مۋزەي مايتالمانى ەدى

ولكە تاريحىنىڭ ءار كەزەڭىندە ءىز قالدىرىپ, ەل-جۇرتىنا ايانباي قىزمەت ەتكەنىمەن, ەسىمدەرى اتاۋسىز قال­عان جانداردى تۇگەندەدى. سەكسەن جاستان اسقاندا رىسجان ىلياسقىزى ەرتەدە مەشىت ۇستاپ, مەدرەسە اشقان ءدىن ادامدارى, باقسىلار, سىنىقشىلار تۋرالى ماعلۇماتتاردى «ەل يەسى, جەر كيەسى» دەگەن اتپەن جيناق ەتىپ شىعاردى. اپاي: «كەشەگى وتكەن اۋليەلەر ۇلتىمىزدىڭ تە­رەڭدەگى تامىر­لارى. اتا-بابا قونى­سىنا يەلىك ەتىپ وتىرعان حالقىمىز قاي زاماندا دا مىقتى بولۋى ءۇشىن ەلى مەن جەرىن بىلەك كۇشىمەن دە, جۇرەك كۇشىمەن دە قورعاعان قايراتكەرلەرىنىڭ, ازاتتىق كۇرەستەرىندە قۇربان بولعان رۋحاني شىراقشىلارىنىڭ ەسىمدەرىن ارشىپ, ەلگە جاساعان قىزمەتتەرىن تانىپ العانى ءجون. اۋليەسىن ۇمىتقان ەل ازادى. ەل مەن جەردىڭ يەلەرى مەن كيەلەرىنىڭ ەسىمدەرىن قالپىنا كەلتىرۋ, تۇلعالىق بەينەلەرىن قايتا تانۋ ارقىلى ۇرپاق تاربيەلەيمىز, ۇلتتى ساۋىقتىرامىز. وتكەن داۋىردەگى ەرەكشە جاندار تۋرالى تولىققاندى دەرەك بىلەتىن, ولاردىڭ كەرەمەتتەرىنە كۋا بولعان جاندار بۇل دۇنيەدەن ءوتىپ كەتتى. ولكەمىزدىڭ كەز كەلگەن اۋىلىنداعى قورىمداعى جەكە-دارا بەيىت, جالعىز وبا, نە ءبىر جازۋسىز تاس بەلگىسى بار ەسكىرگەن مولا «قىز اۋليە» دەپ اتالعان. كەي­بىرىنىڭ اڭىزى ساقتالسا, كوبىنىڭ تاريحى ۇمىت بولدى. سوعان قاراماستان قىز اۋليە اتاۋى حالىقپەن بىرگە جاساسىپ كەلەدى», دەپ تۇيىندەگەن ەدى اۋليەلەر مەن ەرەكشە ادامدار تۋرالى جيناقتا.

1980-2003 جىلدارى اقتوبە وبلىس­تىق تاريحي-ولكەتانۋ مۋزەيىنىڭ ديرەكتورى بولعان جىلدارى حالىق مۇراسىن ىجدا­عاتتىلىقپەن جيناپ, سان ءتۇرلى با­عىتتا جۇمىس ىستەدى. اۋىل-اۋىلدى, ەل­سىز­دەردى ارالاپ, تاريحي ورىندار, ەسكى قو­رىمداردى, جەر-سۋ اتاۋلارىن زەرتتەپ, 100-دەن استام تەلەحابار جاسادى, بەس كىتاپ جازدى. اپايدىڭ ارمانى – ەلىمىزدەگى مۋزەيلەردى وقۋ-تاربيە ورتا­لى­عىنا اينالدىرىپ, جوو-عا مۋزەي پەداگوگيكاسىن ەنگىزۋ بولاتىن.

