شەكارالىق ايماقتار قاي كەزدە دە ينتەگراتسيالىق ۇدەرىستەردىڭ بايلانىستىرۋشى بۋىنى بولىپ كەلەدى. وزدەرىنە جۇكتەلگەن وسىنداي مەرەيلى مىندەت پەن جاۋاپكەرشىلىك جۇگىن تەرەڭ سەزىنە بىلگەن جاناشىرلار وتكەن اپتادا قازاقستاننىڭ باتىستاعى قاقپاسى ورال قالاسىندا «KAZSERVEX» حالىقارالىق فورۋمىن ۇيىمداستىرۋعا باستاماشى بولدى. وي جۇگىرتە قاراساق مۇندا كۇن تارتىبىنە قويىلعان ماسەلە وتە سالماقتى. بۇل – مۇناي-گاز سالاسىنداعى سەرۆيستىك قىزمەت جانە ماشينا جاساۋ دەپ اتالادى. تاقىرىپتا اتالعانداي, قازاقستانداعى مۇناي جانە گاز كەن ورىندارىن بىرلەسىپ يگەرىپ جاتقان ارىپتەستەر ءۇشىن مۇنىڭ ءوزى كوكەيكەستى ءارى وزەكتى ماسەلە.
حالىقارالىق فورۋمدا ەلىمىزدە مۇناي-گاز سالاسىن ودان ءارى دامىتۋ جونىندەگى ءبىرىنشى كەزەكتەگى مىندەتتەر جانە جەدەل كەشەندى كوزقاراس تۇرعىسىنان شەشۋدى قاجەت ەتەتىن قاداۋ-قاداۋ ماسەلەلەر تالقىلاندى. ءيا, رەسپۋبليكامىزدا ەلباسى باستاماسى بويىنشا ماشينا جاساۋ جوبالارىنىڭ جۇزەگە اسا باستاعانىنا دا ءبىراز جىل ءوتتى. سودان بەرى بۇل سالا ۇزدىكسىز العا دامۋ ۇستىندە. وسى ءۇردىس وزىمەن-ءوزى توماعا تۇيىقتالىپ قالماي كورشى مەملەكەتتەر اراسىنداعى ارىپتەستىك بايلانىستاردى ودان ءارى تەرەڭدەتۋ قاجەتتىگىن العا تارتۋدا. بۇل الداعى ايلاردىڭ بىرىندە قول قويىلادى دەپ كۇتىلىپ جۇرگەن ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق تالاپتارىنا دا تولىق سايكەس كەلەدى.
بۇگىنگى باستى مىندەتتىڭ ءبىرى – مۇناي-گاز سالاسىندا دا سىرتقى نارىقتىق كەڭىستىكتى كەڭەيتۋ جانە اۋقىمىن ۇلعايتۋ بولماق. ال ونىڭ جەلىسىن باسەكەلەستىككە توتەپ بەرە الاتىن ونىمدەر شىعارۋ مەن ەڭبەك ونىمدىلىگىن كوتەرۋ ارقىلى وسىرۋگە قاشاندا جول اشىق. بۇل ءۇشىن ءبىرىنشى كەزەكتە ەلدەگى تەحنولوگيالىق پاركتەر قىزمەتىن جاڭعىرتۋدىڭ ورنى ەرەكشە. ءدال قازىرگى كۇنى رەسپۋبليكامىزدا جۇمىس ىستەپ تۇرعان ءوندىرىس ورىندارىن جاڭعىرتۋ اسا كوپ قيىندىق كەلتىرە قويمايدى. ويتكەنى, وعان مەملەكەت تاراپىنان ءتيىستى قولداۋ تەتىكتەرى جاسالعان. سونى ۇتىمدى ءارى ءتيىمدى پايدالانا بىلسەك بولعانى. باسقوسۋدا ءسوز العان باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى نۇرلان نوعاەۆ ءوز ءسوزىن وسى ارنادان ساباقتادى.
