كەشە ءماجىلىس سپيكەرى ەرلان قوشانوۆتىڭ توراعالىعىمەن پالاتانىڭ جالپى وتىرىسى ءوتتى. جيىن بارىسىندا مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرمالارىن جۇزەگە اسىرۋعا باعىتتالعان بىرقاتار زاڭ جوباسى ماقۇلداندى.
اتاپ ايتقاندا, دەپۋتاتتار «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە مەملەكەت باسشىسىنىڭ جەكەلەگەن تاپسىرمالارىن ىسكە اسىرۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىن قارادى. اتالعان قۇجات جونىندە ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى الىبەك قۋانتىروۆ بايانداما جاسادى.
ۆەدومستۆو باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, قۇجات ارقىلى بىرنەشە زاڭعا تۇزەتۋ ەنگىزۋ كوزدەلىپ وتىر. «مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ تۋرالى» زاڭعا ەنگىزىلەتىن تۇزەتۋلەر ءبىر كوزدەن مەملەكەتتىك ساتىپ الۋدىڭ نەگىزدەرىن قىسقارتۋدى كوزدەيدى. ماسەلەن, سىبايلاس جەمقورلىق تاۋەكەلدەرىن بارىنشا ازايتۋ جانە باسەكەلەستىكتى دامىتۋ ماقساتىندا بىرقاتار باعىت قاراستىرىلعان. مەملەكەتتىك ماتەريالدىق رەزەرۆكە تاۋارلاردى, جەدەل ىزدەستىرۋ قىزمەتىن جۇزەگە اسىرۋعا ارنالعان تاۋارلار مەن كورسەتىلەتىن قىزمەتتەردى, تۇرعىن ەمەس ماقساتتاعى عيماراتتاردى, قۇرىلىستاردى, ءۇي-جايلاردى ءبىر كوزدەن ساتىپ الۋ قۇقىعى وزگەرەدى.
«زاڭ جوباسىندا «سامۇرىق-قازىنا» قورىنىڭ ساتىپ الۋ قاعيدالارىن باسەكەلەستىكتى قورعاۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگىمەن كەلىسۋ مىندەتى, ءونىم بەرۋشىلەردىڭ ساتىپ الۋ تاسىلىنە قاراماستان ساتىپ الۋعا شاعىم جاساۋ قۇقىعى, قوردىڭ حولدينگ ىشىندەگى كووپەراتسياسى شەڭبەرىندە ساتىپ الۋ ءتاسىلىن الىپ تاستاۋ نورماسى كوزدەلەدى.
بۇدان باسقا, زاڭ جوباسىندا قوردىڭ جالعىز اكتسيونەرىنىڭ ديرەكتورلار كەڭەسىنىڭ قۇرامىن ايقىنداۋى بويىنشا جانە قور قىزمەتىنە اشىقتىقتى ەنگىزۋگە باعىتتالعان تۇزەتۋلەر قاراستىرىلعان. بيۋدجەتارالىق قاتىناستاردى ودان ءارى رەفورمالاۋ جونىندەگى جۇمىس جۇرگىزىلۋدە. رەفورمانىڭ نەگىزگى ماقساتى – وڭىرلەردىڭ قارجىلىق دەربەستىگىن كۇشەيتۋ. سالىق تۇسىمدەرىنىڭ كەيبىر تۇرلەرىن, ولاردىڭ تۇراقتىلىعى مەن جيناقتالۋ قاعيداتتارىن ەسكەرە وتىرىپ, جەرگىلىكتى دەڭگەيگە بەرۋ ۇسىنىلادى», دەدى ءا.قۋانتىروۆ.
سونداي-اق اتالعان قۇجاتتا جالپى سيپاتتاعى ترانسفەرتتەردىڭ ەسەپتەۋلەرىنە بەرىلەتىن اقپاراتتىڭ نەگىزدىلىگى, انىقتىعى ءۇشىن بيۋدجەتتىك باعدارلامالار اكىمشىلەرىنىڭ جاۋاپكەرشىلىگى قاراستىرىلعان. ورتالىق مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ ترانسفەرتتەردى ەسەپتەۋى كەزىندە قابىلدانعان كورسەتكىشتەرگە بيۋدجەتتىك مونيتورينگتى قامتاماسىز ەتۋ جانە ءتيىستى بيۋدجەتتىك باعدارلامانىڭ ورىندالۋى تۋرالى تالدامالىق ەسەپتى قالىپتاستىرۋ ءۇشىن قارجى مينيسترلىگى بيۋدجەتتىك مونيتورينگ جاساماق.
