ەلوردادا بەكزات ونەر جانكۇيەرلەرى اسىعا كۇتكەن «جىبەك جولى» حالىقارالىق مۋزىكالىق ونەر فەستيۆالى شىمىلدىق ءتۇردى. تەاتر دۋمانى مۇقان تولەباەۆتىڭ اڭىزعا اينالعان ء«بىرجان – سارا» وپەراسىمەن اشىلدى.
فەستيۆالدىڭ اشىلۋىندا مادەنيەت پەن ونەر الەمىندە تانىمال تۇلعالار بولدى. قوناقتار قىزىل كىلەممەن ءجۇرىپ ءوتىپ, جۋرناليستەردىڭ كوكەيىندەگى سۇراقتارىنا جاۋاپ بەردى. ءمالىم بولعانداي, مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگىنىڭ قولداۋىمەن ۇيىمداستىرىلعان اۋقىمدى جوبا 6 جەلتوقسانعا دەيىن سوزىلىپ, بۇكىل الەمنەن وپەرا جانە بالەت جۇلدىزدارىن جينايدى. كورەرمەندەر نازارىنا جاھاندىق جۇلدىزداردىڭ قاتىسۋىمەن وپەرا جانە بالەتتىك سپەكتاكلدەردەن «مۋزىكالىق كەرۋەن» ۇسىنىلادى. اتاپ ايتساق, «جىبەك جولى» ارقىلى تەاترسۇيەر قاۋىم يتاليا, گەرمانيا, چەحيا, ۋكراينا, ارمەنيا, رەسەي, بەلارۋس جانە تاعى دا باسقا ەلدەردەن كەلگەن ۇزدىك ارتىستەر ونەرىنە كۋا بولا الادى.
– وپەرا مەن بالەتتىڭ اۋقىمدى فەستيۆالى ەلىمىزدىڭ مادەني ومىرىندەگى وقيعا عانا ەمەس, سونداي-اق ۇلى ونەردى باعالايتىن بارشا جاندار ءۇشىن ناعىز مەرەكە بولماق. ءبىز شىنداپ دايىندالدىق, باعدارلامانى تولىق ويلاستىرا كەلە, تەاتردىڭ شىنايى رۋحىن كورسەتۋ ءۇشىن تانىمال, جالىنداعان مۋزىكامەن قاتار, عالامات تۋىندىلاردى دا ورىنداۋدى ءجون كوردىك. سونىمەن قاتار ۇرپاقتار ساباقتاستىعىن دا كورسەتۋگە تىرىستىق. سوندىقتان سپەكتاكلدەرگە ساحنا شەبەرلەرى دە, جاس سوليستەر دە جۇمىلدىرىلدى, – دەپ اتاپ ءوتتى «استانا وپەرا» تەاترىنىڭ ديرەكتورى, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى عالىم احمەدياروۆ.
فەستيۆال شىمىلدىعىن تۇرگەن ء«بىرجان – سارا» وپەراسى الەمنىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن جينالعان كورەرمەننىڭ زور قوشەمەتىنە بولەندى. ءبىرجان پارتياسىن ورىنداۋعا ماريا تەاترىنىڭ ءسوليسى, الەمدىك وپەرا جۇلدىزى, رەسەيدىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ءارتىسى, تاتارستاننىڭ حالىق ءارتىسى احمەد اگادي ارنايى شاقىرىلدى. تاريحقا شەگىنىس جاساساق, 2013 جىلى «استانا وپەرانىڭ» العاشقى تەاتر ماۋسىمى ءدال وسى وپەرامەن اشىلعان بولاتىن. 10 جىل بۇرىن قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەملەكەتتىك سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى, رەسەيدىڭ حالىق ءارتىسى يۋري الەكساندروۆتىڭ قويىلىمىندا كورەرمەنىمەن قاۋىشقان وپەرادا دا ءبىرجان پارتياسىندا احمەد اگادي جارقىراعان بولاتىن. ال بۇل كۇنى ايگىلى ءارتىس قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى اسحات ماەميروۆ پەن كەڭەسشى رەجيسسەر – تاتارستان رەسپۋبليكاسى مەملەكەتتىك سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى ميحايل پاندجاۆيدزەنىڭ رەداكتسياسىندا (2018 جىل) جاڭاشا باعىتتا قايتا ۇسىنىلعان وپەرادا دا ءساتتى ونەر كورسەتىپ, ءوزىنىڭ ساحنالىق بابىندا ەكەنىن تاعى ءبىر مارتە دالەلدەدى.