سونداي-اق, فورۋمدا ايتىلعانداي, بۇگىنگى كۇنى ماشينا جاساۋ جانە سەرۆيستىك قىزمەت سالاسىندا وتاندىق كاسىپورىندار قول جەتكىزگەن جەتىستىكتەر از ەمەس. ونىڭ وڭ مىسالدارى جىل سايىن قازاقستاندىق ۇلەستىڭ ساتىلاپ ءوسۋ ۇردىسىنەن دە كورىنىس تابا الادى. ايتالىق, قازىرگى قولدا بار دەرەكتەر بويىنشا 2010 جىلى ونىڭ مولشەرى 681 ميلليارد تەڭگەنى نەمەسە 45,2 پايىزدى قۇراسا, 2013 جىلى 1 تريلليون 560 ميلليارد تەڭگەگە نەمەسە 57,3 پايىزعا وسكەن. ءبىر قاراعاندا قاناعات تۇتۋعا ابدەن تۇراتىنداي-اق دەرەكتەر.
الايدا, بۇعان دەيىنگى جاسالعان تالداۋلار مەن ساراپتامالار جەر قويناۋىن پايدالانۋشىلاردىڭ ساتىپ الۋ قۇرىلىمىنداعى قازاقستاندىق كاسىپورىنداردىڭ يگەرگەن تاۋارلارى «تۇزى تاتىمايتىنداي» دەڭگەيدە ەكەنىن كورسەتەدى. سونىمەن بىرگە سەرۆيستىك قىزمەت تۇرلەرى ءتىزىمى دە تىم شەكتەۋلى. سول سەبەپتەن دە بۇلار اسا كوپ قارجىنى قاجەتسىنبەيتىن تاۋارلار مەن قىزمەتتەر قاتارىنا كىرەتىنىن جاسىرىپ قالۋدىڭ ەش رەتى جوق.
قازىر مۇناي قاباتتارىن تىلسىم تەرەڭنەن الۋ مەن يگەرۋدىڭ قاجەتتىلىگى تۋىنداپ وتىر. مۇنداي جاعدايدا بۇگىنگى كۇنگە دەيىن قولدانىلىپ كەلگەن قۇرال-جابدىقتار جاڭا كۇردەلى دە وزىق تالاپتار ءۇشىن مورالدىق تۇرعىدان ەسكىرگەن دەپ سانالاتىنى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى. سوندىقتان دا مۇناي-گاز شيكىزاتىن وتە تەرەڭ قاباتتاردان الۋ ءۇشىن ءداستۇرلى قوندىرعىلاردان باس تارتىپ, ارنايى جابدىقتاردى, حيميالىق رەاگەنتتەر مەن ماتەريالداردى پايدالانۋعا تۋرا كەلەدى.
ەلىمىزدە سوڭعى الەمدىك ستاندارتتارعا جاۋاپ بەرە الاتىن وزىق تەحنولوگيالاردى جەتكىزۋ مۇناي جانە گاز مينيسترلىگىنىڭ قۇزىرىندا. سولاي دەي تۇرساق تا, ونىڭ ءوزى مۇناي-گاز شيكىزاتىن وندىرۋمەن اينالىساتىن كەز كەلگەن قۇرىلىمدارعا شۇلەنشە تاراتىلا بەرمەسە كەرەك. ياعني, زاماناۋي تەحنولوگيالار ءبىرىنشى كەزەكتە الەۋەتى زور, بىلىكتىلىگى مەن مۇمكىندىگى مول, كاسىبي شەبەرلىگى جوعارى مۇناي-گاز, ماشينا جاساۋ جانە سەرۆيستىك سالالىق ۆەدومستۆولارعا جولدانباق. بۇل جونىندە حالىقارالىق باسقوسۋعا قاتىسۋشىلارعا مۇناي جانە گاز ۆيتسە-ءمينيسترى ماعزۇم مىرزاعاليەۆ ايتىپ بەردى.