«مەملەكەتتىڭ ەكونوميكالىق فۋنكتسيالارىن جەكە مونوپوليالىق وپەراتورلاردىڭ جۇزەگە اسىرۋىنا زاڭ جۇزىندە تىيىم سالۋ جونىندەگى تاپسىرماسىن ىسكە اسىرۋ ءۇشىن, مەملەكەت 100 پايىز قاتىساتىن زاڭدى تۇلعالار عانا مونوپوليالىق فۋنكتسيالاردى جۇزەگە اسىرا الاتىن تۇزەتۋلەر ۇسىنىلادى. دەمەك ارنايى قۇقىق سۋبەكتىسى ۇعىمى ناقتىلانادى جانە مەملەكەتتىك مونوپوليا مەن ارنايى قۇقىقتى قوسپاعاندا, ايرىقشا جانە باسىم قۇقىقتاردى بەرۋگە تىيىم سالىنادى.
مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ راسىمدەرىن اينالىپ ءوتۋدى بولدىرماۋ ماقساتىندا, تىكەلەي كەلىسسوزدەرگە باستاماشىلىق ەتۋ مۇمكىندىگى ءۇشىن جىلجىمايتىن م ۇلىكتى ۇزاق مەرزىمدى جالعا الۋدى پايدالانۋعا جول بەرمەۋ, سونداي-اق مەملەكەت-جەكەشەلىك ارىپتەستىك جوبالارىن تىكەلەي كەلىسسوزدەر تاسىلىمەن ىسكە اسىرۋ كەزىندە بيۋدجەتتەن تولەمدەردى شەكتەۋ ۇسىنىلادى. سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى باقىلاۋدى كۇشەيتۋ شەڭبەرىندە مەملەكەت-جەكەشەلىك ارىپتەستىك جوبالارىن جوسپارلاۋ جانە ىسكە اسىرۋ پروتسەسىنىڭ اشىقتىعى مەن ايقىندىعى قاعيداتىن ەنگىزۋ كوزدەلەدى», دەدى ءا.قۋانتىروۆ.
ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترىنىڭ ايتۋىنشا, مۇنداي جوبالاردى ىسكە اسىرۋ كەزىندە مونوپولياعا جول بەرمەۋ ماقساتىندا ولاردى مونوپولياعا قارسى ورگانمەن مىندەتتى تۇردە كەلىسۋ قاراستىرىلعان.
«كرەاتيۆتى يندۋستريالاردى قۇقىقتىق رەتتەۋ ماقساتىندا كرەاتيۆتى يندۋستريالار ۇعىمىن ايقىنداۋ زاڭنامالىق تۇرعىدان بەكىتىلەدى. وسى سۋبەكتىلەردىڭ قىزمەتىن رەتتەۋدىڭ نەگىزگى قاعيداتتارىن, تاسىلدەرى مەن ولشەمشارتتارىن بەلگىلەۋ جانە كرەاتيۆتى يندۋستريالار قىزمەتىنىڭ تۇرلەرىن سىنىپتاۋ مەن ساناتتاۋعا ادىسنامالىق تاسىلدەردى قالىپتاستىرۋ ۇسىنىلادى.
مەملەكەتتىك قىزمەت ىستەرى اگەنتتىگىنىڭ ۇسىنىسى نەگىزىندە زاڭ جوباسىندا بوس لاۋازىمعا تىكەلەي تاعايىنداۋ, مەملەكەتتىك قىزمەت ىستەرى اگەنتتىگىمەن «ب» كورپۋسىنىڭ لاۋازىمدارىنا قويىلاتىن بىلىكتىلىك تالاپتارىن كەلىسۋ قاراستىرىلعان. مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەر جۇمىسىنىڭ تيىمدىلىگىن توقسان سايىن باعالاۋدى ەنگىزۋ بويىنشا بىرقاتار تۇزەتۋ كوزدەلگەن.
ينۆەستيتسيالاردى تارتۋ ءۇشىن كەدەرگىلەردى ازايتۋ ماقساتىندا, ينۆەستيتسيالىق جوبانىڭ قىزمەتتىڭ باسىم تۇرلەرىنىڭ تىزبەسىنە سايكەستىگى جونىندەگى تالاپتى الىپ تاستاۋ ۇسىنىلادى», دەدى مينيستر.
ۆەدومستۆو باسشىسىنىڭ سوزىنە سۇيەنسەك, ينۆەستيتسيالار جونىندەگى ۋاكىلەتتى ورگانعا ينۆەستوردىڭ جاۋاپ مىندەتتەمەلەرىن بەلگىلەي وتىرىپ, ينۆەستيتسيالار تۋرالى كەلىسىمدەر جاساسۋ قاعيدالارىن بەكىتۋ قۇزىرەتى بەرىلدى. زاڭ جوباسىندا ۋاكىلەتتى ەكونوميكالىق وپەراتورلاردىڭ قىزمەتىن قاتاڭداتۋعا باعىتتالعان قوسىمشا تالاپتار جۇكتەلگەن.
