اقتوبە وبلىسىنىڭ اكىمى ەرالى توعجانوۆ ايتەكە بي, ىرعىز, حرومتاۋ اۋداندارىنا ساپارىندا جەرگىلىكتى اكىمدەرگە ءار اۋىلدا جەكە قوسالقى شارۋاشىلىقتار ۇيىمداستىرۋ جوباسىن تەز ارادا ازىرلەۋدى تاپسىردى. بۇل اۋىل تۇرعىندارىنىڭ باسقا جاققا كوشۋى مەن جۇمىسسىزدىق دەڭگەيىن ازايتۋ جانە حالىق تۇتىناتىن ازىق-ت ۇلىك تۇرلەرىن مولايتۋ ماقساتىندا قولعا الىنىپ جاتقان شارۋا.
«قازىر ەل ۇكىمەتى جەكە قوسالقى شارۋاشىلىقتاردى دامىتۋ جوباسىن قولعا الدى. قاناتقاقتى جوبا بويىنشا ءوز اۋلاسىندا قوسالقى شارۋاشىلىق ۇيىمداستىرعان اۋىل تۇرعىنى ءۇيىن كەپىلدىككە قويىپ, 2,5 پايىز جەڭىلدىكپەن نەسيە الا الادى. وسى كەزگە دەيىن كوپ جاعدايدا قارجى ۇيىمدارى اۋىلدىڭ ەسكى ۇيلەرىن كەپىلدىككە المايتىن بولعاندىقتان, اۋىل ادامى ءۇشىن جەڭىلدەتىلگەن نەسيە الۋ قيىنعا تۇسەتىن. ەندىگى جەردە قوسالقى شارۋاشىلىقتاردى قارجىلاندىرۋدى الەۋمەتتىك-كاسىپكەرلىك كورپوراتسيالارى تىكەلەي جۇزەگە اسىرادى. وسى جوباعا تۇراقتى تابىسى جوق, از قامتىلعان وتباسىلار دا قاتىسادى, سونىڭ ىشىندە جۇمىسسىز جاستارعا ارتىقشىلىق بەرىلەدى. ماقساتىمىز – اۋىل تۇرعىندارىنىڭ جەكە قوسالقى شارۋاشىلىق جۇرگىزۋىنە بارىنشا قولداۋ كورسەتۋ. سول ءۇشىن ءار اۋىلدىق وكرۋگ اكىمى ءوز ەلدى مەكەنىندەگى وتباسىلاردىڭ جەكە قوسالقى شارۋاشىلىق ۇيىمداستىرا الاتىنداي مۇمكىندىگىنە تالداۋ جۇرگىزگەنى ءجون. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, ءاربىر اۋلا وتباسىنىڭ كىرىس كوزىنە اينالۋعا ءتيىس.
ايتا كەتۋ كەرەك, ەلىمىزدىڭ ءار وڭىرىندە جەكە قوسالقى شارۋاشىلىق ۇيىمداستىرۋ جاعى تۇرلىشە قالىپتاسقان. ماسەلەن, سولتۇستىك وڭىرلەردەگى اۋىل تۇرعىندارى كوبىنەسە قۇس شارۋاشىلىعىنا ارتىقشىلىق بەرەدى. ال اقتوبە وبلىسىندا اۋىل ادامدارىنىڭ مال باعىپ, كوكونىس, جەمىس اعاشتارىن ءوسىرىپ, تابىس تابۋ جولدارىن تەزىرەك جولعا قويۋ كەرەك. بۇل ءۇشىن ارنايى مامانداردى دا شاقىرىپ, كەڭەس بەرۋدى دە ۇيىمداستىرامىز», دەپ تاپسىرما بەردى وبلىس اكىمى ەرالى توعجانوۆ.
