اۋىل شارۋاشىلىعى جەرگە قاراتپايدى

«مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرمالارىن ورىنداۋ ءۇشىن ناقتى شارالار ازىرلەنىپ, قابىلدانۋدا. مىسالى, سالانى سۋبسيديالاۋدىڭ جاڭا ۇزاق مەرزىمدى تاسىلدەرىن دايىنداۋ جۇمىسىن مەملەكەت باسشىسىنىڭ بۇرىن بەرگەن تاپسىرماسى اياسىندا جۇرگىزىپ جاتىرمىز. جاڭا قاعيدالاردى ازىرلەۋ اياقتالىپ قالدى. قازىرگى ۋاقىتتا ونى ارنايى قۇرىلعان جۇمىس توبى اياسىندا تالقىلاۋ جۇر­گىزى­لۋدە. كەلەسى جىلدان باس­تاپ اتالعان جۇمىستاردى باس­تاپ كەتۋ ءۇشىن ونى وسى جىلدىڭ سوڭى­نا دەيىن بەكىتۋ كوزدەلگەن. نەگىز­گى ءتۇيىندى وزگەرىستەر سىبايلاس جەم­قور­لىققا تاۋەكەلدەرى جوعارى سۋبس­ي­ديالاۋ باعىتتارى مەن تۇرلەرى­نە قاتىستى بولادى», دەدى مينيستر.

ە.قاراشوكەەۆتىڭ ايتۋىنشا, قارجى قۇرالدارى بويىنشا سۋبسيديالاۋدىڭ بارلىق باعىتى قالادى. ماسەلەن, قازىرگى ۋاقىتتا قۇرىلىس-مونتاجداۋ جۇمىستارىن سۋبسيديالاۋ بو­يىنشا ەكى نۇسقا قاراستىرىلۋدا. ءبىرىنشىسى, جوعارى سىبايلاس جەم­قورلىقتى ەسكەرە وتىرىپ, قۇرى­لىس-مونتاجداۋ جۇمىستارىن سۋبسيديالاۋدان باس تارتۋ جانە ونىڭ ورنىنا جابدىقتاردى سۋبسيديالاۋ نورماتيۆتەرىن ارتتىرۋ. ەكىنشى نۇسقا, سىبايلاس جەمقورلىق تاۋەكەلدەرىن بارىنشا ازايتىپ, قۇرىلىس-مونتاجداۋ جۇمىستارىن سۋبسيديالاۋدى قال­دىرۋ. بۇل ماسەلەلەردىڭ ناقتى جاۋابى جۇمىس توبىنىڭ سوڭعى وتىرىستارىندا انىقتالادى.

«وسىمدىك شارۋاشىلىعىنا كەلەتىن بولساق, مۇندا باعىتتار مەن نورماتيۆتەر قالادى. قوسار­لانعان سۋبسيديالاۋدى بولدىرماۋ ماقساتىندا بىرەگەي تۇقىمداردى سۋبسيديالاۋدان باس تارتۋ ۇسىنىلادى. مال شارۋاشىلىعى بويىنشا جوعارى سىبايلاس جەمقورلىق تاۋەكەلدەرى بار سۋبسيديالاۋ تۇرلەرىن الىپ تاستاۋ, ال قالعان تۇرلەرىن جۇيە­لەۋ جانە بىرىڭعاي تۇرگە – سەلەك­تسيالىق-اسىل تۇقىمدىق جۇمىستى سۋبسيديالاۋعا بىرىكتىرۋ جانە سول ارقىلى سىبايلاس جەمقورلىق تاۋەكەلدەرىن بارىنشا ازايتۋ ۇسىنىلادى», دەدى مينيستر.

ءسۇت ماشينالىق ساۋى بار سۋبەك­تىلەر ءۇشىن ءسۇت بويىنشا 1 كگ سۇتكە 40 تەڭگە دەڭگەيىندە بىرىڭعاي نورما­تيۆتەردى بەلگىلەۋ ۇسىنىلادى. سونى­مەن قاتار جاڭا تاۋارلى-ءسۇت فەرمالارىن سالۋ كەزىندە ينۆەستيتسيالىق سۋبسيديالار نورماتيۆتەرىن جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارعا قولدانىستاعى ينۆەستيتسيالىق سۋبسيديالاۋ نورما­تيۆتەرىنە 25%-عا قۇقىق بەرۋ جولىمەن ارتتىرۋ, جەرگىلىكتى بيۋدجەت ەسەبىنەن تاعى دا 25%-عا دەيىن قوسىمشا اقى تولەۋ ۇسىنىلادى.

