ايتۆ-ينفەكتسياسى سوزىلمالى اۋرۋلار ساناتىنا وتكەنىنە قاراماستان, دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسى مەن حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ كۇش-جىگەرى جەتپەي كەلە جاتقان ماسەلە بار. بۇل – ايتۆ جۇقتىرىپ العان ازاماتتاردى قوعامنىڭ الالاۋى. وكىنىشكە قاراي, مۇنداي كوزقاراستىڭ قالىپتاسۋىنا اقپاراتتاندىرۋدىڭ ازدىعى دا اسەرىن تيگىزدى. ەگەر بۇل دەرت تۋرالى قوعام جان-جاقتى اقپارات السا, ايتۆ جۇقتىرعاندارعا الەۋمەتتىك جەلىلەردە بۋللينگ جاسالىپ, ومىردەن تۇڭىلدىرەتىن جازبالار پايدا بولماس ەدى.
سوندىقتان ءتيىستى مەكەمەلەرگە جۇمىستى ءارى قاراي جالعاستىرۋعا تۋرا كەلەدى. ەل ۇكىمەتى ايتۆ-ينفەكتسياسىنىڭ تارالۋىنا جول بەرمەۋ امالدارىن جۇيەلى تۇردە اتقارىپ وتىرعاندىقتان, ددۇ باعالاۋى بويىنشا ەلىمىزدە بۇل جۇقپالى دەرت شوعىرلانعان ساتىدا ساقتالعان. ەلىمىزدە ايتۆ-احۋالدى 28 مىڭعا جۋىق ادام ەسەپتە تۇر. الماتى قالاسىندا دا ايتۆ ينفەكتسياسىنىڭ تارالۋى شوعىرلانعان ساتىدا دەپ ەسەپتەلەدى.
قازاقستاندا يۋنەيدس 95-95-95 ستراتەگياسى بار. بۇل ايتۆ ينفەكتسياسىنىڭ الدىن الۋ, تەستىلەۋ, ەمدەۋ مەن كۇتىمدى قامتاماسىز ەتەدى. 2021 جىلى قازاقستان ايتۆ-ينفەكتسياسىنا قاتىستى ستيگما مەن كەمسىتۋشىلىكتىڭ بارلىق كوزىن جويۋ جونىندەگى جاھاندىق سەرىكتەستىك باستاماسىنا قوسىلدى. «حالىق دەنساۋلىعى جانە دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسى تۋرالى» كودەكسى ايتۆ-احۋالدى ازاماتتاردى الەۋمەتتىك جانە قۇقىقتىق تۇرعىدا قورعاۋعا كەپىلدىك بەرەدى.
«قازاقستان – زايىرلى مەملەكەت, سوندىقتان كەز كەلگەن كەسەلگە دۋشار بولعاندارعا قاتىستى كەمسىتۋشىلىككە جول بەرىلمەيدى. جۇرتتىڭ سىرت اينالۋىنان قورىققاندىقتان دا ادامدار تەستىلەۋدەن, ەمدەلۋدەن قورقادى, وزگەلەرمەن قارىم-قاتىناسىن شەكتەپ, ومىرلىك جوسپارلارىن توقتاتادى. سوندىقتان ايتۆ سالاسىنداعى ستيگما مەن كەمسىتۋشىلىكپەن كۇرەسەتىن جانە يۋنەيدس 95-95-95 ستراتەگياسىن ىسكە اسىراتىن ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدارعا, ازاماتتىق بەلسەندىلەرگە قولداۋ كورسەتەمىز», دەيدى قازاق دەرماتولوگيا جانە ينفەكتسيالىق اۋرۋلار عىلىمي ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى اسىلحان ابىشەۆ.