مۋزەي قىزمەتكەرلەرىمەن بىرلەسە 1992 جىلدان باستاپ اقتوبە وبلىستىق تەلەكومپانياسىندا «اتامۇرا» تاريحي-تانىمدىق باعدارلاماسىن شىعارىپ, 14 جىل ىشىندە ولكەتانۋ بويىنشا 100-دەن اسا تەلەباعدارلاما دايىندادى. ابات-بايتاق قورىمى, قوبىلاندى باتىر قونىسىنان باستاپ دالالىقتاعى ساۋلەت ونەرىن تۇگەندەپ, قىرعىن شايقاس ورىندارىن ارالاپ, جەر-سۋ اتاۋلارىنا ءۇڭىلىپ, ەل ىشىندە ساقتالعان اڭىزداردى جيناقتاپ, باتىر-بيلەردىڭ ۇرپاقتارى ساقتاعان جادىگەرلەردى جيناقتادى. وسى ەڭبەگى ءۇشىن رىسجان اپاي 2012 جىلى اقتوبە وبلىسىنىڭ «جىل ادامى» اتاندى. ولكە­تانۋ باعىتىندا 100-دەن استام ماقالا, «قازىنا», «ارۋلار – انالار, دانالار», «دالام تۇنعان شەجىرە», «ەل يەسى, جەر كيەسى», «شەجىرەلى اقتوبە» كىتاپتارىن جارىققا شىعاردى.

مۋزەيدەگى ەسكە الۋ شاراسىن باستا­عان رىسجان ىلياسقىزىنىڭ شاكىرتى بەك­ا­رىس­تان مىرزاباي ۇلى بىلاي دەدى: «اپاي 1937 جىلى باۋبەك بوستان دەگەن جەردە تۋعان. بۇل ەجەلدەن شومەكەيدىڭ بوزعىل اتاسىنىڭ قونىسى, اسان قاي­عى­نىڭ جىرىندا ايتىلاتىن توقسان سالا تورعاي, وتىز سالا ولكەيىكتىڭ بو­يىن­داعى ابىلقايىر حان جەرلەنگەن «حان مولاسىنان» 15-20 شاقىرىم جەر. ىرگەسى – شاقشاق جانىبەك باتىردىڭ اۋىلى, اپايدىڭ اناسى حانشايىم شاقشاق جانىبەك باتىردىڭ تۇقىمىنان. اپايدىڭ اتالارى داۋ-تالاستى شەشۋدە ادىلدىگىمەن اتى شىققان حانالى, جا­نالى دەگەن اعايىندى كىسىلەر. ۇلتقا پاي­دالى ىستە رىسجان اپاي دا اتالارى حانالى مەن جانالى سياقتى كە­سىم­دى ەدى. كىشكەنتايىندا ناعاشى اعا­سىنىڭ تاربيەسىنە بەرگەن. رىسجان اپاي اكەسىنىڭ سوعىسقا اتتانىپ بارا جاتىپ, قايىن اعاسىنىڭ ۇيىنە سوعىپ, بە­سىكتە ۇيىقتاپ جاتقان ءسابيدى ءبىر يىسكەپ, سوعىسقا اتتانىپ كەتكەنىن جازادى. ناعاشى اعاسى قايتىس بولعاننان كەيىن اناسى حانشايىم تولىبايدان ىرعىزعا الىپ كەتەدى. اپاي: «قاقاعان قىس ىشىندە شاناعا سالىپ اكەتتى. ەكى ارا 200 شاقىرىم. جول بويى ەكى-اق رەت ءتىل قاتىستىق. ول كىسى ماعان باتا الماسا, مەن تۋعان شەشەم بولسا, ون جىلدان بەرى قايدا بولدى» دەگەن وكپەمەن كەلە جاتىرمىن. اپايدىڭ اكەسى سوعىستا حابار-وشارسىز كەتكەن.