اسىل تۇقىمدى انالىق مال باسىن ساتىپ الۋ بويىنشا وتاندىق جانە يمپورتتىق جانۋارلار ءۇشىن ءسۇتتى مال بويىنشا 1 باسقا 300 مىڭ تەڭگە دەڭگەيىندە, ەتتى مال بويىنشا 1 باسقا 200 مىڭ تەڭگە دەڭگەيىن­دە بىرىڭعاي نورماتيۆ بەلگىلەۋ جانە سول ارقىلى اسىل تۇقىمدىق رەپرودۋكتورلارعا باسەكەلەستىك ءۇشىن تەڭ جاعداي جاساۋ ۇسىنىلىپ وتىر. قازىرگى كەزدە سۋبسيديا جۇيەسى بويىنشا يمپورتتالعان مالعا اقشا كوبىرەك تولەنىپ كەلدى, ەندى بىرىڭعاي دەڭگەيگە كەلتىرىلدى. 

«جۇمىرتقا قۇس شارۋاشىلىعى بويىنشا نورماتيۆ بارلىعى ءۇشىن بىردەي بولادى, ەت شارۋاشىلىعى بويىنشا – 1 كگ ءۇشىن بىرىڭعاي نورماتيۆتەر ورناتىلادى, الايدا ەت قۇس شارۋاشىلىعىن ىنتالاندىرۋ ءۇشىن ءسۇت سالاسىندا جاسالعانداي, جەرگىلىكتى بيۋدجەت ەسەبىنەن 25-تەن 50%-عا دەيىن ينۆەستيتسيالىق سۋبسيديالاۋ نورماتيۆتەرى ۇسىنىلادى.

بۇدان باسقا, قوسارلانعان سۋبسيديالاۋدى بولدىرماۋدا سيىر ەتىن وڭدەۋ كاسىپورىندارىنا سيىر ەتىن دايىنداۋ قۇنىن سۋبسيديالاۋدى الىپ تاستاۋ ۇسىنىلادى (175 تەڭگە).

بۇقاشىقتار مەن قوشقار­لار­دى بورداقىلاۋعا جانە ەت كومبيناتتارىنا تاپسىرۋ بويىنشا سۋبسيديالاۋ نورماتيۆتەرى وزگەرىسسىز قالادى. ازىقتى سۋبسيديالاۋ بويىنشا توتەنشە جاع­داي­لاردا نەمەسە قازگيدرومەت راس­تاعان اۋا رايىنىڭ قولايسىز جاعدايلارىندا تەك پىشەن مەن كەبەكتى سۋبسيديالاۋ ۇسىنىلادى», دەدى ۆەدومستۆو باسشىسى.

ءمينيستردىڭ مالىمدەۋىنشە, سۋبسيديا الۋشىلار ءۇشىن مىن­دەتتەمەلەر ەنگىزىلەدى. ياعني ەندىگى كەزەكتە سۋبسيديالاۋ ءىسى­نىڭ ناتيجەسى بولۋعا ءتيىس. اتاپ ايت­قاندا, ءوز ءوندىرىسىنىڭ ونىمدەرىن وتكىزۋ كولەمىن جىل سايىن كەمىندە 3%-عا ۇلعايتۋدى قامتاماسىز ەتۋ, ەڭبەك ونىمدىلىگىن جىل سايىن ارتتىرۋ, نەگىزگى كاپيتالعا 5 جىلدا كەمىندە 1 رەت ينۆەستيتسيالاردىڭ سالىنۋىن قامتاماسىز ەتۋ مىن­دەتتەرى ەنگىزىلەدى.

جاڭا سۋبسيديالاۋ قاعيدا­لارىنىڭ نەگىزگى تۇستارى – سۋبسيديالاردى الۋشىلارى مىن­دەتتەمەلەردىڭ ورىندالۋىن باقى­لاۋدىڭ جانە ولاردى باعا­لاۋ­دىڭ پارمەندى قۇرالدارىن ەنگىزۋ تەتىكتەرى ارقىلى بولىنگەن سۋبسيديالاردىڭ تيىمدىلىگى مەن ناتيجەلىلىگىن ارتتىرۋ, سىبايلاس جەمقورلىق تاۋەكەلدەرىن بارىنشا بولدىرماۋ جانە تسيفرلاندىرۋ ەسەبىنەن سۋبسيديالار الۋ ءراسىمىن وڭايلاتۋ.

