ومىردە نە بولمايدى, ءبارى بولادى. الايدا, سونىڭ ءبارىن ءبىر عانا كۇيبەڭ تىرشىلىك تاۋقىمەتىنىڭ سالدارىنا جاتقىزىپ, جابۋلى كۇيىندە قالدىرا بەرۋ شىندىقتى دا بۇركەمەلەي بەرۋ ەمەس پە. كەز كەلگەن ادام ءۇشىن قانداي دا ءبىر امال قىلار الدىندا جاعدايدى جان-جاقتى سارالاي ءبىلۋ ارتىق ەتپەيدى. بۇل وتكەن ىستەن قورىتىندى شىعارىپ, كەيىنگىلەرگە ساباق بولۋ ءۇشىن قاجەت. ءبىزدىڭ اڭگىمەلەگەلى وتىرعان كەيىپكەرىمىز تاپ قازىرگى كۇيگە تۇسپەس ەدى-اۋ, ەگەر الدىن الا زاڭ تالاپتارىمەن عانا ارەكەت ەتە بىلگەندە دەيمىز. بىراق, ادەتوۆ سەمەي قالاسىنداعى ءۇيىن ساتپاقشى بولعاندا الدىمەن الۋشى ادامنىڭ تابىلعانىنا قۋانعان. سەبەبى, راسى كەرەك و جاقتا ءۇيدى ساتۋ جانە ونى جەرگىلىكتى جەردىڭ باعاسىنا سايكەس وتكىزۋ جارتىلاي باقىت ەدى. سوندىقتان ول باستاپقىدا ەكەۋارا اۋىزشا بايلاسقان ۋادە ۇردىسىنەن تابىلاتىندىقتارىنا كادىمگىدەي سەنگەن.
ءسويتىپ, ادەتوۆ اتالعان ءۇيىن ساتاتىن بولىپ بولاتوۆ دەگەنمەن كەلىسەدى. باستاپقى باعا 10 مىڭ اقش دوللارىن قۇرايدى. ادەتوۆ ءۇيدىڭ بار قۇجاتىن كورسەتەدى. بىراق ونى ساتار الدىندا جاڭالايتىندىعىن ياعني قايسىبىرىن قايتا تولتىراتىندىعىن ايتادى. ءارينە, قۇجاتتاردى اۋىستىرۋ ءبىر-ەكى كۇندە بىتە قوياتىن شارۋا ەمەس, وعان ءبىراز شاپقىلاۋ قاجەت. سوندىقتان دا قۇجاتتاردى جاڭالاۋ سەكىلدى سوزىلمالى شارۋالاردى بولاتوۆ ءوز موينىنا الادى. سونىڭ وتەۋى رەتىندە باستاپقى بەلگىلەنگەن باعا 10 مىڭنان 7 مىڭ اقش دوللارىنا كەميدى. ادەتوۆ ءۇشىن ەڭ باستىسى ءۇيىن تەزىرەك ساتۋ. ءوزى دە, ايەلى دە بۇل كەزدە استانادان قىزمەت تاۋىپ, تىم ءتاۋىر جۇمىس ىستەپ جاتقان. ونىڭ ەلورداعا وتباسىمەن تۇگەل اۋىسقانىن جانە وعان قازىر ءۇيىن تەزىرەك وتكىزۋ قاجەتتىگىن, سوندىقتان استانادان جاڭا پاتەر الۋ ءۇشىن دە قاراجات ىزدەپ جانتالاسىپ جۇرگەنىن بولاتوۆ جاقسى تۇسىنەدى.
