تالانت ارناسى تاسقىنداعانىمەن ومىردەن لايىقتى ورنىن تابا الماي ءوز وتىنا ورتەنىپ وتكەن دارىندار از با؟! ادام ساناسىن سانسىراتقان تىرشىلىكتىڭ مىڭسان ساۋالىنا ءبىر عانا پايىمىمەن ءتىل قاتقان تەڭىز ويلى تالانت يەسىنىڭ تاعدىرى تراگەديامەن تىنۋعا ءتيىس پە ەدى؟ مي قابىعىن كەمىرسەڭ دە جاۋابىن تابا المايتىن جۇمباق وسى...
سۋرەتشى سەرگەي كالمىكوۆتىڭ عۇمىر پاراعىنا ۇڭىلسەڭىز ەرىكسىز وسىنداي ويعا شوماسىز. كەنەپ بەتىندە تۇتاس ءبىر ءداۋىردىڭ شەجىرەسىن شەرتكەن شەبەر سۋرەتشى 76 جاسىندا جىندىحانا توسەگىندە قايتىس بولدى. ناق سول جىلى ءوز پاتەرىندە كوز مايىن تاۋىسىپ, تۇتاس عۇمىرىن ارناعان كارتينالارىن ورتەپ جىبەرمەك بولعاندا سۋرەتشى قانداي كۇيدە بولعانى بىزگە بەيمالىم... ءومىردى ونەر دەپ بىلگەن تاڭعاجايىپ تۋىندىگەردىڭ مۇنداي حالگە تۇسۋىنە تۇرتكى بولۋىنىڭ سان تاراۋ سەبەبى العا تارتىلعانىمەن, جانارىندا قانداي جۇمباقتىڭ جاسىرىنعانىن ەشكىم تاپ باسىپ ايتا المايدى.
قىلقالام شەبەرىنىڭ شىعارماشىلىعى كەڭىنەن زەرتتەلىپ, قولتاڭباسى حاقىندا كوپ ەڭبەكتەر جارىق كورگەنىمەن, ءومىرى تۋرالى دەرەكتەر تىم از. ءتىپتى كۇنى بۇگىنگە دەيىن سۋرەتشىنىڭ جەرلەنگەن جەرى دە بەلگىسىز بولىپ كەلدى. مۋزەي تورىندە جارقىراپ تۇرعان تۋىندىلارىنا تامسانا قاراعانىمەن, تاعدىرلى تالانتتىڭ ءومىر وتكەلدەرىنە, قايدا جەرلەنگەنىنە ەشكىم ەلەڭدەي قويماعان. وسىلايشا 55 جىل بۇرىن عۇمىر ساعاتى توقتاعان ونىڭ قابىرى دە قالتارىستا قالا بەرىپتى. ءبىر عانا ءا.قاستەەۆ اتىنداعى ونەر مۋزەيىندە 1111 كارتيناسى ساقتالىپ, ونەر الەمىنە ايشىقتى ءىز قالدىرعان اسا دارىندى تۇلعانىڭ ەل جۇرەگىندەگى ەكىنشى ءومىرى ەندى باستالعانداي. سۋرەتشىنىڭ قولتاڭباسىن قادىر تۇتاتىن ونەرسۇيەر قاۋىم بيىل تۇڭعىش رەت, نەكروپوليس زەرتتەۋشى گ.افونين مەن جۋرناليست ە.موروزوۆا انىقتاعان كالمىكوۆتىڭ قابىرىنە گۇل شوقتارىن قويدى.
