ەكونوميكالىق داعدارىس جاعدايىندا ميكرو, شاعىن جانە ورتا بيزنەس سۋبەكتىلەرىنە ارتىلار سەنىم جوعارى. ويتكەنى اتالعان سەكتور قىسىلتاياڭ شاقتا جاڭا جۇمىس ورىندارىن اشۋدىڭ درايۆەرى بولا الادى. سونىڭ ىشىندە ايەلدەر كاسىپكەرلىگىنەن كوپ ءۇمىت كۇتىلەتىنى دە جاسىرىن ەمەس.
راسىندا دا, بيزنەستەگى بۇرىمدىلاردىڭ ورنى بولەك. سول سەبەپتى الەم ەلدەرى ايەلدەر كاسىپكەرلىگىن دامىتۋعا ەرەكشە دەن قويىپ وتىر. ونىڭ ىشىندە قازاقستان دا بار. ءبىزدىڭ ەل ايەلدەر كاسىپكەرلىگىن دامىتۋدى ىنتالاندىرا وتىرىپ, ونى ەكونوميكانى نىعايتۋدىڭ بىردەن ءبىر قۇرالى رەتىندە پايدالانا باستادى. شاعىن جانە ورتا بيزنەس ايەلدەر ءۇشىن نەگىزگى كىرىس كوزىنە اينالىپ كەلەدى. ويتكەنى ولاردىڭ كوپشىلىگى ءوز ىستەرىن وتباسىلارىنا كومەك رەتىندە باستايدى. كەيىن كوكجيەگىن كەڭەيتەدى. ۇلتتىق ەكونوميكا ءبىرىنشى ۆيتسە-ءمينيسترى تيمۋر جاقسىلىقوۆ ايتقانداي, ايەلدەردىڭ كاسىپكەر رەتىندەگى قىزمەتى ەلدە بيزنەس جۇرگىزۋگە جاسالعان جاعدايدىڭ تيىمدىلىگىنە تاۋەلدى. بۇل رەتتە ەلىمىزدەگى ايەلدەر كاسىپكەرلىگىن دامىتۋ جونىندەگى قاناتقاقتى جوبا ءوز بيزنەسىن باستايتىندار مەن ونى ودان ءارى دامىتاتىندار ءۇشىن ەكونوميكالىق مۇمكىندىكتەردى ارتتىرۋعا باعىتتالعان.
– ايەلدەر كاسىپكەرلىگى بەلگىلى ءبىر كەدەرگىلەرگە تاپ بولاتىنى بەلگىلى. وكىنىشكە قاراي, مۇنداي كەدەرگىلەردى ەڭسەرۋ ەر ادامدارعا قاراعاندا ايەلدەرگە الدەقايدا قيىن سوعادى. نەگىزگى كەدەرگىلەردىڭ قاتارىندا اقپاراتتىڭ جەتكىلىكسىزدىگى, قارجىلاندىرۋداعى شەكتەۋلەر, اكىمشىلىك راسىمدەردىڭ كۇردەلىلىگى سەكىلدى ماسەلەلەر بار. سوندىقتان ولارعا بۇل ىستە كومەكتەسۋ – ەل ۇكىمەتىنىڭ مىندەتى. ءدال وسىنداي نيەتپەن وسى جىلدىڭ ناۋرىزىنان «اتامەكەن» ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسىنىڭ بازاسىندا ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرىندە ايەلدەر كاسىپكەرلىگىن دامىتۋ ورتالىعى جۇمىسىن باستادى. بۇل جوبا قازاقستانداعى بۇۇ دامۋ باعدارلاماسىمەن ارىپتەستىكتە ءارى COVID-19 پاندەمياسىمەن كۇرەستە قازاقستان ءۇشىن ىنتىماقتاستىق قورى شەڭبەرىندە ازيا دامۋ بانكىنىڭ قارجىلىق قولداۋىمەن ىسكە اسىرىلا باستادى. بۇل ايەلدەردىڭ ەكونوميكالىق بەلسەندىلىگىن ىنتالاندىرۋعا, سونداي-اق ايەلدەر كاسىپكەرلىگى ورتالىقتارىن تۇراقتى دامىتۋعا باعىتتالعان. بۇل ءوز كەزەگىندە «amanat» پارتياسىنىڭ 2025 جىلعا دەيىنگى «وزگەرىستەر جولى: ءار ازاماتقا لايىقتى ءومىر» اتتى سايلاۋالدى باعدارلاماسىن ورىنداۋ جونىندەگى جول كارتاسىنىڭ 24-تارماعىنا قول جەتكىزۋگە مۇمكىندىك بەرەدى, – دەيدى ت.جاقسىلىقوۆ.
