ابايتانۋعا قوسىلعان سۇبەلى ەڭبەك

ەسكە سالساق, «The Wisdom of the Great Steppe – Abai Kunanbaiuly» ۇجىم­دىق مونوگرافياسى اعىلشىن تىلىندە انكارا قالاسىندا جارىق كورگەن ەدى. كىتاپتا وتاندىق جانە شەتەلدىك عا­لىم­دار­دىڭ اقىننىڭ زامانى, تۋىپ-وسكەن ورتاسى مەن ءومىرى, ۇلت زيالىلارىنا ىقپالى, ادەبي مۇراسى مەن مەكتەبى, شىعارمالارىنىڭ قولجازباسى مەن تىلدىك ەرەكشەلىكتەرى, ءدىني كوزقاراسى مەن تاريحي دۇنيەتانىمى, فيلوسوفياسى, وزگە دە وزەكتى ماسەلەلەر قامتىلعان.

«اباي – قازاقستاننىڭ عانا ەمەس, ءتۇبى ءبىر تۇركى دۇنيەسىنە, ءتىپتى بۇكىل الەمگە ورتاق رۋحاني تۇلعالاردىڭ ءبىرى. سەبەبى ابايدىڭ ءىلىمى, ابايدىڭ شى­عارماشىلىعى – جال­پى تۇرىك حالقىنا ورتاق رۋحاني, ادە­بي, مادەني قۇندىلىقتاردىڭ ءداستۇرلى جال­عا­سى. سوندىقتان مەيلى تۇركيادا بولسىن, باسقا دا تۇركى مەملەكەتتەرىندە وتكەن ابايتانۋعا بايلانىستى ءىس-شارالارعا ەرەكشە كوڭىل ءبولىپ كەلەمىز», دەيدى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى تۇر­كيانىڭ توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى ۋفۋك ەكىدجى.

اتالعان كىتاپتار قوجا احمەت ياساۋي اتىن­داعى حالىقارالىق قازاق-تۇ­رىك ۋني­ۆەرسيتەتى ەۋرازيا عىلى­مي-زەرت­تەۋ ينستيتۋتىنىڭ جوباسى ايا­­­سىن­دا ورىندالعان. جوبا جەتەك­شىسى – سۋات بەيلۇر. كىتاپتى قۇراس­تىر­­عاندار: اينۇر احمەتوۆا, سۋات بەيلۇر, داۋلەت جايلىباي, الماس جۇنىسباەۆ, ومىربەك قاناي, داناگۇل ماحات. «اباي قۇنانباي ۇلى, سيپاتتامالى بيبليوگرافيالىق كورسەتكىشتىڭ» ءى تومىندا اباي قۇنانباي ۇلىنىڭ قازاقستان مەن شەتەلدەردە جارىق كور­گەن شىعارمالارى مەن ابايتانۋ سالاسىنداعى عىلىمي ەڭبەكتەرگە قىس­قاشا تۇسىنىكتەمە بەرىلگەن. اقىننىڭ 1909-2020 جىلدار ارالىعىندا جارىق كورگەن شىعارمالارىنىڭ وتاندىق جانە شەتەلدىك بارلىق باسىلىمدارىنا, ابايتانۋ سالاسىنداعى وتاندىق جانە شەتەلدىك كىتاپ, مونوگرافيا, وقۋلىق, وقۋ-ادىستەمەلىك قۇرال, بيبليوگرافيالىق ماتەريالدار, كانديداتتىق, دوكتورلىق, PhD ديسسەرتاتسيالارعا قىسقاشا سيپاتتاما بەرىلگەن. بيبليوگرافيالىق كورسەتكىشتىڭ ءىى تومىندا م.اۋەزوۆتىڭ «اباي جولى» رومان-ەپوپەياسىنىڭ بىر­نە­شە تىلدەگى باسىلىمدارى, ابايدىڭ ادەبي مۇراسى مەن ابايتانۋ سالاسى بو­­يىنشا جازىلعان كىتاپ تاراۋلارى ابايعا ارنالعان كونفەرەنتسيا ما­تە­ريال­دارىنىڭ جيناقتارىنداعى عى­لى­مي باياندامالار, مەرزىمدى باسپا­سوز­دە جاريالانعان ماقالالار بەرىلگەن. ال جالپى العاندا ۇزىن سانى 12 مىڭنان استام دەرەك ەن­گىزىلگەن.

سونداي-اق جاڭا ەڭبەكتە ابايتانۋعا قاتىستى زەرتتەۋلەردى قازاق تىلىندە, وزگە تىلدە جانە ارالاس تىلدە دەپ كورسەت­كەن. ابايتانۋ بويىنشا ءار تىلدەگى زەرت­­­تەۋلەردى, ەڭ الدىمەن تۇپنۇسقا تىلدە كورسەتكەن. ياعني ابايدى زەرتتەگەن ءار ەلدىڭ ءتۇرلى قارپىمەن (مىسالى, اراب, اعىلشىن, ۋردۋ, گرۋزين, ت.ب.) جا­زىلعان ەڭبەكتەردى زەرتتەۋشىلەر ىج­دا­عات­­تىلىقپەن تەرىپ, تەكسەرىپ, كىتاپ­قا ەنگىزگەنى كورىنىپ-اق تۇر.

تانىستىرىلىمعا استانالىق زيالى قاۋىم, ادەبيەتشى-عالىمدار مەن شەتەلدىك ديپلوماتيا وكىلدەرى, جوعارى وقۋ ورىندارى مەن عىلىمي مەكەمەلەردىڭ باسشىلارى, باق وكىلدەرى قاتىستى.