1958 جىلى ماسكەۋدە وتكەن قازاق مادەنيەتى مەن ونەرىنىڭ ەكىنشى ونكۇن­دىگىنە ىرعىز اۋدانىنىڭ «كومين­تەرن» كەڭشارىندا مەكتەپ ءبىتىرىپ, قوي باعىپ جۇر­گەنىندە قاتىسقان. ماسكەۋ ساپارى بويجەتكەنگە وي سالىپ, مادەنيەتكە كو­ڭىلىن بۇرعىزادى. اقتوبە وبلىستىق مۋزەيىنىڭ ەسىگىن قاققان قىزعا جول سىلتە­گەن وسى مەكەمەنىڭ ديرەكتورى راحيلا سارسەنوۆا ەدى. وسى جەردە جۇمىس ىستەپ جۇرگەن رىسجان اپاي جاس مامان رەتىندە تورعاي وبلىسىنا جاڭادان اشىلىپ جاتقان وبلىستىق مۋزەيگە باسشىلىققا جىبەرىلدى. ارقالىقتا مۋزەي قۇرۋ ىسىندە وزبەكالى جانىبەكوۆتىڭ تالاپشىلدىعىن رىسجان اپاي اڭگىمەلەپ وتىراتىن.

1992 جىلى ەسەت باتىردىڭ 325 جىل­دىعى تويلانار الدىندا وبلىستىق مۋزەيدەن باتىرلار زالىن اشىپ, ەڭ اۋەلى ەسەت كوكى ۇلى ساۋىتىن, بەس قارۋىن سايلى ەتىپ جاساتىپ, زال جاساقتادى. ءبىر مەرەكەدە ۇيىنە قۇتتىقتاپ كەلگەن اقتوبە وبلىسىنىڭ اكىمى بەردىبەك ساپارباەۆقا وبلىستىق مۋزەي عيماراتى ابدەن توزىپ, جوندەۋگە كەلمەيتىنىن ايتىپ, جاڭا عيمارات سالىپ بەرۋدى سۇرادى. بەردىبەك ساپارباەۆ اپايدىڭ تىلەگىن ىسكە اسىردى..

 «وتكەن تاريح قالايدا بۇگىنگە جەتۋى كەرەك»

ءباسپاسوز سالاسىنىڭ ارداگەرى, جۋرناليست يدوش اسقار رىسجان ىلياقىزى­مەن قاتار قىزمەت اتقارعانىن, مۋزەي ما­مان­دارىنىڭ ۇنەمى باسپاسوزبەن باي­­­لا­نىستا بولعاندىعىن ايتىپ ءوتتى. «رىس­جان ۇنەمى دالادا قورىمداردى ارالاپ, ەلسىزدەن بالبال تاس ىزدەيتىن, تۇك­پىر­دەگى اۋىلدارعا بارعاندا, اتاڭ مەن اجەڭ­نەن قانداي دۇنيە قالدى دەپ ەرىنبەي سۇ­راي­تىن. قازىر مۋزەي ەكسپوزيتسياسىندا زالدىڭ ءسانىن اشىپ تۇرعان سۇيەكتەلگەن ساندىق, كەبەجە, وتكەن زامانداعى قىز-كەلىنشەكتەردىڭ اشەكەيلەرى وسىلايشا جيناقتالدى. اۋداندىق مۋزەيلەردىڭ ەكسپوزيتسياسىن جاساقتاپ, قانشاما مۋزەي ماماندارىن تاربيەلەپ شىعاردى. شىنى كەرەك, رىسجاننىڭ تاربيەسىن العان قىزداردىڭ قولىمەن كوپ نارسە جا­سالىندى. اينالايىندار, مۋزەي مۇ­راسىن جيناپ-ساقتاۋشى, ەلگە كوپ پايداسى تيگەن وسى قىزدارىمىز», دەپ ەسكە الدى.