«زاڭ جوباسى اياسىندا «تابيعي مونوپوليالار تۋرالى» زاڭعا بىرقاتار تۇزەتۋ ەنگىزىلگەن. ماسەلەن, رەتتەلىپ كورسەتىلەتىن قىزمەتتەردى ۇسىنۋ كەزىندە تەحنولوگيالىق تسيكلدە پايدالانىلاتىن جەلىلەر مەن م ۇلىكتەردى تەڭگەرىمگە جانە سەنىمگەرلىك باسقارۋعا العان جاعدايدا ءتاريفتىڭ قولدانىلۋ مەرزىمى وتكەنگە دەيىن ونى وزگەرتۋ مۇمكىندىگى قاراستىرىلعان.
جانار-جاعارماي سالاسىن رەفورمالاۋ بلوگى بويىنشا, كوتەرمە جەتكىزۋشىلەرگە قويىلاتىن تالاپتاردى قاتاڭداتۋ جولىمەن, مۇناي ونىمدەرىن وتكىزۋ كەزىندە ءونىمسىز دەلدالداردى الىپ تاستاۋدى كوزدەيتىن تۇزەتۋلەر ۇسىنىلادى. زاڭ جوباسىندا تاۋارلىق گازدى بولەك ەسەپكە الۋدى جۇرگىزۋ ءۇشىن, ءىرى كوممەرتسيالىق كاسىپكەرلەر جانە تسيفرلىق ماينينگ جۇزەگە اسىراتىن تۇلعالار ساناتى تاۋارلىق گازدىڭ جاڭا تۇتىنۋشىلارى رەتىندە ايقىندالادى.
ءوز كەزەگىندە زاڭ جوباسىندا تاۋارلاردىڭ ەكسپورتى مەن يمپورتىن رەتتەۋ جولىمەن ەكونوميكالىق جاعدايعا جەدەل دەن قويۋ ءۇشىن, كەدەندىك-تاريفتىك جانە تاريفتىك ەمەس رەتتەۋ شارالارىن بەلگىلەۋگە باعىتتالعان نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەردى قابىلداۋ مەرزىمدەرىن قىسقارتۋدى كوزدەيتىن تۇزەتۋلەر ۇسىنىلعان», دەدى ءا.قۋانتىروۆ.
سونداي-اق جالپى وتىرىستا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە مەملەكەتتىك جاستار ساياساتى ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى قارالدى. بۇل ماسەلە بويىنشا اقپارات جانە قوعامدىق دامۋ ءمينيسترى دارحان قىدىرالى بايانداما جاسادى.
«مەملەكەت باسشىسى قوعامنىڭ ساياسي جانە ەكونوميكالىق ترانسفورماتسياسى, سونداي-اق تابىستى جانە ءادىل قازاقستان قۇرۋ باعىتىندا اۋقىمدى مىندەتتەر قويىپ وتىرعانى بەلگىلى. بۇل پروتسەستەردەگى جاستاردىڭ ورنى ايرىقشا. ويتكەنى ەل حالقىنىڭ 20 پايىزدان استامى – جاستار. ءبىز جاستاردىڭ دامۋىنا جول اشىپ, ومىردەن, قوعامنان ءوز ورنىن تابۋىنا مۇمكىندىك بەرىپ, جاعداي جاساۋىمىز كەرەك. بۇل زاڭ جوباسى وسى باعىتتاعى مەملەكەتتىك ماڭىزى بار قۇجاتتىڭ ءبىرى. سوندىقتان جاستارىمىزدىڭ ءبىلىم الۋى, جۇمىسقا ورنالاسۋى, دەنساۋلىعى, ءوزىن-ءوزى دامىتۋى, سونداي-اق ەلىمىزدىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جانە قوعامدىق-ساياسي ومىرىنە تولىققاندى قاتىسۋى ءۇشىن تەڭ مۇمكىندىك پەن قولايلى جاعداي جاساۋ – كەزەك كۇتتىرمەيتىن كوكەيكەستى ماسەلە», دەدى د.قىدىرالى.
ۆەدومستۆو باسشىسى اسىرەسە اۋىل جاستارى مەن الەۋمەتتىك جاعدايى تومەن جاستاردى باستى نازارعا الۋ قاجەت ەكەنىنە توقتالدى. وسى ورايدا جاڭا ءوندىرىس ورىندارى مەن جاڭا جۇمىس ورىندارىن اشىپ جاتقان بەلسەندى ءارى باستاماشىل جاستاردى, جاس كاسىپكەرلەردى قولداۋ دا كۇن تارتىبىندەگى ماڭىزدى ماسەلە دەپ مالىمدەدى.