زامانىندا اتىنان اڭىز ەرگەن شەبەردىڭ زيراتىن انىقتاۋ وڭايعا سوقپاعان. وسى ساۋال كوپتەن ويىن مازالاپ جۇرگەن ەۆگەنيا موروزوۆا سۋرەتشىلەر وتباسىنان شىققان ولەگ فەدوروۆ ەسىمدى قاريانىڭ عالامتورداعى جازباسىن كەزدەيسوق بايقاپ قالىپ, ىزدەستىرۋ جۇمىسىنا كىرىسىپتى. بۇل شىنىمەن دە س.كالمىكوۆتىڭ بەيىتى ەكەنىن دالەلدەۋ ءۇشىن قانشاما ارحيۆ ماتەريالدارىن اقتارىپ, نەكروپوليس زەرتتەۋشى گ.ءافونيننىڭ كومەگىنە جۇگىنگەن. بەلگى دە قالماي بارا جاتقان بەيىتتى قايتا قالپىنا كەلتىرۋ ىسىنە جومارت جاندار قولداۋ كورسەتىپتى. سۋرەتشى الماتىداعى ورتالىق زيراتتا اناسىنىڭ جانىنا جەرلەنگەن ەكەن. تاريحي ورىن مۇراعاتتىق ىزدەنىستەرمەن راستالدى. ءومىرىنىڭ سوڭعى جىلدارىندا كالمىكوۆ ارىپتەسى, اكتريسا ۆالەنتينا زاحاروۆامەن عانا ارالاسقان. ونىڭ مۇردەسىن اۋرۋحانادان الىپ كەتكەن دە وسى زاحاروۆا دەگەن دەرەك بار.
س.كالمىكوۆ 1935 جىلى ورىنبوردان الماتىعا جاڭا اشىلعان وپەرا جانە بالەت تەاترىنا سۋرەتشى-دەكوراتور بولىپ جۇمىس ىستەۋ ءۇشىن كومپوزيتور ەۆگەني برۋسيلوۆسكيدىڭ شاقىرتۋىمەن كوشىپ كەلدى. ءومىرىنىڭ سوڭىنا دەيىن الماتىدا تۇرىپ, شىعارماشىلىقتاعى ەڭ ءبىر جارقىن ەڭبەكتەرىن الاتاۋ باۋرايىندا كەنەپكە ءتۇسىردى, تىنىمسىز جۇمىس ىستەدى, كوپ جازدى. ءارتۇرلى كوركەمدىك اعىمداردىڭ اسەرىن سەزىنە وتىرىپ, ول جەكە بەينەلەۋ ءتىلىن تاپتى, سول ارقىلى ءوزىنىڭ كەسكىندەمە جۇيەسىن قۇردى.
پەتروۆ-ۆودكين مەن دوبۋجينسكيدەن ساباق الىپ, لەوناردو دا ۆينچي مەن ۆان گوگتىڭ شىعارماشىلىعىنا عاشىق بولدى. ولاردىڭ مانەرىندە دەرەكسىز تاجىريبە جاساپ, سۋپرەماتيستەردىڭ اسەرىن باستان كەشىردى, ءوز ءستيلىن تاۋىپ, دارىنىن دامىتىپ وتىردى.
– ونىڭ شىعارماشىلىعىنىڭ پوەتيكاسىنداعى ماڭىزدى ەلەمەنت – «جۇلدىزدى توستاعان» سەرياسىندا بەينەلەنگەن «توستاعان» تاقىرىبى. كەمە رۋحتىڭ بەلگىلى ءبىر باعىتى, اسپاننىڭ ەڭ جوعارى سۋبستانساسىنىڭ قويماسى, ناقتى دەنەلەردى – زاتتار مەن استرالدى زاتتاردى ورگانيكالىق تۇردە بايلانىستىراتىن عالامنىڭ سيمۆولى رەتىندە كورىنەدى. بۇل قازىرگى زامانعى ونەردىڭ كەيىنگى دامۋ كەزەڭدەرىنە اسەر ەتكەن ورىس اۆانگاردىنىڭ كورنەكتى ءىزباسارى, ايتۋلى دارىن سەرگەي كالمىكوۆتىڭ ءبىر قىرى عانا. ونىڭ شىعارماشىلىق مۇراسى, ءوز داۋىرىنەن الدەقايدا وزىپ, عىلىمي تۇجىرىمداۋعا ارنالعان باي مۇراعا اينالدى, – دەيدى ءا.قاستەەۆ اتىنداعى ونەر مۋزەيىنىڭ ديرەكتورى گۇلايىم جۇمابەكوۆا.