مۋزەيدىڭ نەگىزگى فۋنكتسياسى –اعارتۋ­شىلىق قىزمەت, تاربيەلىك باعىت بولسا, سونىڭ نەگىزگى ولكەتانۋ باعىتى جاڭاشا تۇردە دامي باستادى. ولكەتانۋشى اتا-بابانىڭ اششى تەرى سىڭگەن, تۇتىنعان دۇنيەسىن, باتىردىڭ ۇرپاقتارى قولىندا ساقتالعان بەس قارۋىن تابادى. وتكەن داۋىردەگى اجەلەرىمىزدىڭ قولىمەن شەبەر ورنەكتەگەن الاشا-كىلەمى, زەرگەردىڭ كوز مايىن تاۋىسىپ سوققان بىلەزىك-سىرعاسى, تەمىردەن ءتۇيىن تۇيگەن ۇستانىڭ زاتىن تۇگەندەيدى. ۇقىپتى ولكەتانۋشىنىڭ قىراعى كوزىنەن ەشتەڭە تاسا قالمايدى. ويتكەنى بۇل سالادا اتا-بابا مۇراسىنا شىن جانى اشيتىندار جۇرەدى.

رىسجان ىلياسقىزى اقتوبە وبلىستىق تاريحي-ولكەتانۋ مۋزەيىن باسقارعان جىلدارى الماتىدان جازۋشى عالىم احمەدوۆ, ماردان بايدىلداەۆ, تاريحشى ءابۋ تاكەنوۆ ءجيى كەلەتىن. 1918 جىلى كوكتەمدە شەتەلگە ەميگراتسياعا كەتىپ بارا جاتقان مۇستافا شوقاي اقتوبەگە ايالداپ, قىزدار ۋچيليششەسىندە ءبىراز كۇن جاسىرىنادى. ويتكەنى بۇل كەزدە ورىن­بور­دى تاستاپ شىققان دۋتوۆ ارميا­سى ترويتسك قالاسىنا قاراي شەگىنىپ, اتتى كازاكتار اقتوبە مەن جامانقالانىڭ (ور) اراسىندا ورنالاسادى. وعان قارسى تۇركىستان مايدانىنىڭ كومانديرى فرۋنزەنىڭ 1 ارمياسى سوعىسىپ جاتتى. ەمبى مەن جەمدە اقتوبە مايدانى قۇرىلىپ, اقتوبەنىڭ تەمىرجولى بويىن­دا قىرعىن شايقاستار ءوتتى. ناۋرىزدا ۋچي­ليششە بوس, قىزدار كانيكۋلعا ۇيلەرىنە كەتكەن. بۇل قازىرگى اقتوبە قالاسىنداعى «شاھرەزادا» مەيرامحاناسىنا اينالىپ كەتكەن بىرقاباتتى ەسكى ءۇي. تىلەكتەس جانداردىڭ كومەگىمەن مۇستافا شوقاي ايەلى ماريامەن بىرگە جاسىرىنىپ شى­عىپ, تەمىر قالاسىنا كەلگەن. وسى ساپار ماريا شوقايدىڭ ەستەلىگىندە بار. اقتوبە مايدانى ەمبى, جەم توڭىرەگىندە, تەمىر – اقتاردىڭ قورعانىسى. مۇستافا شوقاي تەمىردەگى ەكىقاباتتى ۋەزد باستى­عىنىڭ ۇيىنە توقتايدى. بۇل – قازىرگى تەمىر قالاسى اكىمدىگىنىڭ عيماراتى, ءالى كۇنگە دەيىن ەكىنشى قاباتىندا شاعىن بولمەلەرى بار. ماريا گورينا ەكىنشى قاباتتان تولعاناي وزەنى كورىنەدى دەيدى. وتكەن جىلى «Egemen Qazaqstan» گازەتى ۇيىمداستىرعان «اتامەكەن» ەكسپەديتسياسىمەن تەمىر قالاسىنداعى اكىمدىك عيماراتىنا باردىق. مۇستافا شوقاي مەن ايەلىنىڭ قاي بولمەدە جاتقانىن انىق­تاماقشى بولدىق. راسىندا دا, وڭ­تۇستىك بەتىندەگى شاعىن بولمەدەن تول­عا­نايدىڭ كەۋىپ قالعان ارناسى كورىنەدى. بۇل قازىرگى تولعاناي ورمان شارۋا­شىلىعى مەكەمەسى. باستاۋىن ءحىح عا­سىردىڭ سوڭىندا قۇرىلعان ۋەزدىك ورمان مەكەمەسىنەن الادى. مۇستافا شوقاي اق پەن قىزىل سوعىسىپ جاتقان جەرگە نەگە كەلدى؟ وسى سۇراقتىڭ جاۋابىن 1997 جىلى اقتوبەگە كەلگەن ءابۋ تاكەنوۆ تە ىزدەگەن. قاسىنا رىسجان اپايدى ىلەستىرە ءجۇرىپ, تەمىر اۋدانىنان دەرەك ىزدەيدى. 1918 جىلى ەلگە ورالمايتىنىن جاقسى تۇسىنگەن مۇستافا شوقاي تەمىر بويىندا ءبىر اياۋلى جانمەن قۇپيا كەزدەسۋگە كەلگەن. ماريا گورينا «تەمىردەن تۇندە ات اربامەن شىعىپ, ءبىر كۇندىك جەردەگى يشاننىڭ ۇيىنە كەلدىك» دەيدى. قاتتى سىرقاتتانىپ جۇرسە دە, مۇستافانىڭ ءشيلىسۋ بويىنان مەشىت اشىپ, مەد­رەسە ۇستاعان ءدىني قايراتكەر دوسجان قاشاق ۇلىمەن كەزدەسۋى مۇمكىن دەپ جورامالدايدى. الايدا مۇستافا شوقاي دوسجان ۇلى ابدوللامەن كەزدەسكەن. رىسجان اپاي ەكەۋى وسى دەرەكتى تاپقان. الايدا ءابۋ تاكەنوۆ الماتىنىڭ پويىزى­نا وتىرا بەرگەندە جۇرەك تالماسى ۇستاپ قايتىس بولدى. ول كىسى ءتىرى بول­عاندا, مۇستافانىڭ ەلدەگى نيەت­تەس­تەرىنە قاتىستى ءبىراز دەرەك تاباتىن ەدى. اقىن ولجاس سۇلەيمەنوۆتىڭ اقتوبەنىڭ قۇراشاسايىندا جەرلەنگەن ءوزىن تاربيەلەگەن اكەسىنىڭ بەيىتىن تابۋىنا رىسجان اپاي سەبەپشى بولعان. جازۋشى مۇرات اۋەزوۆ باقسايىس بابا­سىنىڭ ايتەكە بي اۋدانى باقسايىس وزەنى بويىنداعى زيراتىن ىزدەپ كەلگەندە, ەڭ ءبىرىنشى مۋزەيگە ايالدادى.

