بالا كۇنى وقىعان الدەبىر ليۆان جازۋشىسىنىڭ «كەرەڭ» اتتى اڭگىمەسى ەسكە تۇسەدى. كەرەڭ ادام بالتاسىمەن ۇزدىكسىز اعاش دىڭگەگىن شاۋىپ جاتادى. بىراق قۇلاۋعا اينالعان اعاش سىقىرىن ەستىمەيدى. شابا بەرەدى, شابا بەرەدى... اقىرى الىپ اعاشتىڭ استىندا قالىپ مەرت بولادى.
ءار ادامدى جەكە عالامشار رەتىندە قارار بولساق, سول عالامشاردى نۇرلى, مەيىرلى, يمان مەن ادامدىق توعىسقان اتموسفەرادا ساقتاپ تۇرۋ قاجىرلى كۇرەستى تالاپ ەتەدى. وسى كۇرەس جولىنداعى جىگەر – شىن جىگەر, مايرىلماس جىگەر. جازۋشى تولەن ابدىك ۇلىنىڭ «پاراسات مايدانى» شىعارماسىن وقىپ وتىرىپ كەيىپكەر بولمىسىنان ادىلەت, ار ءۇشىن بولعان كۇرەستىڭ ازاپتى تابىن سەزەسىز. باس كەيىپكەر ءوزىن مازالاعان سانسىز سۇراقتاردى قاعاز بەتىنە ءتۇسىرىپ, كۇندەلىك جۇرگىزەدى. ءبىر كۇنى جازعان ويلارىن وقىپ تانىسقان بەيمالىم جاننان حات الادى. حاتتا جان ازابىن شەگۋشىنىڭ پىكىرلەرىنە قارسى دايەكتەر ايتىلىپ, وزگەشە تۇجىرىمدار باياندالادى. عۇمىردا تەك قانا ىزگىلىكتىڭ عانا ەمەس, ز ۇلىمدىق پەن وتىرىكتىڭ دە ادامدار ءۇشىن پايداعا اساتىنىن, ومىردەگى قاراۋلىق دەپ سانالاتىن باعىتتاردىڭ دا اقتى دالەلدەۋ ءۇشىن قىزمەت ەتەتىنىن تىلگە تيەك ەتەدى. – «وتىرىكتى جەك كورەمىز. ال سول وتىرىك ادامدارمەن ايتىساتىن بولسا: –اۋ, اعايىن! – دەر ەدى. – ءبارىڭنىڭ كۇن كورىپ وتىرعاندارىڭ مەنىڭ ارقام ەمەس پە؟ ىڭعاي شىندىقتى ايتامىن دەسەڭدەر, باياعىدا توز-توز بولىپ, قۇرىپ كەتەتىن ەدىڭدەر. مەنىڭ ارقامدا قانشا رەت جان ساقتاپ جۇرسىڭدەر...»
جازۋشى ادامنىڭ ىشكى قۇندىلىقتارىنىڭ سىرتقىعا قاراعاندا ماڭىزدى ەكەنىن ايتىپ, شۇبار جىلانداي يرەلەڭدەگەن جامان وي, ارام پيعىل ءۇشىن ادامداردى سوتتايتىن زاڭ جوق ەكەنىنە كۇيىنەدى. سولايشا بارلىق كورىكسىز عادەتتەردىڭ العاش رەت سول وي, نيەت, جۇرەكتەن پايدا بولاتىنىن العا تارتادى. كەيىپكەر ءتۇپسىز قۇردىمنىڭ تۇبىنە قۇلاعانداي, ءبىر ءسات تە ساناسىن وسقىلاعان ويلاردان بوسانا المايدى.
– «ميلليونداعان, ميللياردتاعان جىلدارمەن ولشەنەتiن كوسموستىق ءداۋiردiڭ بiر تۇسىندا جارقىراعان كۇننiڭ دە ايتەۋiر بiر سونەتiنiن, ادامزات عۇمىرىنىڭ دا ماڭگi ەمەس ەكەنiن اقىلمەن تۇسiنۋگە بولاتىن سەكiلدi. بiراق بۇگiنگi بۇكiل جۇيكە-تامىرىڭمەن سەزiپ تۇرعان انىق تiرشiلiك, رۋحاني الەم: ادام بالاسىنىڭ جارىق دۇنيەگە كەلگەننەن بەرگi باستان كەشكەن تاريحى, قىزىعى مەن قاسiرەتi, ءۇمiتi مەن وكiنiشi, سان مىڭ جىلدار بويىنا سانانى سارعايتىپ كەلگەن پاراسات بيiگi – راقىمشىلدىق, جاناشىرلىق, اياۋشىلىق, جاقسى كورۋشiلiك, iزگiلiك جولىنداعى جانپيداشىلدىق تاعى باسقا تiرشiلiكتiڭ مانiنە اينالعان اۋليە قاسيەتتەر – وسىنىڭ ءبارi ماڭگiلiك تۇنەككە سiڭiپ جوق بولادى دەگەنگە كوڭiل شiركiن كونگiسi كەلمەيدi».