ەرەكشە كۇننىڭ ەستەن كەتپەس اسەرى سول – كەش بويى كوپشىلىك ءبىرجان پارتياسىن ورىنداعان ۇزدىك تەنور احمەد اگاديدەن كوز المادى. مۋزىكا سىنشىلارى ونىڭ تەحنيكاسى مول, وتە كوركەم ءارى قوزعالمالى داۋىس يەسى ەكەنىن سان مارتە اتاپ وتكەن بولاتىن. ءارتىس شىعارماشىلىعىمەن ءجىتى تانىس كورەرمەن جاقسى بىلەدى, ءانشى كوپتەگەن اتاقتى وپەرا ساحنالارىندا ونەر كورسەتەدى, رەسەي ۇلكەن تەاترى, امستەردام وپەراسى, دانيا كورولدىك وپەراسى, بۋداپەشت وپەراسى, ستراسبۋرگ وپەراسى, بۋەنوس-ايرەستەگى تەاترو كولون سپەكتاكلدەرىنە قاتىستى جانە باسقا دا تانىمال الاڭداردا ءان شىرقادى.
– «استانا وپەرا» تەاترىنىڭ نەگىزى قالانعان ساتتەن بەرى, مىنە, 10 جىل ءوتتى. تاريحي ءساتتىڭ كۋاسى عانا بولىپ قويماي, ونىڭ اشىلۋىنا قاتىسۋ مەن ءۇشىن زور ءمان-ماڭىزعا يە. سول كەزدە دە مەن ۆوكالدى-درامالىق تۇرعىدا كۇردەلى پارتيا ءبىرجاندى ورىندادىم. بۇل كەيىپكەردىڭ بەينەسىن سومداۋ وڭاي ەمەس, البەتتە. الايدا وسىناۋ كۇردەلى رولمەن جۇمىس ىستەۋ ماعان وتە ۇنادى جانە ءبىرجان پارتياسىن ورىنداۋعا مەنى تاعى شاقىرادى دەپ كۇتتىم. سەزىمىم الداماپتى. اراعا 10 جىل سالىپ تاعى دا «استانا وپەرا» ساحناسىندا ونەر كورسەتىپ وتىرمىن. ء«بىرجان – سارا» تاماشا قويىلىمى «جىبەك جولى» فەستيۆالىن اشقانىنا وتە قۋانىشتىمىن, – دەگەن ءانشى قويىلىم جايلى قۇندى ويلارىن اسەرلەنە اڭگىمەلەپ بەردى:
– ءبىرجان – ايرىقشا ءرول, ماعان ونى ورىنداۋ ۇسىنىلعاندا قۋانا كەلىسىپ, وعان دايىندالۋدى, جۇمىس ىستەۋدى, جاڭا ينتوناتسيالار ىزدەۋدى باستادىم. ويتكەنى ساحناعا شىعىپ, جاي عانا ءان سالىپ كەتۋدى قالاعان جوقپىن. عالامات حيكايانى جان دۇنيەمنەن وتكىزگىم كەلدى. تىڭدارماندار كەيىپكەرىمنىڭ ۋايىمىن ءبولىسىپ, مەنىمەن بىرگە قۋانىپ, مۇڭايعانىن قالادىم. ماقساتىم – كورەرمەندەردىڭ جۇرەگىنە جەتۋ, ولاردى وقيعا اسەرىنەن قالىس قالدىرماۋ بولدى. ءبىر اي كولەمىندە كونتسەرتمەيستەرمەن تىڭعىلىقتى دايىندالىپ, اسەرلى, ەكپىندى ءۇن شىعارۋ ءۇشىن داۋىستاعى ينتوناتسيالاردى جەتىلدىردىم. پارتيا وتە ىرعاقتى جازىلعان, وندا جۇرەك پەن ويدىڭ تەرەڭدىگى بار. ءارتىس ءۇشىن ەڭ ماڭىزدىسى دا وسى, دەدى ءانشى.
سونداي-اق احمەد اگادي بۇل كەيىپكەردى ەڭ اۋەلى ءوزى ءانشى بولعانى, ءان مەن ءسوزىن جازعانى ءۇشىن ۇناتاتىنىن دا اتاپ ءوتتى.
– ءبىرجاننىڭ تۇتاس شىعارماشىلىعى ماحاببات پەن ادىلدىككە ارنالعان. ول زاماندا دا قازىرگى كەزدەگىدەي ادىلەتسىزدىكتەر بولعان, بايلار قاراپايىم حالىققا كۇن كورسەتپەگەن. ءبىرجان بۇل جايلى ءوز ولەڭدەرى مەن اندەرى ارقىلى ۇنەمى تىكە ايتىپ وتىرعان. ول باتىل ءارى ەرجۇرەك ادام بولعان. ال وزدەرىڭىز بىلەتىندەي, شىندىقتى ايتقان ادامدى ەشكىم جاقتىرمايدى. وپەرادا قازاقستان تابيعاتىنا بولەك تاقىرىپ ارنالعان. مەنىڭ كەيىپكەرىم ءوز وتانىنىڭ اسەمدىگىن, ونىڭ عاجاپ ورىندارى – سارىارقا, كوكشەتاۋدى انگە قوسقان. اڭگىمە ورايى كەلىپ تۇرعاندا ايتا كەتەيىن, مەن دە قازاقستاندا دۇنيەگە كەلدىم. بۇل ەلدىڭ تابيعاتى شىنىمەن دە ادەمى, ال ادامدارى ىزەتتى ءارى اقجارقىن, حالقى قوناقجاي. سوندىقتان دا قازاق ەلى جۇرەگىمە ەرەكشە جاقىن. مۇندا ەستەن كەتپەس قىزىقتى سپەكتاكلدەر قويىلا بەرسىن, كورەرمەندەر ولاردى جوعارى باعالاسىن. «جىبەك جولىنىڭ» عۇمىرى ۇزاق بولىپ, بۇل فەستيۆال جايلى بۇكىل الەمدە ايتىلسىن دەپ تىلەيمىن, دەپ اڭگىمەسىن تۇيىندەگەن ءانشى ءسوز سوڭىندا «جىبەك جولى» فەستيۆالىنىڭ ۇزاعىنان بولۋىن, بۇكىل الەمنەن ارتىستەر جيناۋىن تىلەدى.
تاماشا تۋىندىدا «استانا وپەرا» سيمفونيالىق وركەسترى, حورى, سوليستەرى قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى, قويۋشى ديريجەر, ماەسترو ابزال ءمۇحيتديننىڭ جەتەكشىلىگىمەن ونەر كورسەتتى. سارانىڭ پارتياسىندا قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى, وتە ادەمى سوپرانو يەسى ايگۇل نيازوۆا جارقىرادى. قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى جانات شىبىقباەۆ جانبوتانىڭ پارتياسىن جارقىن ورىنداۋىمەن كوپشىلىكتى اسەرگە بولەسە, ۆوكالدى ءارى درامالىق تۇرعىدا كۇردەلى پارتيا انالىقتىڭ شەكسىز انالىق ماحابباتىن گۇلجانات ساپاقوۆا ءساتتى جەتكىزە ءبىلدى. قىزعانشاق التىنايدىڭ بەينەسىن قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ءارتىسى جاننات باقتاي كەمەلىنە كەلتىرە كەيىپتەدى. سونداي-اق ەرجان سايپوۆ (جيەنقۇل), شىڭعىس راسىلحان (قوجاعۇل), رامزات بالاكيشيەۆ (سەرىك), تالعات اللابيرينوۆ (ەستاي) باستاعان تەاتردىڭ تالانتى شوعىرى دا ءوز پارتيالارىن تالعام بيىگىندە تاماشا سومدادى.
