الەمدە ەكونوميكاداعى بولجامسىزدىق پەن كۇردەلى گەوساياسي احۋالدىڭ قالىپتاسۋى قازاقستاندى دا سىرت اينالىپ وتكەن جوق. ول جەر شارىنىڭ كوپتەگەن حالقىنىڭ بولاشاققا دەگەن سەنىمى مەن ءۇمىتىن ساعىمداي ەتتى.
وسى ورايدا مەنىڭ كوزىمە تۇرعىنداردىڭ ءال-اۋقاتىن باعالاۋعا ارنالعان 2022 جىلدىڭ قىركۇيەك ايىنداعى ءبىر الەۋمەتتىك زەرتتەۋدىڭ ناتيجەلەرى ءتۇستى. وندا قازاقستانداعى وتباسىلاردىڭ 54%-ى ءوز تۇرمىستىق جاعدايىن «تابىستارىن ازىق-ت ۇلىك پەن كيىم-كەشەككە جەتەدى, بىراق ۇزاق مەرزىم پايدالاناتىن زاتتارعا جەتىڭكىرەمەيدى» دەپ باعالاپ, كوۆيد ىندەتىنە دەيىنگى 2019 جىلعى 53% كورسەتكىشكە قايتا ورالعاندىعى تۋرالى مالىمەتتەر كەلتىرىلىپتى (2021 جىلى ول 31% بولعان). مۇنداي الەۋمەتىك ءوپتيميزمنىڭ قايدان پايدا بولعانىنا ساراپشىلاردىڭ وزدەرى تاڭعالىسىپ, ونىڭ سەبەبىن تۇسىنگىلەرى كەلەدى.
مەن بۇل ماسەلەنى ق.توقاەۆتىڭ مەملەكەت باسشىسى لاۋازىمىنا كىرىسكەندىگى جانە ونىڭ جاڭا ءداۋىر زامان تالابىنا ساي ءتيىمدى مەملەكەت قالىپتاستىرۋعا باعىت الۋىمەن تىكەلەي بايلانىستىرا قاراستىرار ەدىم. ويتكەنى پرەزيدەنت قازاقستاننىڭ ساياسي جانە الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق رەفورمالاردىڭ جاڭا كەزەڭىنە اياق باسقاندىعىن مالىمدەپ, تۇراقتى دامۋ قاعيداتتارىن قوعامدىق ومىرگە ەنگىزۋدى ماقسات تۇتتى. ول سەرپىندى ەكونوميكا جانە مىقتى الەۋمەتتىك ساياساتقا باسىمدىق بەردى. ق.توقاەۆ حالىقتىڭ ءومىر ءسۇرۋ دەڭگەيىن ەلدەگى ساياسي تۇراقتىلىقتىڭ مۇددەسى تۇرعىسىنان قاراي كەلە, ونىڭ قاۋىپتى تۇردە تومەن جاعدايدا تۇرعانىنا كوزىن جەتكىزىپ, ەلدەگى الەۋمەتتىك احۋالدى بۇرىنعىدان بەتەر ۋشىقتىرماي, ونىڭ الدىن الۋ قاجەتتىگىن جاقسى ءتۇسىندى. سوندىقتان ءتيىمدى مەملەكەتتىك باسقارۋ مەن ساياسي جۇيەنى ترانسفورماتسيالاۋدى قولعا الىپ, جاڭا, ادىلەتتى قازاقستاندى قۇرۋدى مەملەكەتتىلىكتىڭ ىرگەتاسىن نىعايتۋدىڭ كەپىلىنە اينالدىرۋعا بەل بايلاپ, مەملەكەتتىك بيلىكتىڭ «كۇشتى پرەزيدەنت – ىقپالدى پارلامەنت – ەسەپ بەرەتىن ۇكىمەت» فورمۋلاسىن ۇسىندى. ال «حالىق ۇنىنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت» تۇجىرىمداماسى ونىڭ جولداۋلارى مەن رەفورمالارىنا ارقاۋ بولىپ, كوپتەگەن كۇردەلى جانە وزەكتى ماسەلەگە قوزعاۋ سالدى.
