بانك ساپاسى باعالانادى

سىن-قاتەرلەرگە قاراماستان, بانك سەكتورى تابىستى جۇمىس ىستەپ, جاڭا جاعدايلارعا بەيىمدەلە الدى دەۋگە نەگىز بار. جىل باسىنان بەرى قارجى ينستيتۋتتارى اكتيۆى 10,9 پايىزعا ءوسىپ, 41,7 ترلن تەڭگەگە جەتكەن. بانك جۇيەسىندەگى سالىمدار 13,1 پايىزعا, 29,4 ترلن تەڭگەگە, نەسيە  پورتفەلى 10,4 پايىزعا, 22,3 ترلن تەڭگەگە دەيىن ۇلعايعان.

«بانك سەكتورىنىڭ جەتكىلىكتى بەرىك­تىك قورى جانە ەكونوميكانى قارجى­لاندىرۋداعى ءوز ءرولىن ارتتىرۋ الەۋەتى بار. ماسەلەن, مەنشىك كاپيتالىنىڭ جەتكىلىكتىلىك كورسەتكىشى بەلگىلەنگەن نورماتيۆتەردەن ەداۋىر اسىپ تۇسەدى جانە ەڭ تومەنگى ءمانى 8 پايىز بولعان كەزدە 20,9 پايىزدى قۇرايدى. بۇل رەتتە بانكتەردە وتىمدىلىگى جوعارى اكتيۆتەردىڭ دەڭگەيى جەتكىلىكتى, ولاردىڭ ۇلەسى – 30,5 پايىز. سول ارقىلى بانكتەر ءوز مىندەتتەمەلەرىن تولىق كولەمدە ورىندايدى. نارىقتى تولەمگە قابىلەتسىز بانكتەردەن جانە جيناقتالعان پروبلەمالىق كرەديتتەردەن تازارتۋ بويىنشا اۋقىمدى جۇمىس اياقتالدى. سوڭعى 6 جىلدا نارىقتان 8 بانك كەتتى جانە 6,9 ترلن تەڭگەگە, ونىڭ ىشىندە 2020 جىلدان باستاپ 1,5 ترلن تەڭگەگە سترەستىك اكتيۆتەر ەسەپتەن شىعا­رىلدى. 2020 جىلى اياقتالعان بانك اكتيۆ­تەرىنىڭ ساپاسىن تاۋەلسىز باعالاۋ قورى­تىن­دىسى بويىنشا بانكتەردىڭ ەسەبىنەن انىق­تالعان شىعىندار ازايىپ, 597 ملرد تەڭگە سوماعا قوسىمشا پروۆيزيالار قالىپ­تاستىرىلدى, اكتسيونەرلەردىڭ قارا­جاتى ەسەبىنەن 128 ملرد تەڭگەگە بانك­تەردى قوسىمشا كاپيتالداندىرۋ جۇرگى­زىلدى. ناتيجەسىندە, بانك­تەردىڭ نەسيە پورتفەلىنىڭ ساپاسى ايتارلىقتاي جاقساردى», دەيدى قارجى نارىعىن رەتتەۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگىنىڭ توراعاسى ءمادينا ابىلقاسىموۆا.

قازىر NPL90+ قارىزدارىنىڭ دەڭگەيى 3,6 پايىز بولسا, سترەستىك اكتيۆتەردىڭ ۇلەسى – 6 پايىز. بۇدان بىلاي پروبلەمالىق اكتيۆتەردىڭ بانك بالانسىندا قايتا جيناقتالماۋىنا جول بەرمەۋ ءۇشىن 2021 جىلدان باستاپ تاۋەكەلگە باعدارلانعان قاداعالاۋ (AQR) ەنگىزىلدى. بۇل قاداعالاۋ جۇيەسى ەكى جاڭا ەلەمەنتپەن تولىقتى. ول – تۇراقتى AQR جانە قاداعالاپ سترەسس-تەستىلەۋ. تۇراقتى AQR بانكتەر اكتيۆ­تەرىنىڭ ناقتى ساپاسىن, جۇمىس ىستەمەيتىن اكتيۆتەردىڭ دەڭگەيىن جانە ىقتيمال شىعىنداردى باعالاپ, نەسيە پورتفەلى بويىنشا پروۆيزيالاردى قالىپتاستىرۋ سايكەستىگىن انىقتاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