وسىعان سايكەس بولاتوۆتىڭ دا ءوز كوزدەگەنى بولاتىن. ادەتوۆ سەمەي قالاسىنان استاناعا قونىس اۋدارىپ جاتسا, ول ءوزى الىس ءبىر اۋىلدان سەمەي قالاسىنا كوشىپ جاتقان ەدى. وعان دا باسپانا كەرەك. ال اقشاڭ بولماسا ءۇيدى كىم ساتا قويماق. ەرتەڭ تاۋىپ بەرەم دەگەنگە ەشكىم كەلىسە قويمايدى. ءتىپتى پاتەر جالداپ تۇرۋ ءۇشىن دە الدىن الا تولەپ قويماسا, جان بالاسى بوساعا اتتاتپايدى. مىنە, وسىنداي قىسىلتاياڭ شاقتا وعان ىزدەگەنگە سۇراعان دەگەندەي, ادەتوۆ كەزىگە قالادى. بولاتوۆ ازىرگە 250 مىڭ تەڭگەنى كەپىلاقى رەتىندە الا تۇر, تامىز ايىندا قالعان اقشانى قولىڭا سۋدىراتىپ ساناپ بەرەمىن دەيدى. بۇل كەز ءساۋىر ايىنىڭ ورتاسى بولاتىن. تامىز ايىنا دەيىن ءۇيدىڭ قۇجاتتارىن تاپ-تۇيناقتاي قىلىپ دايىنداپ قوياتىندىعىن, تەك ول ءۇشىن سەنىمحات كەرەكتىگىن مايدالاپ جەتكىزەدى. استاناعا جۇمىسقا ورنالاسقان ادەتوۆ بۇل شارۋانى ەگەر ساتىپ الۋشى ورىنداي السا جانە تامىز ايىندا قالعان اقشاسىن قولىنا تۇتاستاي سالاتىن بولسا, ءارلى-بەرلى شاپقىلاعاننان گورى وسى امال ءتيىمدى ەمەس پە دەپ ويلايدى. سول ويىنىڭ دۇرىستىعىنا جانە بەك سەنەدى. ءسويتىپ, ەكى وتاعاسى ءوزارا كەلىسكەن سوڭ ۇرىستا تۇرىس بار ما دەپ نوتاريۋسقا بارىپ, ساتىپ الۋشىعا ءۇيدىڭ بارلىق قۇجاتتارىن دايىنداۋعا تولىقتاي سەنىم ارتاتىندىعىن ءبىلدىرىپ زاڭدى تۇردە سەنىمحات دايىندايدى.
امال نە, تاپ وسى ارادا ادەتوۆ ءوزىنىڭ تۇزەلمەس قاتەلىك جىبەرگەلى تۇرعانىن سەزبەيدى. مۇنىمەن قوسا ول ءبارىبىر ساتاتىن بولعاندىقتان بولاتوۆقا ۇيگە كوشىپ كەلىپ, كىرە بەرۋىنە رۇقسات ەتەدى. ءابۇيىر بولعاندا, ول سول كۇنى الگى سەنىمحاتتى ساتىپ الۋشىنىڭ قولىنا ۇستاتا قويمايدى. نەگە ەكەنى بەلگىسىز قابىرعاسىمەن كەڭەسكىسى كەلەتىندىگىن ايتادى. ال ايەلى جاعدايدى سارالاپ ءجىبەرەدى دە, ەگەر ون مىڭنان تومەندەتىپ, جەتى مىڭ دوللارعا ساتاتىن بولىپ كەلىسكەن ەكەنبىز, سول تامىز ايىندا قالعان اقشانى ساناپ العان كەزدە عانا سەنىمحاتتى بەرۋ قاجەت دەپ اقىل قوسادى. ءبارى امال جوق, وسى نەگىزگە توقتايدى.
سونان تامىز ايى دا كەلىپ جەتەدى. استانادان ادەتوۆ سەمەيدەگى ۇيىندە تۇرىپ جاتقان ساتىپ الۋشىعا تەلەفون سوعادى. باياعى قالعان اقشا دايىن با, بار بولسا بارايىق, ايتپەسە بوس جۇرىسكە سالىنبايىق دەيدى. وعان بولاتوۆ اقشا تابىلعانىن ايتادى. بىراق ادەتوۆ سوناۋ الىستان جۇمىسىنان سۇرانىپ جەتىپ كەلگەندە ماڭدايى تاسقا ۇرىلعانداي بولادى. بولاتوۆ ولارعا 700 000 ورنىنا 70 مىڭ تەڭگەنى ۇسىنىپ تۇر. بارى وسى, نەسيە الا الماي نانعا اقشا تابا الماي وتىرمىز دەيدى. ارينە, بۇدان كەيىن ادەتوۆ تە كۇدىكتەنە باستايدى. ەگەر بۇلار ىشەر اسقا جارىماي وتىرسا, پالەنباي مىڭ دوللار تۇراتىن ءۇيدى قاي اقشاسىنا ساتىپ الماق؟ ال بولاتوۆ ەكەۋى ادامشا كەلىسكەندىگىن, قالايدا وسى ءۇيدى ساتىپ الاتىندىعىن ايتىپ جالىقپايدى. سونان و باستا قول الىسىپ, ۋادە بەرىپ كەلىسكەندىكتەن ادەتوۆ تە سول سوزىنەن تايا المايدى. بولاتوۆ تاعى دا ءبىراز ۋاقىتقا مۇرشا بەر, نەسيە الىپ قارىزىمدى وتەيمىن دەيدى. استانادا ءتورت بالاسىمەن پاتەر جالداپ تۇرىپ جاتقان ادەتوۆتى قارىزى قىسىپ بارادى. سونى ويلاعان ول بولاتوۆتان قالعان اقشانى كەلەسى جىلدىڭ ءساۋىر ايىنا دەيىن قالايدا تولىقتاي بەرەمىن دەگەن قولحات جازدىرىپ الادى.