ءيا, بۇگىندە كوزدى ارباعان كوگىلدىر-سارى جىلتىراق الەم ادامدارعا جاناشىرلىق, اياۋشىلىق, ىزگىلىك جايلى ۇلكەن ۇعىمداردى ويلانۋعا مۇمكىندىك بەرمەي, وتكىنشى ەلىكتىرمەلەرىمەن ۋاقىتىن ۇرلاۋدا. بارلىق بوس شاشاقتاردى سەرپە تاستاپ, عالامنىڭ نەگىزىن قۇراعان ماڭگىلىك قۇندىلىقتار تۋرالى ويعا قالىپ, ولاردى تارازىعا سالاتىندار سيرەك. باس كەيىپكەر وسى ءبىر قاۋىپتى تەندەنتسيانىڭ ورتتەي ورشىگەنىنە قۇلازىپ, كۇمانعا باتادى.
– «جالپى, iزگiلiك پەن ز ۇلىمدىقتىڭ تابيعاتتاعى اراسالماعى بiردەي, تەك سول تەپە-تەڭدiكتi ساقتاي بiلۋ قاجەت دەگەن پiكiر, مەنiڭشە, جاڭساق پiكiر. Iزگiلiكتiڭ كولەمi زۇلىمدىقپەن ەشقاشاندا تەڭ بولعان ەمەس. سەبەبi iزگiلiكتiڭ جولى جiڭiشكە. «قيانات جاساۋدىڭ مىڭ ءتۇرi بار, ال قيانات جاساماۋدىڭ ءتۇرi بiرەۋ-اق, ول – تەك قيانات جاساماۋ» دەگەن بiرەۋدiڭ ءسوزi بار. سوندىقتان قولىڭنان كەلسە, جاسايتىنىڭدى iزگiلiككە جاسا. ال ز ۇلىمدىق سەنiڭ الپەشتەۋiڭدi قاجەت تە قىلمايدى». جازۋشى شىعارماسىندا ىزگىلىك پەن جاۋىزدىق, اق پەن قارا تەڭدەي تالقىعا تۇسكەنمەن, سوڭىندا ىزگىلىك جاعى باسىم ءتۇسىپ, وعان ەرەكشە ءمان بەرىلىپ وتىرادى. «ىزگىلىكتىڭ جولىن جىڭىشكە» كورەتىن گۋمانيستىك ويلار اقىلعا نۇر قۇيىپ, جاقسى تاڭعا, شۋاقتى كۇنگە دەگەن سەنىمدى ارتتىرادى. شىعارمادا: ء«وز باسىم باقىتتىمىن دەپ ايتا المايمىن. ومiردەگi وسىنشا قيانات پەن ادiلەتسiزدiكتi كورە تۇرىپ, جانە ودان قۇتىلا الماسىڭدى بiلە تۇرىپ, قايتىپ باقىتتى بولاسىڭ؟» – دەپ كەيىپكەر باقىت جايلى وي قوزعايدى. شىنىندا, ويلى ادامداردىڭ باقىتسىزدىعى – قۇداي ادىلەتپەن جاراتقان جەر بەتىندەگى پەندەلەردىڭ ادىلەتسىزدىگى مەن مەيىرىمسىزدىگىنەن, نەمقۇرايدىلىعىنان تۋماق. بارلىق ادام ءۇشىن ءبىر ءوزى وتتىڭ اۋىزىن قالقالاۋدى قالايتىن ۇلىلار قاۋىمى ميلليونداعان ادامداردىڭ باقىتسىزدىعىنا قالاي سەلت ەتپەسىن؟ «حالقىم نادان بولعان سوڭ, قايدا بارىپ وڭايىن؟» دەگەن حاكىم دانالىعى وي قوزعارلىق.
بىزدىڭشە, تولەن ابدىك – اقىل-ويى ەرتە ويانعان, يدەولوگيالار قۇراستىرعان جاساندى شەڭبەردەن ەرتە اۋلاققا كوشكەن جازۋشى. پوۆەستە: «ەسكi ۇعىم, ەسكi قاعيدا, ەسكi داعدى بiزدiڭ اقىل-ويىمىزدى بۋىپ, شىندىق پەن اقيقاتتىڭ ءجۇزiن دۇرىس كورسەتپەيدi» دەگەن جولدار كەزىگەدى. قالامگەردىڭ سوۆەتتىك جىلداردا جازىلعان قاي شىعارماسىن وقىساق تا, تەرەڭ تۇبىنەن سانا تاۋەلسىزدىگى, ۇلت بوستاندىعىن كوكسەگەن ازاتتىق ارمانى مانارداي مەنمۇندالايدى. تەك ارمان عانا ەمەس, سول ارمانعا دەگەن الاۋلى, رۋحتى, اقشاڭقان سەنىمدى بايقايمىز. ءسىرا, جازۋشىنىڭ ءبىز سۇيەتىن رۋحاني تۇعىرى – ەركىندىكقۇمار بولمىسىندا جاتسا كەرەك.