قىزىلشا وسىرۋگە قارجىلىق قولداۋ

مينيستر وڭىردەگى بىر­قا­تار ەگىنشىلىكپەن جانە مال وسىرۋ­مەن اينالىساتىن شارۋا­شى­لىقتاردىڭ جۇمىسىمەن تانىسىپ, كوكسۋ قانت زاۋىتىندا بولدى. ودان ءارى بالپىق بي كەنتىندەگى مادەنيەت ۇيىندە وتكەن كەزدەسۋدە ۇكىمەت پەن مينيسترلىك قا­بىلداعان اگروونەركاسىپتىك كە­شەندى دامىتۋدىڭ بىرقاتار جۇ­يەلى جانە داعدارىسقا قارسى جەدەل شارالارى تۋرالى باياندادى.

«مەملەكەت باسشىسى مەن ۇكى­مەت­تىڭ قولداۋىمەن قازىرگى ۋا­قىتتا رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتى ناق­تىلاۋ كەزىندە بيۋدجەت قارا­جا­تىنىڭ قوسىمشا ءبولىنۋىن ەسكەرە وتىرىپ, سۋبسيديالاۋدىڭ جالپى كولەمى 451 ملرد تەڭگەدەن اسادى. بۇل 2021 جىلعى دەڭگەيدەن 20 پايىزعا ارتىق. بۇدان بولەك, 2021 جىلعى قۇرعاقشىلىق قاي­تا­لانعان جاعدايدا مال مەن قۇس باسىنىڭ ساقتالۋىن قامتاماسىز ەتەتىن 279 مىڭ توننا كولەمىندە استىق-جەم قورىن قالىپتاستىرۋ ءۇشىن فورۆاردتىق ساتىپ الۋعا 20,0 ملرد تەڭگە ءبولىندى», دەدى ە.قاراشوكەەۆ.

سونىمەن قاتار مينيستر بيىل مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا اگروونەركاسىپتىك كەشەندى مەملەكەتتىك قولداۋ قول­دا­نىستاعى سۋبسيديالاۋ قاعي­دا­لارى بويىنشا جۇزەگە اسىرىلاتىنىن اتاپ ءوتتى. ال سۋب­سي­ديالاۋدىڭ جاڭا تەتىگىن ەنگىزۋ مەرزىمى 2023 جىلعى 1 قاڭتارعا اۋىستىرىلعان. قازىرگى ۋا­قىتتا ونىڭ جاڭا قاعي­دا­لا­رى­نىڭ جوباسى ازىرلەنىپ, جۇمىس توبى اياسىندا تالقىلانىپ جاتىر.

جەتىسۋ وبلىسى اكىمى ءباسپاسوز قىزمەتىنىڭ مالىمەتىنشە, بۇگىندە «كەڭ دالا» باعدارلاماسى شەڭ­بە­رىندە, سونداي-اق «اگرار­لىق نەسيەلىك كورپوراتسياسى» ءوز قارا­جا­تى ەسەبىنەن 115,9 ملرد تەڭگە سوماسىنا 3 916 اۋىل شار­ۋا­شىلىعى تاۋار وندىرۋ­شى­لە­رىن قارجىلاندىرعان, سونىڭ ىشىندە جەتىسۋ جانە الماتى وبلىستارى بويىنشا 1,4 ملرد تەڭگە سوماسىنا 100 شارۋاشىلىق قار­جىلاندىرىلدى. بيىل ەلى­مىز بويىنشا ەگىس شىعىمى جاق­سى, الداعى ءبىر اپتادا ەگىس جيناۋ ناۋقانى اياقتالادى دەپ كۇ­تى­لۋدە. وسى جىلى كۇزگى-دالا جۇمىستارىن جۇرگىزۋگە شامامەن 423,4 مىڭ توننا ديزەل وتىنى ءبولىندى, ونىڭ باعاسى نارىقتاعىدان 15-20 پايىزعا ارزان, ونىڭ ىشىندە جەتىسۋ وبلىسىنا شامامەن 6,8 مىڭ توننا بەرىلدى.

كەزدەسۋ بارىسىندا شارۋا­لار وزدەرىن تولعاندىرىپ جۇر­گەن بىرقاتار ماسەلەنى كوتەردى. ماسەلەن, كوكسۋ اۋدانىنداعى «كەڭ دالا» شارۋاشىلىعىنىڭ جەتەكشىسى قاليبەك الپىس­باەۆ: «كەلەسى جىلى قانت قىزىل­شا­سىنىڭ ەگىستىك كولەمىن ۇلعاي­تا­مىز دەپ وتىرمىز. ەگىستىك كولە­مى­مەن بىرگە ونىمدىلىكتى دە كوتە­رۋىمىز كەرەك. ول ءۇشىن ءبىز كەلەسى جىلعى ەگىسكە بيىلدان باستاپ دايىندالۋعا ءتيىسپىز. امموفوس تۋرالى ايتساق, ول جەر جىرتاردىڭ الدىندا ءار گەكتارعا 300-500 كي­لو­عا دەيىنگى كولەمدە قاجەت. قا­زىر امموفوستىڭ 1 تونناسىنىڭ باعاسى – 204 مىڭ تەڭگە. ال بىزدەگى شارۋاشىلىقتاردىڭ كوبى – ۇساق شارۋا قوجالىقتارى. بۇگىن سوياسىن شاۋىپ, سونىڭ تابىسىمەن قانت قىزىلشاسىن جيناپ جاتىر. ول قانت قىزىلشاسىنىڭ اقشاسىن زاۋىتتان الىپ بولعانشا ەرتەڭ توڭ ءتۇسىپ كەتەدى. «قازازوت» كوم­پانياسىنىڭ وسىدان ەكى-ءۇش جىل بۇرىن ازوتتى 50 پايىزىن سۋبسيديالاۋ جەڭىلدىگىمەن بەرەتىن تاجىريبەسى بولعان. سول سياقتى «قازفوسفات» تا وسى تاجىريبەنى پايدالانىپ, جەڭىلدىك جاساسا جاقسى بولار ەدى», دەدى فەرمەر.