«2019-2020 جىلدارداعى تاۋەلسىز AQR ناتيجەلەرى بويىنشا بانكتەردىڭ تاۋەكەلدەردى باسقارۋ جۇيەسىندە قارىز الۋشىلاردى, كەپىلدەردى جانە كرەديت تاۋەكەلىن, ەسەپكە الۋ جانە اۋديت جۇيەسىن باعالاۋ كەزىندە بيزنەس-پروتسەس­تەر­دەگى كەمشىلىكتەر انىقتالدى. بانكتەر­مەن كەلىسە وتىرىپ تۇزەتۋ شارا­لارىنىڭ جەكە قاداعالاۋ جوسپارلارى جاسالدى. جوسپارلاردىڭ ورىندالۋى اگەنتتىكتىڭ ەرەكشە باقىلاۋىندا. ءۇش جىلدا جوسپاردىڭ 85 پايىزى ورىندالدى. سونىڭ ناتيجەسىندە بانكتەردەگى نەسيە تاۋەكەلىن باعالايتىن جانە مونيتورينگ جاسايتىن نەگىزگى بيزنەس-پروتسەستەرى ايتارلىقتاي وزگەردى, قارجى اكتيۆ­تەرىن جىكتەۋ, كەپىلدەردى باعالاۋ جانە پروۆيزيا­لاردى قالىپتاستىرۋ حقەس ستان­دارتتارىنا سايكەس كەلتىرىلدى», دەدى.

بيىل تۇراقتى AQR اياسىنا نەسيە پورتفەلىنىڭ 72 پايىزىن يەلەنىپ وتىرعان 10 ءىرى بانك كىرگەن. باعالاۋ بارىسىندا جەكە العاندا 1 400 ءىرى قارىز الۋشى جانە ۇجىم, 19 ملن قارىز الۋشى بو­يىنشا كۇتىلەتىن كرەديتتىك شىعىندار ايقىندالدى.

«17 قازاندا تۇراقتى AQR ناتيجەلەرى الىندى, ولار بانكتەر كاپيتالى جەت­كىلىكتىلىگى (k1) دەڭگەيىنىڭ 1,7 پايىزدىق تارماققا 15,9 پايىزعا دەيىن تومەندەگەنىن كورسەتتى. AQR باعالاۋى بويىنشا پروۆيزيالارمەن وتەۋدىڭ كۇتىلەتىن دەڭگەيى 2,3 پايىزدىق تارماققا ۇلعايدى. اگەنتتىك وسى جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن تۇراقتى AQR ناتيجەلەرى بويىنشا ەسەپتى جاريالاۋدى جوسپارلاپ وتىر», دەدى اگەنتتىك توراعاسى.

بانكتەردىڭ ىقتيمال تەرىس ستسەناريلەرگە ورنىقتىلىعىن باعالاۋدىڭ ماڭىزدى قۇرالدارىنىڭ ءبىرى – سترەسس-تەستىلەۋ. بۇل جۇيە دە بىلتىر ىسكە قوسىلدى. ەۋروپالىق ورتالىق بانك قول­داناتىن نەگىزگى قاعيداتتار مەن تاسىل­دەرگە سايكەس قاداعالاپ سترەسس-تەستىلەۋ ءادىسناماسى, كرەديت, نارىق, ۆاليۋتا جانە باسقا دا تاۋەكەلدەردى باعالاۋدىڭ تەكسەرۋ ۇلگىلەرى, دەرەكتەر ۇلگىلەرى ازىرلەنگەن. بانك قىزمەتكەرلەرىن دە وقىتۋ جۇرگىزىلدى. اگەنتتىك 10 بانك بويىنشا قاداعالاپ سترەسس-تەستىلەۋدى جۇرگىزۋگە كىرىستى. قورى­تىندى ناتيجەلەر 2023 جىلعى ناۋرىزدا جاريا ەتىلمەك.