سوڭعى كەزدە قازاقستانداعى قاراشىعاناق, قاشاعان جانە تەڭىز كەن ورىندارى جوبالارىنىڭ جاڭا كەزەڭى باستالعانى بەلگىلى. سوعان سايكەس ونىڭ اۋقىمىن كەڭەيتۋمەن بىرگە كۇردەلى تەحنولوگيالىق ۇدەرىستەردى دە ىسكە اسىرۋ قاجەتتىگى تۋىنداپ وتىر. بۇل ءۇردىس ءوز كەزەگىندە وعان وتاندىق كومپانيالاردى دا كوبىرەك قاتىستىرۋ قاجەتتىگىن ۇقتىرادى. جوعارىدا ايتىلعانداي, ولاردىڭ مۇناي-گاز جوبالارىنا قاتىسۋ ۇلەسى ورايىندا شەشىمىن تاۋىپ ۇلگەرمەگەن ماسەلەلەر مەن كەرەعارلىقتار دا جوق ەمەس. قازىرگى كۇنى مۇنى رەتكە كەلتىرۋ ءىسى كەزەك كۇتتىرمەيدى. وسى ورايدا «تەڭىزشەۆرويل» جشس-دا الداعى ۋاقىتتا قازاقستاندىق مەردىگەرلەردى جوبا جۇمىسىنا بارىنشا كوبىرەك قامتۋ شارالارى قولعا الىنباق. ونىڭ بولاشاق كەڭەيتىلۋ كولەمى 24 ميلليارد اقش دوللارىن قۇرايدى. سونىڭ ىشىندە كەنىش جەتەكشىلەرى شەتەلدىك جانە قازاقستاندىق كومپانيالار اراسىندا بىرلەسكەن كاسىپورىندار مەن كونسورتسيۋمدار قۇرۋ جونىندە ناقتى ءىس-شارالار كەشەنىن بەلگىلەپ وتىرعانى دا جاعىمدى جايت. ءوز كەزەگىندە جەرگىلىكتى ماشينا جاساۋشى كومپانيالار دا جەر قويناۋىن پايدالانۋشىلاردىڭ تالاپتارىنان شىعا الاتىنىنا كۇمان كەلتىرۋگە بولمايدى. وسىنداي ۇلگىلى وتاندىق ءوندىرىستىڭ ءبىرى «زەنيتتەحسەرۆيس» جشس بولىپ تابىلادى.
تۇيىندەپ ايتقاندا, ارىپتەستەر اراسىندا جاڭا تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ ماسەلەلەرى سالانى تۇبەگەيلى جاڭعىرتۋدىڭ باستى تۇتقاسىنا اينالۋدا. سونداي-اق, فورۋمدا ماڭعىستاۋ وبلىسى اكىمىنىڭ ورىنباسارى راحىمبەك ءامىرجانوۆ ىشكى جانە سىرتقى نارىق كەڭىستىكتەرىن كەڭەيتۋ ءۇشىن شەكارالاس وڭىرلەردىڭ ءبىر-بىرىمەن بايلانىسىن ودان ءارى نىعايتۋ ماسەلەلەرىن كوتەردى. وسى ورايدا ول مۇناي-گاز سالاسىندا كلاستەرلەر قۇرۋ قاجەتتىلىگىن دە تىلگە تيەك ەتتى. بۇل ۇسىنىس فورۋمعا قاتىسقان شەتەلدىك, سونىڭ ىشىندە رەسەيلىك كومپانيالار تاراپىنان دا قولداۋ تاپتى. ءارى ونىڭ وكىلدەرى قازاقستاندا بىرلەسكەن كاسىپورىندار قۇرۋ جوسپارىن قازىردىڭ وزىندە ويلاستىرىپ قويعاندارىن جەتكىزدى.
تەمىر قۇسايىن,
«ەگەمەن قازاقستان».
باتىس قازاقستان وبلىسى.