ورتالىقتاردا ايەلدەرگە 7 قىزمەت ءتۇرى كورسەتىلەدى. ولار – قاجەتتىلىكتەردى باعالاۋ; بەيىندىك وقىتۋ, باعىتتار بويىنشا وقىتۋ (الەۋمەتتىك كاسىپكەرلىك, تۇتىنۋ كووپەراتسياسى, كراۋدينۆەستينگ, SMM); مەنتورلىق; بيزنەستى باعالاۋ; اقپاراتتاندىرۋ; ايەلدەرگە ارنالعان حالىقارالىق جوبالارعا قاتىسۋ, جابدىقتاردى ىرىكتەۋ بويىنشا كونسۋلتاتسيالار بەرۋ. ايەلدەر ورتالىقتارعا تەلەفون نەمەسە چات ارقىلى وفلاين جانە ونلاين رەجىمدە جۇگىنە الادى. بارلىق وبلىستا ايەلدەرمەن تۇراقتى بايلانىستا بولۋ, ولاردىڭ وتىنىشتەرىن وڭدەۋ, وبلىستىق دەڭگەيدەگى ءىس-شارالاردى جاريالاۋ جانە اعىمداعى ماسەلەلەر بويىنشا كەڭەس بەرۋ ءۇشىن جەرگىلىكتى چاتتار قۇرىلعان.
«ورتالىقتارعا بيزنەس اشۋ, قارجىلاندىرۋدى تارتۋ جانە ءونىمدى وتكىزۋ ارنالارىن كەڭەيتۋ ماسەلەلەرى بويىنشا جۇمىس ىستەپ جۇرگەن كاسىپكەر ايەلدەر دە, كاسىپكەرلىك باستاماسىن جۇزەگە اسىرۋعا نيەتتى بۇرىمدىلار دا جۇگىنەدى. ولار نەگىزىنەن كاسىپكەرلىك باستاماسى بار, بىراق بيزنەسى جوق ايەلدەر (55 پايىز) جانە بيزنەس سۋبەكتىلەرى (45 پايىز). ءار ايماقتا ورتالىقتاردا كەم دەگەندە ءبىر مەنتور بار. ول تالىمگەرلىكپەن ورتا ەسەپپەن 10 ايەل كاسىپكەردى قامتيدى. بۇگىندە 207 ايەل كاسىپكەر مەنتور قىزمەتىمەن قامتىلعان. ەۋروپالىق ساپا مەنەدجمەنتى قورىنىڭ ءادىسناماسى بويىنشا بيزنەستى سىرتقى باعالاۋ 170 كاسىپورىن اراسىندا جۇرگىزىلدى. وقىتىلعان ايەلدەردىڭ جالپى سانى – 2 929. ولاردىڭ دەنى تۇركىستان, شىعىس قازاقستان, جامبىل وبلىستارى مەن استانا جانە شىمكەنت قالالارىنا تيەسىلى», دەپ حابارلادى ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگى.
وقىتۋ باعىتتارى بويىنشا وقىتۋ كۋرستارىنىڭ ءبىر بولىگى ورتالىق اپپارات دەڭگەيىندە وتكىزىلگەنىن اتاپ وتكەن ءجون. مىسالى, الەۋمەتتىك جانە كووپەراتيۆتىك كاسىپكەرلىك بويىنشا وقىتۋ, SMM كۋرستارى, كيىم كونسترۋكتسيالاۋ جانە كوكونىس شارۋاشىلىعى كۋرستارى الماتى وبلىسىنىڭ شەلەك اۋىلىندا ۇيىمداستىرىلعان. تىگىن, تاماق جانە نان-توقاش ونىمدەرىن ءوندىرۋ, بيۋتي يندۋستريا سەكىلدى سالالىق كۋرستار وڭىرلىك دەڭگەيدە وتكىزىلگەن. جوعارىدا اتالعان كۋرستاردى تاڭداۋ ايەلدەردىڭ سۇرانىسى مەن قاجەتتىلىگىنە بايلانىستى بولعان. بارلىق وقىتۋ كۋرسى ايەلدەردىڭ قاجەتتىلىكتەرىنە سايكەس وتكىزىلەدى.