ءۇش اپتا بويى ارقا ءتورىن دۋمانعا بولەيتىن فەستيۆال اياسىندا استانالىق كورەرمەن الەمنىڭ ۇزدىك وپەرا مەن بالەت قويىلىمدارىن تاماشالاي الادى. اتاپ ايتساق, 15-16 قاراشادا باعدارلامانى ل.مينكۋستىڭ «دون كيحوت» بالەتى جالعاستىرادى. ونەر كورسەتۋدىڭ ەكىنشى كۇنى بەلارۋس ۇلكەن تەاترىنىڭ جۇلدىزدارى دميتري ۋكسۋسنيكوۆ پەن ليۋدميلا حيتروۆا قازاقستاندىق كورەرمەنگە ءوز ونەرلەرىن تارتۋ ەتەدى. ديريجەر – رۋسلان بايمۋرزين.
19 قاراشادا دج.ءپۋچچينيدىڭ «تۋراندوت» وپەراسى ورىندالادى, ديريجەر تۇعىرىندا – الەمگە ايگىلى ماەسترو الان بورىباەۆ. كالاف پارتياسىندا ساحناعا وۆاننەس ايۆازيان (ارمەنيا) شىعادى. ونەر كورسەتۋدىڭ ەكىنشى كۇنى – 20 قاراشادا تۋراندوتتى وكسانا كرامارەۆا (ۋكراينا-گەرمانيا), ليۋ – ليبۋشە سانتوريسوۆا (چەحيا) ورىندايدى.
23-24 قاراشادا كورەرمەندەرگە الەمنىڭ تانىمال بالەتتەرىنىڭ ءبىرى – پ.چايكوۆسكيدىڭ «اققۋ كولى» ۇسىنىلادى. ءبىرىنشى كۇنى شاقىرىلعان جۇلدىزدار – اننا مۋرومتسەۆا (ۋكراينا) مەن ۆەنگريا وپەرا جانە بالەت تەاترىنىڭ ەتۋالى گەرگو ارمين بالاشي ونەر كورسەتەدى. ديريجەر – دجۋزەپپە اكۋاۆيۆا (يتاليا).
29 قاراشادا ەكى ءبولىمدى بالەت كەشى وتەدى: گالا-بالەت پەن ۆ.ا.موتسارتتىڭ مۋزىكاسىنا ي.كيلياننىڭ «التى بي» ءبىر اكتىلى بالەتى. باعدارلاماعا سوليستەر – اندرەي سوروكين, اناستاسيا ميلياچەنكو (رەسەي), داريا سۋزيمەن حاۆەر كاچەيرو الەمان (گەرمانيا) قاتىسادى. ديريجەر – ارمان ورازعاليەۆ.
2 جەلتوقساندا وپەرا ونەرىنىڭ جاۋھارى – پ.چايكوۆسكيدىڭ «ەۆگەني ونەگينى» ۇسىنىلادى, ديريجەر – الان بورىباەۆ. لەنسكيدىڭ پارتياسىن الەكساندر ميحنيۋك (بەلارۋس) ورىنداسا, ولگانىڭ بەينەسىن داريا گوروجانكو (ۋكراينا) سومدايدى. 3 جەلتوقساندا ەۆگەني ونەگين پارتياسىندا – كونستانتين برجينسكي (رەسەي), گرەميندى بارسەگ تۋمانيان (ارمەنيا) ورىندايدى.
6 جەلتوقساندا «جىبەك جولى» فەستيۆالىنىڭ سالتاناتتى جابىلۋى وتەدى. كوپشىلىككە تاڭعاجايىپ گالا-كونتسەرت ۇسىنىلادى. ديريجەر تۇعىرىندا – دجۋزەپپە اكۋاۆيۆا (يتاليا).