وسى ساۋالعا بايلانىستى مينيستر «قازفوسفاتتىڭ» مۇنداي جۇمىس ءتاسىلىن ازىرگە قولايلى كورمەي وتىرعانىنا توقتالدى.

«جۋىردا تىڭايتقىش زاۋىت­تا­رىنىڭ باسشىلارىن جيناپ, سوي­لەسۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز­. سونىمەن قاتار يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ مينيسترلىگىنە ۇسىنىس دايىن­دا­دىق. قازاقستاندا وندىرىلگەن تىڭايتقىشتارعا كۆوتا قويۋ كەرەك, ياعني كەم دەگەندە ءونىمىنىڭ 50%-ى ەلدىڭ ىشكى نارىعىندا قالسىن دەگەن ۇسىنىس بىلدىردىك. سول سياقتى تىڭايتقىشتىڭ باعاسىن رەتتەۋ ماسەلەسى دە قاراستىرىلۋدا», دەدى ە.قاراشوكەەۆ.

كەربۇلاق اۋدانىنداعى «قى­زىل­شوقى» شارۋاشى­لى­عى­نىڭ باسشىسى الدان بەكيەۆ قانت قىزىلشاسىن وسىرۋشىلەرگە تەحنيكا جەتىسپەيتىنىن, سوعان قاجەتتى تەحنيكانىڭ 50 پايىزىن مەملەكەت ارقىلى سۋبسيديالاپ بەرسە دەگەن تىلەگىن جەتكىزدى. بۇل رەتتە مينيستر كومباين ساتىپ الۋعا 50 پايىز سۋبسيديا تولەنەتىنىن, وعان بيىل بوتۆورەز بەن قىزىلشا سەپكىشتى قوسۋ قاراستىرىلىپ جاتقانىن ايتتى. مينيستر باسقا اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكالارى 25 پايىز سۋبسيديالاناتىنىن ايتتى.

جيىندا شارۋالار سونىمەن بىرگە كوكسۋ قانت زاۋىتىنىڭ قىزىلشا توگەتىن الاڭىن ءالى دە كەڭەيتۋ, يرريگاتسيالىق جۇيەلەردى جاڭعىرتۋ, ازوت تى­ڭايتقىشتارىن قولدانۋ نور­ماتيۆتەرىن ۇلعايتۋ, مال دارى­گەرلەرىنىڭ جالاقىسىن كوتەرۋ سياقتى كوپتەگەن ۇسىنىس-تىلەك­تەرىن ءبىلدىردى. ساۋالداردىڭ بارلىعىنا تولىق جاۋاپ بەرىلدى.

جيىندى قورىتىندىلاعان وبلىس اكىمى بەيبىت يساباەۆ بۇعان دەيىن اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارلارى وڭىرگە بىرنەشە رەت كەلىپ, وزەكتى ماسەلەلەردىڭ جاي-جاپ­سا­رىمەن تانىسىپ, پروبلەمالاردى بىرگە تالقىلاعاندارىنا توقتالدى. «اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى وسىعان دەيىن ءبىزدىڭ قانت قىزىلشاسىنىڭ سۋبسيدياسىن ءوسىرۋ تۋرالى ۇسىنىستارىمىزدى زەردەلەپ, قاراپ, وسى ءوتىنىشىمىزدىڭ ىسكە اسىرىلۋىنا زور قولداۋ كورسەتتى. قازىر قىزىلشانىڭ ءار تونناسىنا بەرىلەتىن سۋبسيديا زاۋىتتىڭ تولەمىمەن قوسا العاندا 40 مىڭ تەڭگەگە كوتەرىلەتىن بولادى. بۇگىندە ورتا, شاعىن شارۋا­شىلىقتار ءۇشىن سۋبسيديانى قولجەتىمدى ەتۋ مەحانيزمدەرى قاراستىرىلىپ جاتىر. راسىندا, ۇكىمەتتەن ءتيىستى كومەك-قولداۋلار ارتا تۇسەتىن بولسا, جەتىسۋلىق شار­ۋاشىلىقتار ءونىمدى ەڭبەك ەتەتىنىنە, جاقسى ناتيجە كورسە­تە­تىنىنە سەنىمدىمىن. بۇگىنگى كەزدەسۋ اشىق, ەركىن فورماتتا ءوتتى. ءاربىر شارۋانىڭ ءۇنىن ەستىدىك, تىلەگىن تىڭدادىق. مۇنىڭ ءبارى ءتيىستى دەڭگەيدە قاراستىرىلىپ, ءتيىمدى قورىتىندى جاسالادى دەپ ويلايمىن», دەدى ب.يساباەۆ.

ايتا كەتەيىك, وبلىستا 2026 جىلعا دەيىن 28 ملرد تەڭ­گە­دەن استام سوماعا 51 ينۆەس­تي­­تسيا­لىق جوبانى ىسكە اسىرۋ جوس­پار­لانعان. بيىل وبلىس­تىڭ اۋىل شار­ۋاشىلىعى تاۋار وندى­رۋ­شى­لە­رىن قولداۋ ماق­سا­تىن­دا 25 ملرد تەڭگە ءبولىنىپ وتىر, سونىڭ 92 پا­يىزى – قايتارىمسىز سۋبسي­ديالار.

جەتىسۋ وبلىسى