«زاڭ جوباسى پرەزيدەنتتىڭ جاستار جىلى اياسىندا بەرگەن تاپسىرماسىن ورىنداۋ ماقساتىندا ازىرلەنگەن جانە ونىڭ 4 نەگىزگى بولىگىنە توقتالىپ وتسەم. ءبىرىنشى, زاڭ جوباسىندا «جاستاردىڭ دامۋ يندەكسى», «جاستاردىڭ الەۋمەتتىك قىزمەتتەرى», «ۋاقىتشا جۇمىسقا ورنالاسپاعان جاستار (NEET)», «جاس- تارمەن جۇمىس جونىندەگى مامان», «جاستاردىڭ ەڭبەك جاساقتارى», «جاستار رەسۋرستىق ورتالىقتارىنىڭ فۋنكتسيالارىن كەڭەيتۋ» ۇعىمدارىن زاڭنامالىق بەكىتۋ ۇسىنىلادى.
ەكىنشىدەن, جاستار ساياساتىنىڭ نەگىزگى باعىتتارى قوسىمشا ەكى باعىتتا قاراستىرىلعان. جاستاردىڭ تسيفرلىق ساۋاتىن ارتتىرۋ جانە جاستار اراسىندا ۆولونتەرلىكتى دامىتۋ. ۇشىنشىدەن, زاڭ جوباسى اياسىندا NEET ساناتىنداعى جاستار سانىن ازايتۋ كوزدەلگەن.
ول ءۇشىن سالالىق ورتالىق مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ قۇزىرەتتەرىن تولىقتىرۋ ۇسىنىلادى. ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگى جۇمىسسىز جاستارمەن, وقۋ-اعارتۋ, عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم مينيسترلىكتەرى بىلىكتىلىكتى ارتتىرۋ جانە قايتا دايارلاۋ ءىس-شارالارىمەن, اقپارات جانە قوعامدىق دامۋ مينيسترلىگى جاستار رەسۋرستىق ورتالىقتارى ارقىلى جاستارمەن كەشەندى جۇمىس جۇرگىزىپ, سالاارالىق ۇيلەستىرۋ جانە اقپاراتتاندىرۋ ىسىنە جاۋاپتى بولادى», دەدى د.قىدىرالى.
ءمينيستردىڭ سوزىنە سۇيەنسەك, تورتىنشىدەن, زاڭ جوباسى اياسىندا اقپارات جانە قوعامدىق دامۋ مينيسترلىگىنىڭ قۇزىرەتىن تومەندەگىدەي تولىقتىرۋ قاراستىرىلعان. جاستارمەن جۇمىس جونىندەگى ماماندارعا ۇلگىلىك بىلىكتىلىك سيپاتتامالارى ازىرلەنەدى جانە ول بەكىتىلەدى. جاستار ەڭبەك جاساقتارىن ۇيىمداستىرۋ جانە مونيتورينگتەۋ قاعيدالارى ناقتىلانادى. جاستاردى دامىتۋ يندەكسىن جانە ونى قولدانۋ ەرەجەلەرى ەنگىزىلەدى.
سونىمەن قاتار جيىندا «2014 جىلعى 29 مامىرداعى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق تۋرالى شارتقا رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ ازاماتتارى بولىپ تابىلاتىن ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كوميسسياسىنىڭ جانە ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق سوتىنىڭ لاۋازىمدى ادامدارى مەن قىزمەتكەرلەرىن زەينەتاقىمەن قامسىزداندىرۋ بولىگىندە وزگەرىستەر ەنگىزۋ تۋرالى حاتتامانى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىن تالقىلادى.
ءماجىلىس دەپۋتاتتارى جالپى وتىرىستا تاعى بىرنەشە زاڭ جوباسىن ەكىنشى وقىلىمدا ماقۇلدادى. ولاردىڭ قاتارىندا كونستيتۋتسيالىق سوت, ادام قۇقىقتارى جونىندەگى ۋاكىل, پروكۋراتۋرا تۋرالى قۇجاتتار بار. جيىندا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر كونستيتۋتسيالىق زاڭدارىنا مەملەكەت باسشىسىنىڭ 2022 جىلعى 16 ناۋرىزداعى جولداۋىن ىسكە اسىرۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» كونستيتۋتسيالىق زاڭىنىڭ جوباسى قارالدى.
سونداي-اق بىرقاتار زاڭ جوباسىن جۇمىسقا الدى. جيىن سوڭىندا دەپۋتاتتار ءتيىستى مەملەكەتتىك ورگاندار باسشىلارىنا ساۋال جولدادى.