م.ابىلقاسىموۆانىڭ ايتۋىنشا, باعالاۋ قورىتىندىلارى مەن سترەسس-تەستىلەۋ ناتيجەلەرى بانكتەردىڭ كاپيتالىنا ماتەريالدىق اسەرىن تيگىزەدى. 2024 جىلدان باستاپ اگەنتتىك كاپيتالعا قاداعالاۋ ۇستەمەسىن ەنگىزۋدى جوسپارلاپ وتىر. بۇل قازىرگى جانە ىقتيمال شىعىنداردى جابۋ ءۇشىن قوسىمشا كاپيتال بۋفەرىن قۇرۋدى تالاپ ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. ءوز كەزەگىندە تولەمگە قابىلەتسىز بانكتەردى قولداۋعا مەملەكەتتىك قاراجاتتى تارتپاي, بانكتەر اكتسيونەرلەرىنىڭ قاراجاتىمەن وتەۋدى قامتاماسىز ەتەدى. 

تاعى ءبىر ماڭىزدى جۇيەلىك مىندەت – سترەستىك اكتيۆتەردى ەكونوميكالىق اينا­لىمعا ءتيىمدى تارتۋ. سترەستىك اكتيۆ­تەر­دىڭ ودان ءارى جيناقتالۋىنا جول بەر­مەۋ ءۇشىن بانكتەردىڭ بالانستارىن سترەس­تىك اكتيۆتەردەن تازارتۋدىڭ جانە ولاردى ەكونوميكالىق اينالىمعا قايتارۋدىڭ نارىقتىق تەتىگىن قۇرۋ ماڭىزدى. وسى ماقساتتا مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا بيىل 4 شىلدەدە جەكە ينۆەس­تورلاردى, ونىڭ ىشىندە بەيرەزي­دەنت­تەردى قوسۋ ارقىلى سترەستىك اكتيۆتەردى ساتىپ الۋشىلار ءتىزىمىن كەڭەيتۋدى جانە سەر­ۆيستىك كومپانيالار قۇرۋدى كوزدەيتىن سترەستىك اكتيۆتەر نارىعىن دامىتۋ جو­نىن­دەگى زاڭ قابىلدانعان ەدى.

«بۇدان باسقا, زاڭدا پروبلەمالىق كرەديتتى وتەۋ ەسەبىنەن ءوندىرىپ الىنعان م ۇلىكتىڭ بانكتەر مەن مقۇ بالانس­تارىندا بولۋى ءۇشىن 3 جىل شەكتى مەرزىم بەلگىلەنگەن. سترەستىك اكتيۆتەر نارىعىنىڭ اشىقتىعىن ارتتىرۋ جانە ينۆەستورلار بازاسىن كەڭەيتۋ ءۇشىن قازىرگى ۋاقىتتا سترەستىك اكتيۆتەردى ساتىپ الۋ مەن ساتۋدىڭ بىرىڭعاي تسيفر­لىق پلاتفورماسىن قۇرۋ ماسەلەسىن پىسىقتاپ جاتىرمىز. بانك سەكتورىنىڭ شوعىرلانۋىن ارتتىرۋ جاعدايىندا نارىققا جاڭا قاتىسۋ­شىلاردى تارتۋ ماسەلەسى وزەكتى. جاڭا قاتىسۋشىلاردىڭ پايدا بولۋىن ىنتالاندىرۋ جانە ەلدىڭ شالعاي وڭىرلەرىندە بانك قىزمەتتەرىنىڭ قولجەتىمدىلىگىن قام­تاماسىز ەتۋ ءۇشىن بيىل شىلدەدە زاڭ­نامالىق دەڭگەيدە مقۇ-نى بانككە جەڭىلدەتىلگەن اينالدىرۋ تەتىگى ىسكە اسىرىلدى. بۇل رەتتە مقۇ-عا اينالدىرۋ كەزەڭىندە ءوز قىزمەتىن توقتاتپاۋعا مۇمكىندىك بەرىلدى», دەدى م.ابىلقاسىموۆا.