وسى ارادا توقتالا كەتەتىن جايت, اتالعان ورتالىق 2022 جىلدىڭ 8 ايىندا رف ازاماتتارىن قوسا ەسەپتەگەندە, ەلىمىزگە كوشى-قون لەگىنىڭ ۇلعايۋىنا بايلانىستى ايتۆ-ينفەكتسياسى بويىنشا ەپيدەميالىق جاعدايدىڭ ناشارلاۋى بايقالماعانىن مالىمدەدى. مامانداردىڭ سوزىنە سۇيەنسەك, ادام يممۋنتاپشىلىعى ۆيرۋسىنىڭ COVID-19 سياقتى اۋا تامشىلارىمەن بەرىلمەيتىنىن جانە كودەكس بويىنشا شەتەلدىك ازاماتتار, سونىڭ ىشىندە رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ ازاماتتارى دا ايتۆ-ينفەكتسياسى ءۇشىن جاسىرىن نەمەسە قۇپيا تۇردە تەگىن تەستىلەۋدەن ءوتۋى مۇمكىن ەكەنىن ەسكەرسەك, كارانتين شارالارىن ەنگىزۋدىڭ قاجەتى جوق.
جۋىردا الماتىدا ايتۆ جۇقتىرۋ جولدارىنا قاتىستى جيىن وتكەن بولاتىن. ويتكەنى مەگاپوليس ايتۆ ينفەكتسياسىنىڭ تارالۋى بويىنشا رەسپۋبليكادا التىنشى ورىندا تۇر. جيتس-ءتىڭ الدىن الۋ جانە وعان قارسى كۇرەس ورتالىعى باس دارىگەرىنىڭ ۇيىمداستىرۋ-ادىستەمەلىك جانە ەپيدەميولوگيالىق ماسەلەلەرى جونىندەگى ورىنباسارى الفيا دەنەباەۆا ايتۆ ينفەكتسياسى تارالۋىنىڭ ەڭ جوعارى ستاتيستيكاسى پاۆلودار, قاراعاندى, سولتۇستىك قازاقستان, شىعىس قازاقستان مەن قوستاناي وبلىستارىندا تىركەلگەنىن, ەڭ تومەنگى كورسەتكىش قىزىلوردا وبلىسىندا بايقالاتىنىن جەتكىزدى.
جيتس-ءتىڭ الدىن الۋ جانە وعان قارسى كۇرەس ورتالىعى جىل سايىن الماتى تۇرعىندارىنىڭ 16-17%-ىن ايتۆ-عا تەكسەرەدى, بۇل – شامامەن 350 مىڭداي لابوراتوريالىق زەرتتەۋ.
الفيا دەنەباەۆا ينفەكتسيانىڭ تارالۋ تۇرلەرى تۋرالى ايتا كەلە: «سوڭعى جىلدارى جالپى ەلدە, ونىڭ ىشىندە الماتى قالاسىندا دا ايتۆ-نىڭ جىنىستىق جولمەن بەرىلۋ جاعدايلارىنىڭ كوبەيگەنى بايقالدى. 2013 جىلعى 63%-دان 2022 جىلى 78,6%-عا دەيىن ءورشىدى. ونىڭ ىشىندە الماتى قالاسىندا بارلىق انىقتالعان جاعدايدىڭ 16,8 پايىزى جىنىستىق (گومو) جولمەن بەرىلگەن. ينەكتسيالىق ەسىرتكى قولدانۋ ارقىلى جۇقتىرۋ 15%-دى قۇرايدى», دەپ ناقتىلادى.
قازىرگى ۋاقىتتا ەلىمىزدە ەم-دوم دياگنوز قويىلعاننان كەيىن بىردەن باستالادى جانە تەگىن كورسەتىلەدى. بيىلعى 1 قىركۇيەكتەگى دەرەكتەرگە سايكەس, الماتى قالالىق جيتس ورتالىعىندا 4 009 ادام ديسپانسەرلىك ەسەپتە تۇر. جىل سايىنعى ءوسىم 10-11%-عا جەتىپ وتىر. انتيرەتروۆيرۋستىق تەراپيانى ايتۆ-مەن ءومىر سۇرەتىن 3 658 ادام قابىلدايدى. بۇل ەسەپتە تۇرعانداردىڭ 91,2%-ى. ارت ەمىنىڭ تيىمدىلىگى 85%-دى قۇرايدى.
الماتى