانا, دارەتحانا, انا مەن بالا بولمەلەرى سالىنىپ, تاعى باسقا قاجەتتىلىكتەر جاسالادى. جوبانى ىسكە اسىرۋ شەڭبەرىندە وتكىزۋ قابىلەتى 8 ەسەگە – تاۋلىگىنە 1 مىڭنان 8 400 كولىككە دەيىن ۇلعايىپ, وتكىزۋ ۋاقىتى 2 ساعاتتان 25 مينۋتقا دەيىن ازايىپ, سىبايلاس جەمقورلىق تاۋەكەلدەرى بارىنشا تومەن­دەيدى دەپ جوسپارلانىپ وتىر.

كوميتەت وكىلى جەتكىزگەن تاعى ءبىر جاڭالىق – تاۋارلاردىڭ ەاەو كەدەندىك شەكاراسى ارقىلى ءوتۋىن باقىلاۋدى ءبىر جەرگە بىرىكتىرۋ جانە احۋالدىق ورتالىق پەن ەلەكتروندىق دەكلاراتسيا­لاۋ ورتالىعىنىڭ بازاسىندا كەدەندىك دەكلاراتسيالاردىڭ ورتالىقتاندىرىلعان شىعارىلۋى ءۇشىن باس ديسپەتچەرلىك باسقارمانىڭ قۇرىلۋى. احۋالدىق ورتالىق ناقتى ۋاقىت رەجىمىندە يدك رەنتگەن-سۋرەتتەرىن تالداۋدى جانە كەدەندىك جەتە تەكسەرۋلەر جۇرگىزۋ پروتسەسىن سۇيەمەلدەۋدى جۇزەگە اسىرادى. ەلەكتروندىق دەكلاراتسيالاۋ ورتالىعى تاۋارلار شىعارىلعانعا دەيىن تاۋارلاردىڭ قۇنىن باقىلاپ, جەڭىلدىكتەر مەن پرەفەرەنتسيالاردى قولدانۋدىڭ نەگىزدىلىگىن جانە باقىلاۋ اياقتالعاننان كەيىن كەدەندىك دەكلاراتسيا­لاردى شىعارۋدى رەتتەيدى. قازىرگە دەيىن احۋالدىق ورتالىق 4,5 مىڭ بۇزۋشىلىقتى انىقتاپ, 15,5 ملرد تەڭگە سوماسىندا كەدەندىك تولەمدەر وندىرىلگەن. كەدەندىك تەكسەرۋلەردىڭ تيىمدىلىگى 2 ەسە ارتقان.

«ەدو قۇرىلعان ساتتەن باستاپ قوسىم­شا 38 ملرد تەڭگە سوماسىندا كەدەندىك تولەم مەن سالىق ءوندىرىلدى. مەملەكەتتىك كىرىستەر كوميتەتى ۇقك شەكارا قىزمە­تىمەن بىرلەسىپ, قىتايمەن شەكارادا «دوستىق» اۆتوموبيل وتكىزۋ پۋنكتىندە («الاشانكوۋ» شەكارالاس وتكىزۋ پۋنكتى) ەلەكتروندى كەزەكتىڭ اۆتوماتتاندىرىلعان جۇيەسىن قاناتقاقتى رەجىمدە ىسكە قوسۋ جوسپارلانۋدا. بۇل ءۇشىن مەملەكەتتىك ورگاندار قازاقستاننان شىققان كەزدە كولىك قۇرالدارىن وتكىزۋدى ۇيىمداستىرۋدىڭ ۋاقىتشا سحەماسىن بەكىتتى. مۇندا Qoldau.kz پلاتفورماسىنىڭ نەمەسە «سargoruqsat» ءموبيلدى قوسىمشاسىنىڭ (IOS نەمەسە Android) اۆتوماتتاندىرىلعان ەلەكتروندىق كەزەك جۇيەسى پايدالانىلادى», دەدى ب.سلياموۆ.

ەلەكتروندىق كەزەك جۇيەسىن قۇرۋدىڭ ماقساتى – كولىك قۇرالدارىنىڭ, جۇكتەر مەن تاۋارلاردىڭ وتكىزۋ پۋنكتىنە كىرۋ كەزەكتىلىگىن قالىپتاستىرۋ پروتسەسىنىڭ اشىقتىعى مەن تسيفرلاندىرىلۋىن قامتا­ماسىز ەتۋ. جۇيەنى قارجى مي­نيستر­لىگىنىڭ «اقپاراتتىق-ەسەپكە الۋ ورتا­لىعى» اق ماماندارى ازىرلەگەن. ساراپ­شىلار سوزىنە قاراعاندا, جۇيە بارىن­شا ىڭعايلى جانە اشىق. جۇرگىزۋشى كورسەتىلگەن پورتالدا نەمەسە ءموبيلدى قوسىم­­شا ارقىلى تىركەلگەننەن كەيىن جول ءجۇرۋ ءۇشىن بوس كۇن مەن ۋاقىتتى تاڭداي­دى. بۇل رەتتە جۇرگىزۋشى ءوز كەزەگى تۋرالى SMS-حابارلاما الادى. پيلوتتىڭ قورىتىندىسىندا مەملەكەتتىك شەكارانىڭ بارلىق پەريمەترى بويىنشا ەلەكتروندىق كەزەك جۇيەسىن كەزەڭ-كەزەڭىمەن ەنگىزۋ جوس­پارلانۋدا.

الداعى ۋاقىتتا شەكارادان وتۋ­گە بايلانىستى جۇزەگە اسىرىلاتىن مەم­لەكەتتىك باقىلاۋدىڭ كوپتەگەن ءتۇرى ورتالىقتاندىرىلماق. تاۋارلار مەن كولىك قۇرالدارىن شىعارۋ تۋرالى شە­شىم ورتالىقتا جانە شەكتەۋلى ۋاقىت ارالى­عىندا قابىلدانادى. بۇل سىبايلاس جەمقورلىق تاۋەكەلدەرىن بارىنشا تولىق باقىلاۋ جانە ازايتۋ ءۇشىن جاسالعان.