انە-مىنە دەگەنشە ءساۋىر دە كەلەدى. ەكى قالانىڭ اراسىندا بايلانىس جاقسى. استانادان سەمەيگە بىرنەشە ساعاتتا جەڭىل كولىكپەن زىر ەتىپ جەتىپ بارۋعا بولادى. ودان ءتاۋىرى الدىن الا حابار الىسىپ تۇرۋعا تەلەفون بايلانىسى ءتىپتەن جاقسى. اسىرەسە, شۇعىل تۇردە تابان استىندا تىكەلەي ءتىل قاتىسۋعا ۇيالى تەلەفوننىڭ مۇمكىندىگى زور. مىنە, وسىنداي الىستان جىلدام حابار الدىراتىن تەحنيكا قۇدىرەتىنە سەنىم ارتقان ادەتوۆ اقشا دايىن بولدى دەگەن جاقسى حاباردى اسىعا كۇتەدى. ونىڭ سەمەي قالاسىنداعى تۋىستارى مەن كورشىلەرى دە اقشا دايىن دەگەن قۋانىشتى ءسوزدى ەستىسە ءسۇيىنشى سۇراپ ءبىرىنشى بولىپ جەتكىزۋگە دايىن جۇرگەن ەدى. بىراق سولاردىڭ بىردە بىرىنە بولاتوۆ اقشا جينالدى, تولەۋگە مۇمكىندىگىم تۋدى دەپ ايتپايدى. ويتكەنى, اقشاسى بولماعان سوڭ ايتا المايدى. سوندىقتان ادەتوۆ قولحاتتا كورسەتىلگەن مەرزىم كۇنى قالاارالىق تەلەفونمەن ءوزى سويلەسەدى. بولاتوۆ تولەنەتىن اقشا مولشەرى تولىقتاي جينالماعانىن ايتادى. مەنىمەن حابارلاسپادى دەپ ايتپاسىڭ دەگەن ويمەن ادەتوۆ قالاارالىق تەلەفونمەن قاي ايدا, قاي كۇنى سويلەسكەنىن ايعاقتايتىن تۇبىرتەكتەردى الىپ قويادى. سونان بۇل وعان تاعى ءبىر اي مۇرسات بەرىپ, وتباسىمەن مامىر ايىندا جەتىپ كەلەدى. ونداعاسى نە قالعان اقشانى الۋ, نە ءۇيدى باسقا بىرەۋگە ساتۋدى قاراستىرۋ. كەلسە بولاتوۆ 150 مىڭ عانا بار دەيدى. سودان ارادا از-كەم اشۋ تۋىنداپ, ارتى ايەلدەردىڭ ۇرىسىنا اينالادى. دەگەنمەن, بولاتوۆ تاعى ءبىر جىل ۋاقىت بەرۋىن سۇرايدى. قانشاعا باعالاساڭىز دا قىرۋار نەسيە الىسىمەن ءبارىن, ياعني تۇرعان پاتەراقىنى دا تولەيمىن دەيدى. ادەتوۆ ونىڭ شىن قينالىپ تۇرعانىن كورىپ, ەكىنىڭ ءبىرىنىڭ باسىنا تۇسەر ءىس قوي, وسىندايدا ادامشىلىق تانىتپاسام ادامدىعىم قايسى دەپ اقىرى بۇل وتىنىشكە دە كەلىسەدى. ءسويتىپ, نە كەرەك تولەنەتىن اقشا داۋى ءۇشىنشى جىلعا ۇلاسادى. ادەتوۆ وعان تۇرعان ۋاقىتى ءۇشىن مىندەتتى تۇردە پاتەراقى ءتولەيتىندىكتەرىن جانە ءۇيدىڭ قۇجاتتارىن ءوزى جاڭالاۋعا كىرىسەتىندىگىن, ويتكەنى ودان ءارى كۇتە المايتىندىعىن, سوندىقتان ءبىر جىلدان كەيىن بۇل تاعى اقشام جوق دەسە وندا, باسقا الۋشى ىزدەۋىنە تۋرا كەلەتىندىگىن تۇسىندىرەدى.