پرەزيدەنت قيىندىقتار مەن قاۋىپ-قاتەرلەردىڭ كۇتىپ تۇرعانىن دا جۇرتتان جاسىرعان ەمەس, كەرىسىنشە, كەزدەسەتىن قيىندىقتىڭ بارلىعىن حالقىمەن بىرگە كورۋگە دە, جاۋاپكەرشىلىكتى ءوز موينىنا الۋعا دا, ەلىنىڭ تاعدىرىنا قاتىستى باتىل شەشىمدەر قابىلداۋعا دا دايىن تۇرىپ, ءوزىن تاباندى باسشى رەتىندە دە كورسەتتى. بولمىسىنان حالىققا جاقىن تۇلعا بولعاندىقتان, ونىڭ كوپقىرلى جانە اۋقىمدى رەفورمالارى تۇرعىندارعا دا تۇسىنىكتى بولا باستادى. ساياسي رەفورمالار باتىل جانە تۇسىنىكتى قادامدار جاساۋعا مۇمكىندىك بەرىپ, حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋ مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ نەگىزىنە اينالىپ, الەۋمەتتىك شيەلەنىستى باسەڭدەتۋگە جانە جاڭا ساياسي ۇلگىگە كوشۋگە جول اشتى. اقيقاتىندا, بۇل رەفورمالار – قازاقستاننىڭ جاڭا ساياسي ءداۋىرىنىڭ باستالعانىنىڭ دالەلى.
سوندىقتان بولار, ساراپشىلار جوعارىداعى ناقتى شارالاردىڭ ناتيجەسىندە قورعاۋدىڭ الەۋمەتتىك تەتىكتەرىنىڭ ىسكە قوسىلىپ, قازاقستاندىقتاردىڭ باسىم كوپشىلىگى پرەزيدەنتتىڭ بەرگەن ۋادەلەرىن ەستىدى دەگەن قورىتىندىعا كەلىپ وتىر. سونىمەن بىرگە بۇل ونىڭ ءوز ۋادەسىنە بەرىك ادام ەكەنىنە ازاماتتاردىڭ كوزدەرىنىڭ جەتە باستاعاندىعىن كورسەتسە كەرەك. ماسەلەن, رەفەرەندۋمنان كەيىن كونستيتۋتسيادا جەر جانە ونىڭ قويناۋى حالىق مەنشىگى بولىپ تابىلادى, ونىڭ اتىنان مەملەكەت مەنشىك قۇقىعىن جۇزەگە اسىرادى دەگەن باپ پايدا بولدى. ق.توقاەۆ تاۋەلسىزدىك تۇسىندا ورىن الىپ, قوردالانعان بۇرمالاۋشىلىقتاردى ادىلەتتىلىك, پراگماتيزم جانە اعارتۋشىلىق قۇندىلىقتار نەگىزىندە تۇزەتۋگە كىرىسىپ, ەل ىشىندە تۋىنداپ جاتقان كوپتەگەن تۇيتكىلدى ماسەلەلەردى شەشۋ باعىتىندا ناقتى شارالاردى باستادى. ونىڭ ساياسي جانە ەكونوميكالىق دەمونوپوليزاتسيا جۇرگىزۋدى قولعا الۋى مەن الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق ساياساتى حالىقتىڭ نەگىزگى توپتارىنا تۇسىنىكتى بولىپ, ءوز تيىمدىلىگىن كورسەتە باستادى. بۇل باسقارۋ جۇيەسىنىڭ فيلوسوفياسىن دا تۇبەگەيلى جاڭارتىپ, وكىلەتتى بيلىكتىڭ تولىققاندى دامۋىن تالاپ ەتتى. اتالعان ۇدەرىس پوپۋليستىك ۇراندارسىز قوعامدىق باقىلاۋ ورناتۋ ارقىلى ىلگەرىلەتىلىپ, سىرتقى داعدارىستار جاعدايىندا جاسامپازدىق كۇن ءتارتىبى بەلسەندى تۇردە ىسكە اسىرىلىپ, ەلدە قوعامدى توپتاستىرۋ پروتسەسى ءجۇرىپ جاتىر.
سوندىقتان بولار, ازاماتتار بەلسەندى تۇردە ەلدىڭ قوعامدىق-ساياسي ومىرىنە ارالاسىپ, ونىڭ ناتيجەلەرىن ءوز كوزدەرىمەن كورىپ, سول قايتا قۇرۋلارعا كەڭ كولەمدە الەۋمەتتىك قولداۋ كورسەتۋگە بەت بۇرۋدا. وعان مەملەكەت باسشىسىنىڭ الداعى پرەزيدەنت سايلاۋىندا ەلۋگە جۋىق ساياسي پارتيا مەن قوعامدىق ۇيىمنان تۇراتىن كەڭ كواليتسيانىڭ قولداۋعا نيەت بىلدىرگەنىن مىسالعا كەلتىرگەنى جەتكىلىكتى شىعار. ەندەشە, وسىنىڭ بارلىعى الەۋمەتتىك ءوپتيميزمسىز مۇمكىن بولماس ەدى. بۇل ۇلكەن يگىلىكتى ءىستىڭ باسى بولىپ, وسى ۇدەرىس ۇردىسكە اينالسىن دەپ تىلەيىك.