– سونداي-اق ايەلدەردى وقىتۋدى وزەكتەندىرۋ جانە ولاردى قاجەتتى قۇزىرەتتەردى الۋ مەن بيزنەستى جۇرگىزۋگە ىنتالاندىرۋ ماقساتىندا بۇكىل رەسپۋبليكا بويىنشا جەكە ءوسۋ جانە بيزنەس-قۇزىرەتتەردى دامىتۋ جونىندەگى ىنتىماقتاستىق نەگىزىندە ۆەبينارلار وتكىزىلەدى. ول ءۇشىن ZOOM-پلاتفورما مەن بەنەفيتسيارلار ۇسىنىلاتىن جانە بارلىق نيەت بىلدىرگەن ايەلگە اپتا سايىن ونلاين ماستەر-كلاسستار وتكىزەتىن ساراپشى سپيكەرلەر وتەۋسىز نەگىزدە شاقىرىلادى. ناقتى فاكت رەتىندە تەكەلى قالاسىنداعى تىگىن تسەحىن كەلتىرۋگە بولادى. جەتىسۋ وبلىسىنىڭ تەكەلى قالاسىندا ورتالىقتىڭ قولداۋىمەن تىگىن تسەحى اشىلدى. بۇل وڭىردە ىسكە قوسىلعان ءۇش تىگىن تسەحىنىڭ ءبىرى, – دەيدى ت.جاقسىلىقوۆ.
تسەحتىڭ نەگىزىن قالاۋشى – «التىن ينە» جشس ديرەكتورى, كوپبالالى انا قىمبات قاسەين. 2022 جىلعى ناۋرىز ايىندا قىمبات الماتى وبلىسىندا ورنالاسقان ورتالىققا جۇگىنگەن. وندا كونسۋلتاتسيا بەرىلىپ, بيزنەسىن ىلگەرىلەتۋگە جاردەم كورسەتىلگەن. ەندى ورتالىقپەن جانە ىسكەر ايەلدەر كەڭەسىمەن ارىپتەستىك ورناتقان ىسكەر ايەل العاشقى تىگىن تسەحىن اشتى. وندا 10 تاجىريبەلى ايەل جۇمىس ىستەيدى, ولاردىڭ كوپشىلىگى كوپبالالى انالار. ودان بولەك, ۇيدەن جۇمىس ىستەيتىن تاعى بەس ايەل بار. ولار كاسىپورىندار ءۇشىن ارنايى كيىمدەر, ۇلتتىق بۇيىمدار جانە باسقا دا توقىما بۇيىمداردى تىگەدى. سونداي-اق اتەلە فورماتىندا جۇمىس ىستەيدى, ەرەسەكتەر مەن بالالارعا ارنالعان كيىمدەر تىگەدى.
ورتالىقتىڭ مەنتورى سۆەتلانا وڭعارباەۆانىڭ ايتۋىنشا, وسىنداي تىگىن تسەحتارى اقسۋ جانە كوكسۋ اۋداندارىندا اشىلىپ, وندا كوپبالالى انالار, مۇمكىندىگى شەكتەۋلى ايەلدەر مەن جاس قىزدار جۇمىس ىستەيتىن بولادى.
ورتالىقتار ەرەكشە بالالاردىڭ انالارىنا ۇلكەن كومەك كورسەتەدى. ولاردى وقۋ باعدارلامالارىنا, ماستەر-كلاستارعا جانە ترەنينگتەرگە شاقىرادى. ايەلدەرگە ارنالعان بيزنەستى جۇرگىزۋ مەن كەڭەيتۋدىڭ مۇمكىندىكتەرى تۋرالى حاباردار ەتەدى. مىسال رەتىندە ەرەكشە بالانىڭ اناسى جامبىل وبلىسى تۇرار رىسقۇلوۆ اۋدانىنىڭ تۇرعىنى نازگۇل ناسيەۆانىڭ كەيسىن ايتۋعا بولادى. نازگۇل – «Renewal.kz» جشس-نىڭ ديرەكتورى, «تولاعاي» ساۋدا برەندىنىڭ وكىلى. جاڭادان قۇرىلعان كومپانيا قازاقستان, جاپونيا جانە قىتاي اراسىنداعى حالىقارالىق كەلىسىمشارتتىق ءوندىرىس بولىپ سانالاتىن بالالارعا ارنالعان ءبىر رەتتىك جورگەكتەر شىعارۋمەن اينالىسادى. ال تاۋار بەلگىسى جامبىل وبلىسىندا پاتەنتتەلگەن جانە ەۋروپالىق ەكونوميكالىق وداقتىڭ مەملەكەتتىك تىركەۋ تۋرالى كۋالىگى بار.
– جورگەكتەردىڭ قۇرامى 100 پايىز بيولوگيالىق ىدىرايتىن شيكىزاتتان تۇرادى, باكتەرياعا قارسى جابىنى بار, ءيىسى جوق, گيپواللەرگەندى بولىپ سانالادى, – دەيدى ن.ناسيەۆا.