ادەتوۆ وزگە شارۋانىڭ ءبارىن جيىپ قويىپ, ءۇيدىڭ ءىشىنارا قۇجاتتارىن جاڭالاۋعا كىرىسەدى. جىلجىمايتىن م ۇلىك ورتالىعىنان قىركۇيەك ايىندا ءتيىستى ادامدار كەلىپ, جەر تەلىمىنە قايتا ولشەۋ جۇرگىزەتىندىگىن ساتىپ الۋشىعا ايتادى. سونىمەن جاعدايدى ءبىرشاما رەتتەگەن سوڭ ول استاناداعى جۇمىسىنا قايتىپ ورالادى. الايدا, ول قىركۇيەك ايىندا ءوزىنىڭ تاعى دا ءبىر قاتەلىك ءجىبەرگەنىن انىق بىلەدى. بولاتوۆ جىلجىمايتىن م ۇلىك ورتالىعىنىڭ قىزمەتكەرلەرىن ءۇيدى ساتىپ العان سوڭ قۇجاتتاردى ءوزىم رەتتەيمىن دەپ ماڭىنا جولاتپاي قويادى. تەلەفونمەن ءمان-جايدى ەستىگەن ادەتوۆ ەندى بۇعان دا كونەدى.
بۇلار سوڭعى مەرزىم دەپ ۋاعدالاسقان, كۇتە كۇتە سارعايعان ءۇشىنشى جىلدىڭ دا ءساۋىر ايى كەلىپ جەتەدى. ادەتوۆ سەمەيگە الاقانىن قاسىپ, بولسا ءۇيدىڭ قالعان اقشاسىن قالتاعا باسامىن, بولماسا پاتەر اقىنى ساناپ الامىن دەپ القىنا كەلەدى. مىنە, قىزىقتىڭ كوكەسى تۇيە سويعاندا دەگەندەي, ونىڭ الدىنان ءۇش جىلدىڭ ناتيجەسى ەندى بىرتىندەپ كورىنە باستايدى. ساتىپ الۋشىلاردىڭ بەت-پەردەسى سىپىرىلىپ تۇسەدى. بولاتوۆ وعان ءۇيىڭدى المايمىز, كەلىسكەن بىلتىرعى ءساۋىر ايىندا ۋاقىتىلى كەلمەدىڭ, سونان اقشانى ساقتاي الماي قالدىق. ەندى سەنىڭ ءۇيىڭدى الاتىن اقشامىز جوق, دەيدى. امالى قۇرىعان ادەتوۆ, جارايدى وندا ءۇيىمدى تەزىرەك بوساتىڭىزدار دەيدى. انالار بولار ءىس بولدى ءبىر, ەكى كۇنگە مۇرسات بەر, پانالايتىن ساياجاي بولسا دا تاۋىپ الايىق دەپ تاعى ءوتىنىش جاسايدى. مەن ەلورداعا جۇمىسىما قايتامىن, سوندىقتان ەكى, ءۇش كۇننەن سوڭ ۇيىمە شەشەم كىرەدى, دەپ ادەتوۆ بولاتوۆتىڭ سوزىنە تاعى دا سەنىپ استاناعا قايتىپ ورالادى.