1995 جىلى ءابىش كەكىلباەۆ قوبدا اۋدانىندا ساقتالعان بەكەت اتانىڭ اسا تاياعىن ىزدەپ كەلدى. وسى شارالاردى اپاي شەبەر ۇيىمداستىردى.

مۋزەي ءىسىنىڭ ارداگەرى روزا بالدى­عارينا رىسجان ىلياسقىزىنىڭ قازاق­­ستان­دا بۇرىن بولماعان مۋزەي جۇ­مىسىنىڭ كوپتەگەن ءتۇرىن ىسكە اسىرعانىن, سونىڭ ىشىندە مۋزەي پەداگوگيكاسىن, ولكەتانۋ باعىتىنىڭ سان ءتۇرىن قالىپتاستىرعانىن اتاپ ءوتتى. جەر-سۋ اتاۋلارىنىڭ تاري­حىن جازىپ الىپ, نە ەلەۋسىز عانا ايتىلعان اڭىز-اڭگىمەلەردى جيناقتاپ جۇرگەن. «ەلىمىز تاۋەلسىزدىك العان جىلدارى مۋزەي قىزمەتكەرلەرىنە بىردەي قازاقشا كيىم ۇلگىسىن تاڭدادى. مۇراعا قيانات جاساۋشىلارعا جانى توزبەيتىن. 1992 جىلى ەسەت كوكى ۇلىنىڭ 325 جىلدىعى وبلىس كولەمىندە كەڭىنەن اتالىپ ءوتتى. وسى ءىس-شارادان سوڭ بەستاماقتاعى ەسەت اۋليە­نىڭ جاڭادان تۇرعىزىلعان كەسەنە­سى­نىڭ جانىنان بىرەۋلەر قۇرىلىس تۇرعى­زا باستادى. باتىر كەسەنەسىنە كەلۋ­شىلەردى ەكسكۋرسياعا اپارىپ ءجۇرىپ, كورگەنىمدى ايتىپ ەدىم, رىسجان ىلياسقىزى تاريحي ورىندى ءبۇلدىرۋدى توقتاتتى.

اپاي ۇستازى راحيلا سارسەنوۆانى ۇنەمى قۇرمەتپەن ەسكە الىپ وتىراتىن. راحيلا سارسەنوۆا اكەسى الاشوردا مۇ­شەسى بولعانى ءۇشىن اتىلعان رابيعا سىز­دىقوۆانىڭ دا جولىن اشقان. تەمىر­دە اۋىل مەكتەبىندە ساباق بەرىپ جۇرگەن رابيعانى راحيلا سارسەنوۆا 1945 جىلى الماتىدا وتكەن ابايدىڭ 100 جىل­دىعىنا ارنالعان جيىنعا اقتوبەدەن ۇزدىك مەكتەپ مۇعالىمى رەتىندە جىبەرگەن. كونفەرەنتسيادا مەكتەپ وقۋلىقتارىن سىناعان جاس رابيعا مۇحتار اۋەزوۆتىڭ كوزىنە ءتۇسىپ, جازۋشى وعان الماتىدا ءبىلىمىن جالعاستىرۋعا كەڭەس بەرەدى. بۇل تۋرالى رابيعا سىزدىقوۆا بىرەر جىل بۇرىن جارىق كورگەن ەستەلىگىندە جازدى.

كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى ءاليا مول­داعۇلوۆا اتىنداعى اقتوبە وب­لىس­تىق مەموريالدىق مۋزەيىنىڭ بۇ­رىن­­عى ديرەكتورى ايشا وتەۋلينا مەموريالدىق مۋزەي قۇرۋ ىسىندە رىسجان ىلياسقىزىنىڭ ەڭبەگى كوپ دەيدى: «1980 جىلى ۋكراينادان وقۋ ءبىتىرىپ كەلىپ, ءاليا مۋزەيىنە عىلىمي قىزمەتكەر بولىپ ورنالاستىم. باتىر مۋزەيىن جاساقتاۋ وڭاي ەمەس, ءاليانىڭ ءومىر دەرەگىنە قا­تىستى قۇجات جيناۋ ءۇشىن, جورىق جول­دا­رىمەن رەسەي قالالارىن كوپ ارالادىم. سوعىستىڭ اياقتالعانىنا 40 جىل عانا ۋاقىت وتكەن. ءاليانىڭ مايدانداس قۇربىلارى ءتىرى, ءار قالاداعى ءبىراز قارۋلاسىمەن كەزدەستىم. قايتىپ كەلگەن سوڭ فرۋنزە قالاسىندا تۇراتىن ءاليا مولداعۇلوۆانىڭ باتالون كومانديرى فەدور مويسەەۆتى ىزدەپ باردىم. جەر ۇيدە تۇرادى ەكەن, قاقپاسى اشىق, ۇيىنە كىرىپ بارعانىمدا, كىرەبەرىستەن فەدور يۆانوۆيچ شىعا كەلدى. اقتوبەدە ءاليا مولداعۇلوۆا اتىنداعى مۋزەي اشىپ جاتىرمىز دەگەنىمدە, ول مەنى باۋىرىنا قىسىپ, كوزىنە جاس الدى. سودان كەيىن ءاليا مولداعۇلوۆا مۋزەيىنىڭ جانىنان ء«اليا» پاتريوتتىق كلۋبىن اشتىق. ماسكەۋ تۇبىندە قازا تاپقان 101-ءشى اتقىشتار بريگاداسىندا سوعىسقان جا­ۋىنگەرلەردى ىزدەۋ وتريادتارىنىڭ جۇ­مىسىنا قاتىستىق».