ينفوگرافيكانى جاساعان امانگەلدى قياس, «ەQ»

«وسى جىلدىڭ 1 شىلدەسىنەن باستاپ تسيفرلاندىرۋ ەسەبىنەن سىبايلاس جەمقورلىق تاۋەكەلدەرىن بارىنشا ازايتۋ ماقساتىندا جاڭا بىرىڭعاي مەملەكەتتىك اقپاراتتىق سۋبسيديالاۋ جۇيەسى ىسكە قوسىلدى, بۇل فەرمەرلەر ءۇشىن تەگىن جانە بارلىق مەملەكەتتىك اقپاراتتىق جۇيەلەرمەن بىرىكتىرىلەدى. ول قازىرگى «قولداۋ» جۇيەسىن تولىعىمەن الماستىرادى. سونىمەن قاتار تاۋار وندىرۋشىلەردىڭ عىلىمي-تەحنيكالىق قىزمەت ناتيجە­لەرىن وندىرىسكە ەنگىزۋ بويىنشا شىعىندارىن, عىلىمي-زەرتتەۋ جانە تاجىريبەلىك-قۇراستىرىم­دىق جۇمىستارىن سۋبسيديالاۋ جانە كووپەراتيۆتەردىڭ ءوز مۇشەلەرى­نە كورسەتكەن قىزمەتتەرىنىڭ قۇ­نىن سۋبسيديالاۋ سياقتى مەم­لە­كەتتىك قولداۋدىڭ جاڭا باعىت­ت­ارى ەنگىزىلۋدە. ولار ءوندىرىس­تى تەحنولوگيالىق قايتا جاراقتان­دىرۋ پروتسەستەرىن جەدەلدەتۋگە جانە اۋىلدىق جەرلەردە كووپە­راتيۆتىك قوزعالىستى ىنتالاندىرۋ مەن دامىتۋعا باعىتتالعان», دەدى ۆەدومستۆو باسشىسى.

مينيستر جامبىل وبلىسى­نىڭ مىسالىندا اۋىل حالقى­نىڭ تابىسىن ارتتىرۋ بويىن­شا پيلوتتىق جوبانى كەڭىنەن تاراتۋ شەڭبەرىندە بىرقاتار جۇمىس جۇرگىزىلگەنىن ايتتى. اتالعان ءىس-شارا 2025 جىلعا دەيىنگى اگروونەركاسىپتىك كەشەندى دامىتۋ جونىندەگى ۇلتتىق جوبادا كورىنىس تاپتى.

«ۇلتتىق جوبا شەڭبەرىندە بولىنگەن ليميتتەرگە سايكەس 2023 جىلدان باستاپ اۋىل حالقىنا ميكروكرەديت بەرۋدى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن جىل سايىن جالپى جيىنى 30 ملرد تەڭگە سوماسىندا 7,5 مىڭ ميكروكرەديت بەرۋ كوزدەلگەن. وسىلايشا, اتالعان ۇلتتىق جوبا بويىنشا اۋىل حالقىنىڭ تابىسىن ارتتىرۋعا نەگىزدەلگەن پي­لوتتىق جوبانىڭ اۋقىمىن كەڭەيتۋگە 90 ملرد تەڭگە باعىتتالماق. دەگەنمەن وبلىس اكىمدىكتەرىنىڭ اقپاراتتارى ۇلتتىق جوباداعى اتالعان قارجىلاندىرۋدىڭ بەل­گىلەنگەن كولەمى جەتكىلىكسىز ەكەنىن كورسەتۋدە. وسىعان بايلانىستى, مي­نيستر­­لىك اكىمدىكتەر مالىمدەگەن قاجەت­تى قارجىنى بولۋگە بيۋدجەتتىك ءوتىنىم دا­­يىن­دادى. رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت كو­ميس­سياسىنىڭ شەشىمىمەن بۇل كولەم 2023 جىلعا تولىق, ياعني 30 ملرد تەڭ­گەدەن 52,4 ملرد تەڭگەگە دەيىن كوتەرى­­لە­دى, 2024 جانە 2025 جىلدارعا ءىشىنارا قولداۋ تاپتى. سوڭعى ەكى جىل بويىن­­شا قاجەتتىلىكتى ەسكەرۋ 2023 جىلى بيۋد­­جەتتى قالىپتاستىرۋ كەزىندە انىق­تا­لادى. سونداي-اق پيلوتتىق جوبانى ەل كولەمىندە تاراتۋدىڭ 2023-2025 جىلد­ارعا ارنالعان جول كارتاسى بەكىتى­لدى. بيىل شىلدەدە ەڭبەك جانە حالىق­تى الەۋمەتتىك قورعاۋ ءمينيسترى­نىڭ بۇي­رى­عى­مەن كاسىپكەرلىك باستا­ماشى­لىق­قا جاردەمدەسۋ جونىندەگى شارا­لار­دى ۇيىم­داستىرۋ جانە قارجى­لان­دى­رۋ قاعي­دالارى بەكىتىلدى», دەدى ە.قاراشوكەەۆ.