ادەتوۆتىڭ اناسى ەكى كۇن وتكەن سوڭ قول جۇگىن كوتەرىپ ۇيگە بارادى. ءۇيىنىڭ سىرتى وزگەرىپ كەتىپتى, قۇرىلىس جۇمىسى باستالايىن دەپ جاتقان سەكىلدى. مۇنىڭ كەلگەنىنە بولاتوۆتار تاڭعالا قارايدى. سويتسە, بۇل ءۇي ادەتوۆتىڭ, ياعني مۇنىڭ بالاسىنىڭ اتىنا تىركەلمەپتى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, وسكەمەن قالالىق ادىلەت دەپارتامەنتىنىڭ انىقتاماسى بويىنشا اتالعان ءۇي جىلجىمايتىن م ۇلىك ورتالىعىندا تىركەۋدە جوق, ال ونىڭ يەسىمىن دەپ جۇرگەن ادەتوۆ ەكى جىلدان بەرى جاسىرىنىپ, ىزدەۋدە جۇرگەن الاياق كورىنەدى. مۇنى ەستىگەندە جاسى جەتپىسكە كەلگەن اجەي تالىپ قالا جازدايدى. و توبا, مۇنداي دا سۇمدىق بولادى ەكەن دەپ جۇرەگىن ۇستايدى. بولاتوۆتىڭ قاسىنداعى ادامدار ەسىككە ق ۇلىپ سالادى. ەگەر وسى ق ۇلىپ بۇزىلسا, وندا ميلليونداعان دوللار ۇرلاندى دەپ ايىپ تاعامىز دا, جاۋىپ تاستايمىز دەپ اق جاۋلىقتى اجەيدىڭ تىپتەن زارە-قۇتىن ۇشىرادى.
مۇنى ەستىگەن ادەتوۆ ەلوردادان ەكى وكپەسىن ۇستاپ, قايتا ۇشىپ جەتەدى. كەلسە اناسى, باستان پالە ساداقا, ۇيگە جولاماڭدار, اتىپ تاستايدى دەپ جىلاپ وتىر. ە, قالاي اتادى؟ – دەيدى بۇل تۇككە تۇسىنبەي. سولاي, اتادى دا تاستايدى, بۇل ءۇي ەندى سەنىڭ اتىڭدا ەمەس ەكەن, انالاردىڭ قولدارىندا ءمور باسىلعان قاعازدارى بار, – دەيدى اناسى ۇلىن شاتاقتان اۋلاق بولسىن دەگەندەي سەندىرە سويلەپ. سويتسە, كوپتى كورگەن اجەي قاتەلەسپەپتى. بولاتوۆ قۇزىرلى ورگاندا ىستەيتىن تۋىسقاندارىمەن بىرگە جىلجىمايتىن م ۇلىك ورتالىعىن جاعالاپتى. سودان قولدارىنا ءبىر ىلىك تابۋ ماقساتىمەن سەمەي قالالىق ادىلەت باسقارماسىنا ءوزى ساتىپ الماقشى بولىپ تۇرىپ جاتقان ءۇي كوشەسىنىڭ ادەيى بۇرىنعى ەسكى اتاۋىن كورسەتىپ “اسانوۆ كوشەسىندەگى ءۇي ادەتوۆ اتىنا تىركەلگەن بە؟ قانداي قۇقىقتىق انىقتاۋشى قۇجاتتار نەگىزىندە؟” دەگەن سۇراۋ سالعان. ونداعىلار ءتىزىمدى قاراپ جىبەرەدى دە, “تىركەلمەگەن” دەپ جاۋاپ قايتارادى. ە, ەندەشە ءۇي ەشكىمنىڭ مەنشىگىندە ەمەس ەكەن, ونى ءوز اتىما قۇجاتتايمىن دەپ الگى قاعازدى جالاۋ ەتكەن بولاتوۆ اتقا قونادى. مۇنىڭ اق-قاراسىن انىقتاۋ ءۇشىن ادەتوۆ ادىلەت مينيسترلىگى تىركەۋ قىزمەتى جانە قۇقىقتىق كومەك كورسەتۋ كوميتەتىنە جۇگىنەدى. ولار ماسەلەنى مۇقيات قاراپ جىبەرەدى دە, سەمەي قالاسى اكىمىنىڭ 1993 جىلعى تامىزداعى شەشىمىمەن كالينين كوشەسى اسانوۆ اتىنا, ال ول كەيىن قاناتاي ۇلى اتىنا اۋىستىرىلعاندىعىن انىقتاپ بەرەدى. مىنە, وسىعان بايلانىستى سەمەي قالالىق ادىلەت باسقارماسى تىركەلمەگەن دەگەن انىقتاما بەرگەن ەكەن. بۇعان قوسا ادەتوۆ اسانوۆ كوشەسىنىڭ قاناتاي ۇلى كوشەسى بولىپ ءوزگەرتىلۋىنە بايلانىستى ءۇيى مەملەكەتتىك تىركەۋدە قالعاندىعىن ءبىلۋ ءۇشىن جولداعان حاتىنا كورسەتىلگەن مەكەن-جاي بۇرىنعى كۇيىنشە ونىڭ ءوز اتىنا تىركەلىپ تۇرعاندىعىن راستاعان انىقتاما الادى.