 «شىندىق شىرىلداعان جەردە وتىرىك ورگە باسپايدى»

ش.بەرسيەۆ اتىنداعى ويىل اۋدان­دىق ونەر جانە ولكە تاريحى مۋزەيىنىڭ ديرەكتورى بالقيا رىسباەۆا ۇستازى –رىسجان ىلياسقىزىنىڭ «ارىڭ مىقتى بول­سىن,ۇياتىڭ بولسىن, نامىستى بو­لىڭ­دار. شىندىق شىرىلداعان جەردە وتىرىك ەشقاشان دا ورگە باسپايدى. سون­دىق­تان دا ءوز جۇمىستارىڭدى جۇ­رەك­تىڭ پەيىلىمەن, ادال ماحابباتپەن جاساڭ­دار. شىنايى جۇمىس سەندەردى جەردە قال­دىر­مايدى» دەگەن ۇستانىممەن تاربيە­­لە­گەنىن ەسىنە الدى.

«ويىل اۋداندىق مۋزەيىنىڭ قىزمەت­كەر­لەرى ءبىر جىل ىشىندە رىسجان ىلياس­قىزىنا ارناپ بىرنەشە ءىس-شارا وتكىزدى. ويتكەنى مۋزەي تۇرعاندا اپايدىڭ ەسىمى ۇمىتىلماق ەمەس. ول «وتكەن تاريح قالايدا بۇگىنگى كۇنگە جەتۋى كەرەك» دەي وتىرىپ, اۋىل-اۋىلدى ارالاپ جادى­گەر جيناقتادى, ەسىمدەرى ۇمىتىلعان قا­را­پايىم جانداردىڭ دەرەگىن جي­ناقتاپ, اۋداندىق مۋزەيلەردىڭ اشىلۋىنا كوپ ەڭبەگىن ءسىڭىردى. اپاي ادامدى وتە جاقسى تانيتىن. ەكسپەديتسياعا, باسقا دا ىسساپارلارعا بارعاندا, جۇمىسقا يكەمدى, شيراق جاستاردى جۇمىسقا تارتا ءبىلدى. سونىڭ ناتيجەسىندە, اقتوبە وبلىسىنىڭ ون ەكى اۋدانىندا مۋزەي ماماندارى جەتىلىپ شىقتى», دەدى.

مۋزەي ءىسىنىڭ بىلگىرى, وتكەننىڭ جوعىن تۇگەندەپ, كيەلى دۇنيەلەردىڭ جوق­تاۋشىسى بولا بىلگەن رىسجان ىلياس­قىزىنىڭ مادەنيەتكە سىڭىرگەن ەڭبەگى قاراپايىم بولسا دا, قۇندى. وسى ءبىر زەرەك تە, ەڭبەكقور جان كوزى ءتىرى كەزىندە حالقىنىڭ ۇمىتىلىپ بارا جاتقان مۇراسىن شاماسى جەتكەنشە تۇگەندەۋدى ماقسات ەتتى. سول ءۇشىن دە رىسجان اپايدى قاراپايىم جاندار قۇرمەت تۇتادى.

اقتوبە وبلىسى