قاناتقاقتى جوبانىڭ اۋقىمىن كەڭەيتۋدى ىسكە اسىرۋ جۇمىسسىزدارعا, جاستارعا, حالىق­تىڭ از قامتىلعان توپتارىنا جانە ت.ب. كرەديت بەرۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. بۇل اۋىل حالقىن تۇراقتى قوسىمشا تابىسپەن قامتاماسىز ەتۋگە, ءوزىن-ءوزى جۇمىسپەن قامتىعان اۋىل حالقىنىڭ كاسىپكەرلىك بەل­سەندىلىگىن ايتارلىقتاي ۇل­عايتۋ­عا, اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەك الۋ­شىلار سانىن ازايتۋعا الىپ كەلەدى جانە ولاردىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋعا ىقپال ەتەدى.

ە.قاراشوكەەۆ كەلتىرگەن دەرەكتەر بويىنشا اۋىل شارۋا­شىلىعى مينيسترلىگى جەر رەسۋرستارىن باسقارۋ كوميتەتىنىڭ رەسپۋبليكا بويىنشا اۋماقتىق بولىمشەلەرى 2,7 ملن گەكتار الاڭدا جەر پايدالانۋشىلارعا قاتىستى 1 077 جوسپاردان تىس تەكسەرۋدى تىركەدى, سونىڭ ناتيجەسىندە 1,9 ملن گەكتار بويىنشا 732 ۇيعارىم ەنگىزىلسە, 306,2 مىڭ گەكتار بو­يىنشا قالىپتاسقان 107 ماتە­ريال سوت ورگاندارىنىڭ قاراۋىندا جاتىر.

ءتيىستى شارالار قابىلدان­عاننان كەيىن 1,3 ملن گەكتار اۋىل شارۋاشىلىعى جەرلەرى يگەرىلە باستادى. سونىمەن قاتار قابىلدانعان شەشىمدەردىڭ زاڭدىلىعىنا 140 جوسپاردان تىس تەكسەرۋ جۇرگىزىلدى, ناتيجەسىندە جەر زاڭناماسىن بۇزۋشىلىقتاردى جويۋ تۋرالى 101 نۇسقاما بەرىلدى.

«جالپى, بۇگىنگى تاڭدا مەملەكەتكە 3,84 ملن گەكتار پايدالانىلمايتىن جەر قايتارىلدى, 2023 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن 10 ملن گەكتاردىڭ پايدالانىلمايتىن جەرلەرى قايتارىلادى. الايدا وسى كولەمدى جۇمىستى ورىنداۋ ءۇشىن قوسىمشا 200 شتات بىرلىگىن بولە وتىرىپ, جەر ينس­پەكتسياسىن نىعايتۋ, سونداي-اق پايدالانىلمايتىن جەرلەر­دى انىقتاۋ بويىنشا مونيتورينگتى جۇزەگە اسىرۋ فۋنكتسيالارىن ولار تيىسىنشە ورىنداماعان جاع­داي­دا, اۋدان اكىمدەرىنىڭ جانە وبلىس اكىمدەرىنىڭ جەر قاتى­ناس­تارىنا جەتەكشىلىك ەتەتىن ورىنباسارلارىنىڭ جاۋاپ­كەر­شىلىگىن كۇشەيتۋ ۇسىنىلىپ وتىر», دەدى بۇل جايىندا مينيستر.