بىراق, ول ءىستىڭ انىق-قانىعىنا جەتكەنشە بولاتوۆ “اتالعان ءۇي ەشكىمنىڭ اتىنا تىركەلمەگەن” دەگەن جالعان قاعازدى جالاۋلاتىپ, سوتقا ارىز دا بەرىپ ۇلگەرەدى. ول قالايدا وسى ءۇيدى باسىپ قالۋدىڭ امالىن ىزدەيدى. ادەتوۆ بولسا ەلوردادا پاتەر جالداپ تۇرعاندا سەمەي قالاسىنداعى ساتىلاتىن ءۇيىنىڭ اقشاسىنا سەنگەن ەدى. سوندىقتان ول بار تاپقانىن پاتەراقى مەن تاماققا جۇمساپ, تاقىل-تۇقىل جۇرگەن. باسى ارتىق قارجىسى جوق. مۇنى بولاتوۆ جاقسى ءبىلدى. مىنە وسى كەزدە ادەتوۆتەن و باستا العان كەپىلاقىنى قايتار دەسە, تابان استىندا قايتارا الماسى انىق. ال قايتارا الماسا بولاتوۆ ۇيدەن شىقپايدى. بۇل ءۇشىن نە ىستەۋ كەرەك؟ ونىڭ جولى بىرەۋ: ادەتوۆ ءۇيدى ساتام دەگەن ۋادەسىندە تۇرمادى, سوندىقتان ازاماتتىق كودەكستىڭ 388-بابىنىڭ 2-ءبولىمى بويىنشا كەپىلاقى العان ياعني مىندەتىن ورىنداماعان جاۋاپتى جاق ونى ەكى ەسە ەتىپ قايتارۋعا ءتيىس. زاڭ بويىنشا سولاي. تەك بۇعان سوتتىڭ كوزىن جەتكىزە ءبىلۋ قاجەت. ول ءۇشىن قالعان اقشانى تۇتاس بەرۋ تۋرالى ۋادەلەسكەن كۇنى ادەتوۆ كەلمەي قالدى, ويتكەنى, جالپى ۇيلەردىڭ باعاسى كوتەرىلىپ جاتقاندىقتان, ول باستاپقى ۋادەسىنەن تايقىپ, الاياقتىققا سالىنىپ قىمباتقا ساتۋدى ويلادى دەسە جەتىپ جاتىر. بۇعان نەگىز بار. ادەتوۆ ءۇي الۋشى ءبىر ەمەس, ەكى ەمەس بىرنەشە ءمارتە اقشام جوق, كەيىن بەرەم دەي بەرگەن سوڭ, اشۋمەن ءۇيدى وندا وزگە ءبىرەۋگە قىمباتقا ساتاتىندىعىن دا ايتىپ قالعانى بار. سوت پروتسەسى كەزىندە دە ونى جاسىرعان جوق. مىنە, سوت تا وسىنى نەگىزگە الدى. استانادان سەمەيگە تەلەفون ارقىلى حابارلاسقانىڭ دۇرىس ەمەس, وسىندا بولۋىڭ كەرەك ەدى دەدى. بۇل ەلوردادا قىزمەت ىستەپ ءجۇرگەنىن, بولاتوۆ قولىنا اقشا تۇسكەنىن ايتسا, سول مەزەتتە جەتىپ كەلۋى ءۇشىن حابارلاسىپ تۇرعانىن تۇسىندىرگەنىمەن سۋديا ونى دۇرىستىققا سانامادى.