قازاق بەينەلەۋ ونەرىنىڭ العاشقى دامۋ بارىسى تۋرالى ءسوز قوزعاعاندا, ورىس ەلىنەن جەر اۋدارىپ نەمەسە ەكسپەديتسيا نەگىزىندە ەلىمىزگە كەلگەن سۋرەتشىلەردى اينالىپ وتە المايمىز. سۋرەت ونەرىنە تىڭ سەرپىن اكەلگەن جاس تالانتتاردىڭ كوپشىلىگى ولاردىڭ كاسىبي بىلىگىنەن ءنار الدى. بار ءومىرىن شىعارماشىلىققا ارناعان سەرگەي كالمىكوۆ قازاق بەينەلەۋ ونەرىنىڭ دامۋىنا اۋقىمدى ۇلەس قوستى. ۇلتىمىزدىڭ تۇرمىس-تىرشىلىگىن, سالت-ءداستۇرىن كەنەپ بەتىنە تۇسىرگەن سۋرەتكەر ءومىرىنىڭ سوڭىنا دەيىن قازاق دالاسىنىڭ تۇمسا تابيعاتىنا تامسانۋمەن ءوتىپتى. الماتى سۋرەتشىنىڭ قيالىنا قانات ءبىتىردى. كالمىكوۆ كەيىپتەگەن اسەرلى پەيزاجدار المالى شاھاردىڭ باي تاريحىنان سىر شەرتەتىن مادەني مۇراعا اينالىپ, مەگاپوليستىڭ كورنەكى جەرلەرىندە كۇنى بۇگىنگە دەيىن ءسان تۇزەپ تۇر. جەلەگى جايقالعان كوشەلەر, اسپانمەن استاسقان اسقاق شىڭدار, ارمانى بيىك ادامدار ونىڭ قىلقالامىنداعى ماڭگىلىك كەيىپكەرلەر. ەكسپوناتتارىنىڭ سانى مەن كوركەمدىك دەڭگەيى تۇرعىسىنان جوعارى باعالاناتىن سۋرەتشىنىڭ باي مۇراسى ءبىر مۋزەيدىڭ قابىرعاسىن تولتىرۋعا جەتەرلىك. ءا.قاستەەۆ مۇراجايىنىڭ قورىنداعى بۇل ەڭبەكتەر كورەرمەندەر ايرىقشا زەيىنمەن تاماشالايتىن تۋىندىلار قاتارىندا.
سەرگەي كالمىكوۆ ءوز جازبالارىنىڭ بىرىندە: «ونەردە جەتىستىكتەن گورى نيەتتىڭ ءمانى زور. سۋرەتشى ەڭ الدىمەن شەبەر ەمەس, قيالشىل. سول قيالشىلدىعى مەن نيەتى ونى قاتارداعى ءىزباسارلار مەن ەلىكتەۋشىلەردەن دارالاپ تۇرادى. ونەر ماڭگى باقي ءومىر سۇرەدى. ول ءبىزدىڭ تۇككە تۇرمايتىن تولعانىستارىمىزدىڭ ۇستىنەن سان مىڭ جىلدار بويى جۇلدىزدار شوعىرى بولىپ جارقىرايدى», دەپ تولعانىپتى.
راسىندا ونىڭ شىعارمالارى ءوزى ايتقانداي سان ۇرپاقتىڭ سەزىمىن الديلەپ «جۇلدىزدار شوعىرى بولىپ جارقىراپ» تۇر. ونەردىڭ ماڭگى ولمەيتىنى وسى شىعار...
كوز الدىمىزدا كالمىكوۆ سالعان كارتينالار...
الماتى