توماس: كوشپەلىلەر تۋرالى

عالىم كىتاپتىڭ العىسو­زىن­دە ءوزىن ورتالىق ازيا مەن رەسەي­­دىڭ قازىرگى تاريحى مەن ماسەلە­لەرى­نە ءجىتى نازار اۋداراتىن تاريحشى جانە ايماقتانۋ­شى عالىم رەتىندە تانىستىرادى. ول بۇگىندە ستاففوردشير ۋنيۆەرسيتەتىندە جۇمىس ىستەي­دى. عالىم وسى ۋاقىتقا دە­يىن­گى زەرتتەۋلەرىنىڭ باسىم بولى­گىن ورتالىق ازياداعى رەۆو­ليۋتسيالىق جانە ەرتە كەڭەستىك كەزەڭگە (شامامەن 1917-1934 جىلدار) ارناعان ەكەن.

الۋن توماس «قازاق كوش­پە­لى­لەرى جانە جاڭا كەڭەس مەم­لە­كەتى, 1919-1934 جىلدار» اتتى تا­قى­رىپتا دوكتورلىق ديسسەرتا­تسيا قورعاپ, وسى تاقىرىپ توڭى­رەگىندە كوزقاراسىن اشىق ءارى بۇك­پەسىز جەتكىزەدى. اتال­عان عى­لى­مي ەڭبەكتە 1920-جىل­دار­داعى كە­ڭەس وكىمەتى مەن كوش­­پەلى حالىق­تار اراسىنداعى قا­رىم-قاتى­ناس سيپاتتالادى. تا­­ريح­شى ەڭ­بەك­تى جازۋ با­رى­سىن­دا قازاقستان­داعى جانە رەسەي­دەگى مۇراعات دە­رەك­كوز­دەرىنە سۇ­يەنگەن. دوك­تور توماس­تىڭ بۇل عىلىمي ەڭبە­­گىن­دە كسرو-نىڭ شەتكەرى ايماق­­تا­رىن­داعى كە­ڭەستىك باسقارۋ­دىڭ وتارلاۋدان كەيىنگى كەزەڭىنە دە توقتالادى.

الۋن توماس اتالعان ەڭبەگىندە كەڭەس وكىمەتىنىڭ جاڭا ەكونوميكالىق ساياساتىنىڭ قا­­زاق جانە قىرعىز كوشپەلى­لە­رىنە تيگىزگەن زاردابىن زەرت­تەپ, كەڭەس وداعىنىڭ كوشپە­لىلەرگە دەگەن كوزقاراسىن ءسوز ەتەدى. بۇل كىتاپتى رەۆوليۋ­تسيا مەن ۇجىمداستىرۋ اراسىن­دا­عى كەزەڭدى مۇقيات زەرتتەگەن شە­تەلدىك عالىمنىڭ ىرگەلى زەرت­تەۋى دەۋگە بولاتىنداي. مۇندا العاشقى كەڭەستىك تاريحتىڭ كەي­بىر اسپەكتىلەرىنە تىڭ تۇسىنىكتەر بەرىلگەن.

الۋن توماس وسى ەڭبەككە قا­­تىستى بەرگەن سۇحباتىندا: «مەنىڭ بۇل كىتابىم, ەڭ الدىمەن, شامامەن 1921-جىلدان 1928-جىلعا دەيىن سوزىلعان جاڭا ەكونوميكالىق ساياسات (جەس) كەزەڭىنە ارنالعان. ۇجىم­­داستىرۋ كەزىندە اسىرا سىل­­تەۋگە جول بەرىلدى, زور­لىق-زوم­بىلىق كوپ بولدى. بول­شە­ۆيكتەر كوشپەلىلەردىڭ ءومىر سال­تىنا كيلىگىپ, اۋىر الىم-سالىق سالىپ, ولاردىڭ جاعدايىن قيىنداتتى», دەيدى.

ايتپاقشى, عالىمنىڭ وسى ەڭبەگىنە 2018 جىلى بريتاندىق سلاۆيان جانە شىعىسەۋروپالىق زەرتتەۋلەر قاۋىمداستىعىنىڭ الەكساندر نوۆ اتىنداعى سىي­لىعى بەرىلگەن.