ءسويتىپ, ادەتوۆكە ءۇيىڭدى ساتىپ الامىن دەپ وندا ءۇش جىلداي ۋاقىت تەگىن تۇرعان بولاتوۆقا و باستا بەرگەن كەپىلاقىسىن ءتۇرلى قوسىمشالارمەن ەكى ەسە قىلىپ تولەيتىن قاۋىپ تونەدى. ونداي اقشانى بۇل قازىر جەردەن قازسا دا تابا المايدى. ءبىر-اق جول بار, ءۇيىن بولاتوۆقا قالدىرىپ, قۇتىلۋى قاجەت. ءايتپەسە, ءبارىبىر تارتىپ الادى, ويتكەنى سوت بولاتوۆتىڭ ءسوزىن سويلەپ وتىر. سودان امال جوق, بايتال تۇگىل باس قايعى دەگەندەي, باستان ءۇي ساداقا دەپ بالا-شاعاسىن ەرتىپ, پاتەر ىزدەپ تەنتىرەپ كەتۋى كەرەك سەكىلدى. جاعدايدىڭ مۇلدە باسقاشا سيپات العانىن ەندى انىق تۇسىنگەن ادەتوۆ جانتالاسا جۇگىرىپ, بولاتوۆتىڭ قولىندا تولىق تولەيتىندەي ءۇيدىڭ اقشاسى بولماعاندىعىن ءدالەلدەۋگە كىرىسەدى. بولاتوۆتىڭ تولەيتىن اقشاسى بولماعاندىعىن, بولسا بار ماسەلە باياعىدا ىڭ-شىڭسىز شەشىمىن تاباتىندىعىن ايتادى. ونى اۋپىرىمدەپ دالەلدەيدى دە. سونىڭ ارقاسىندا عانا ادەتوۆ سوت شەشىمى بويىنشا العان كەپىلاقىنى عانا جانە ارىزدانۋشىعا, سوتقا, قورعاۋشىعا كەتكەن شىعىنداردى بارلىعى 300 مىڭ تەڭگە قايتاراتىن بولدى. بىراق ءبارىبىر وندا مۇنداي كولەمدە اقشا جوق ەدى. سونى بىلگەن بولاتوۆ اقشامدى تۇتاستاي تولەگەندە عانا ءۇيدى بوساتامىن دەپ مۇنى جولاتپايدى. امال جوق, ەندى ادەتوۆ بار شارۋانى تاستاپ, ۇيدەن ايىرىلىپ قالماي تۇرعاندا دەپ سوتقا ءوزى شاعىمدانادى, ءوز ءۇيىن بوساتىپ بەرۋدى سۇرايدى. ءبىر سوت قارسى شىقسا, ەكىنشى سوت ونىڭ بۇل تالابىن ورىندايدى. سودان قايران مەنىڭ ءوز ءۇيىم دەپ كەلىپ بوساعادان اتتاي بەرە تىزەسى بۇگىلىپ وتىرا كەتەدى. قاقپا دا, شارباق تا جوق. ءۇي دەگەنى سىرتقى ءتورت قابىرعاسى عانا قالقيعان توقال تام, شاتىرى جوق. ەدەن تاقتايلارى تۇتاس سىپىرىلىپ الىنعان. تەرەزەلەر جاقتاۋلارىمەن جوق, تەك سىرتىنا كلەنكا كەرىلىپ قاعىلعان. و, توبا, مۇنداي دا بولادى ەكەن دەپ جۇرەگىن ۇستايدى. ءيا, ومىردە ءبارى بولادى, سونىڭ ىشىندە وسىنداي دا جاعداي بولاتىندىعىن ءبىلىپ ءجۇرۋ ارتىق ەتپەيدى. باسقالارعا ساباق بولسىن دەپ بايانداپ وتىرمىز مۇنى, اعايىن. ساق بولايىق. قۇرعاق سوزگە سەنبەيىك. ومىرگە سەرگەك قارايىق. نەمقۇرايدى بولمايىق.
الەكساندر تاسبولاتوۆ.