كومپانيانىڭ جەرگىلىكتى نارىقتا جۇمىس ىستەپ جاتقانىنا 2-3 اي ۋاقىت بولدى. سوندىقتان ارتىقشىلىقتارىنا قاراماستان, ولارعا برەندتى تانىتۋعا, سونداي-اق ءونىمدى ساتۋعا كومەك قاجەت. وڭىرلىك كاسىپكەرلەر پالاتاسىنىڭ قولداۋى ناتيجەسىندە ورتالىقپەن, ىسكەر ايەلدەر كەڭەسىمەن بىرلەسىپ نازگۇل جاس كاسىپكەر رەتىندە «قازاقستاننىڭ ۇزدىك تاۋارى» وڭىرلىك كورمە-كونكۋرسىنا قاتىستى. وسى ساتتەن باستاپ ادامدار ورتالىقتىڭ تەلەگرام ارناسىندا حالىقارالىق وقۋ باعدارلامالارى, گرانتتار جانە باسقا دا مۇمكىندىكتەر تۋرالى ۇنەمى ۋاقتىلى حاباردار ەتۋدىڭ ناتيجەسىندە «تولاعاي» جورگەكتەرى تۋرالى كوبىرەك بىلە باستادى.
– قازىرگى ۋاقىتتا وڭىرلىك كاسىپكەرلەر پالاتاسىمەن بىرلەسىپ جامبىل وبلىسىنىڭ ءىرى ساۋدا جەلىلەرى مەن ءدارىحانالارىندا جورگەكتەردى ساتىلىمعا شىعارۋ بويىنشا جۇمىس جۇرگىزىلۋدە. ەرەكشە بالانىڭ اناسى بولعاندىقتان, ءوزىم سياقتى باسقا انالارعا ءوزىن تانىتۋعا كومەكتەسكىم كەلەدى. ءدال وسىنداي نيەتتىڭ ناتيجەسىندە سىڭىرگىشتىگى 900 مل دەيىنگى جانە 8-12 ساعاتقا دەيىن قۇرعاقتىقتى قامتاماسىز ەتەتىن جورگەكتەر جاساۋ يدەياسى پايدا بولدى. كەلەسى قادام – ونى ساتۋعا ارنالعان پورتال-سايت قۇرىپ, وندا ەرەكشە بالالاردىڭ انالارىن جۇمىسقا ورنالاستىرۋعا دا مۇمكىندىك جاساۋ, – دەيدى ول.
بۇگىندە وڭىرلەردەگى ايەلدەر كاسىپكەرلىگىن دامىتۋ ورتالىقتارىندا 7 335 ايەل كونسۋلتاتسيا العانىن جانە ولاردىڭ قاجەتتىلىكتەرىن انىقتاۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلگەنىن اتاپ وتكەن ءجون. كورسەتىلگەن قىزمەتتەر, ونىڭ ىشىندە حالىقتىڭ الەۋمەتتىك وسال توپتارى ساناتىنا جاتاتىن ايەلدەرگە كورسەتىلگەن قىزمەتتەر سانى – 21 500-دەن اسادى. جۇگىنگەن ايەلدەردىڭ اراسىندا 30-49 جاس ارالىعىنداعى ايەلدەردىڭ جانە 17-29 جاس ارالىعىنداعى جاس قىزداردىڭ بەلسەندىلىگى ارتقان. كونسۋلتاتسيالىق قىزمەتتەردىڭ كوبى ايەلدەردى ودان ءارى وقۋى ءۇشىن پروبلەمالارى مەن قاجەتتىلىكتەرىن انىقتاۋ (45 پايىز), قاجەتتى وقىتۋدى تاڭداۋ (23 پايىز), جابدىقتى (4 پايىز), بيزنەستى جۇرگىزۋدى (15 پايىز), سونداي-اق الەۋمەتتىك كاسىپكەرلىك پەن كووپەراتسيانى وقىتۋ (13 پايىز) بويىنشا كونسۋلتاتسيا بەرۋگە تيەسىلى.
ايەلدەر كاسىپكەرلىگىنىڭ دامۋى شاعىن جانە ورتا بيزنەستەگى بۇرىمدىلاردىڭ كوبەيۋىمەن راستالىپ وتىر. ال ايەلدەر كاسىپكەرلىگىن دامىتۋ ورتالىقتارىنىڭ قازىرگى قىزمەتى ايەلدەردىڭ وقۋعا جانە ءوز بيزنەسىن دامىتۋعا دەگەن قىزىعۋشىلىعىنىڭ زور ەكەنىن كورسەتەدى.