سونىمەن قاتار وندىرىستىك اۋداندارداعى ءىرى كاسىپورىندار اينالاسىندا شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىك نىساندارىن قۇرۋ قولعا الىنادى. بۇل اۋدان ەكونوميكاسىنىڭ دامۋىنا تىڭ سەرپىن بەرەرى انىق. وندىرىستىك نىسانداردىڭ جانىندا كاسىپكەرلىك بەلدەۋىن ورناتۋ مۇناي جانە حروميت كەنىن وندىرەتىن حرومتاۋ, مۇعالجار, تەمىر اۋداندارى ءۇشىن قولايلى مۇمكىندىك بولعانىمەن, ىرعىز, ايتەكە بي سياقتى بىرىڭعاي مال شارۋاشىلىعىمەن اينالىساتىن, كليماتتىق جاعدايى كۇردەلى, سۋ تاپشىلىعىن سەزىنىپ وتىرعان اۋداندارعا وڭاي بولماسى انىق.
قۇس, بالىق ءوسىرۋ, باقشا شارۋاشىلىعىن دامىتۋ ارقىلى قوسالقى شارۋاشىلىقتار ۇيىمداستىرۋ ساۋاتتى تۇردە قولعا الىنسا, وڭىردەگى ازىق-ت ۇلىك بەلدەۋى نىق قالىپتاسارى ءسوزسىز. وسى كەزگە دەيىن جەرگىلىكتى تاۋار وندىرۋشىلەرى ازىق-ت ۇلىكتىڭ نەگىزگى تۇرلەرىمەن ءوڭىر تۇرعىندارىن تولىق قامتاماسىز ەتە الماي كەلەدى. ماسەلەن, تاۋىق جۇمىرتقاسى سىرتتان تاسىمالدانادى. بىلتىر جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن تاۋىق جۇمىرتقاسىن ساتىپ الۋعا 480 ملن تەڭگە سۋبسيديا بولىنسە دە, 900 مىڭعا جۋىق تۇرعىننىڭ قاجەتتىلىگىن تولىق وتەي العان جوق. سوڭعى كۇندەرى قالاداعى سۋپەرماركەتتەردە ون دانا جۇمىرتقانىڭ باعاسى 400 تەڭگەدەن اسىپ بارادى. كۇن سالقىنداسا, جۇمىرتقا باعاسى دا شارىقتاي بەرەرى انىق. قالاي بولعاندا دا, سىرتتان تاسىمالداناتىن ازىق-ت ۇلىك باعاسىن رەتتەۋدىڭ ءبىر امالى – جەكە قوسالقى شارۋاشىلىقتار جۇمىسىن جۇيەلى تۇردە جولعا قويۋ.
بۇگىندە ىرعىز اۋدانىندا جاستاردىڭ جۇمىسسىزدىق دەڭگەيى 1,5%-دى قۇراسا, 1 200 جاس ءوزىن-ءوزى قامتىعاندار قاتارىندا. رەسمي تۇردە ەش جەردە جۇمىس ىستەمەيتىن اۋىل تۇرعىندارى ءۇشىن جەڭىلدەتىلگەن نەسيە الۋ ارقىلى شارۋاشىلىق تۇرلەرىن ۇيىمداستىرۋ مامانداردىڭ كومەگىمەن ىسكە اسىرىلاتىن جوبا.
دوتاتسيادا وتىرعان اۋدانعا ءتۋريزمدى دامىتۋ دا تاپتىرماس مۇمكىندىكتىڭ ءبىرى. اۋداندا 1 ملن 463 مىڭ گەكتار مەملەكەتتىك «ىرعىز-تورعاي» رەزەرۆاتى ورنالاسقان. كيىكتەردىڭ بەتپاقدالا تۇقىمى جازدا وسى مەكەندى جايلايدى. ينسپەكتورلاردىڭ ايتۋىنشا, بىلتىر رەزەرۆات قۇمىندا 110 مىڭ كيىك قىستاپ شىققان. ولار بيىل 150 مىڭ كيىك قىستايدى دەگەن بولجام ايتىپ وتىر. كيىكتەر جاز بويى ەش شارۋاشىلىققا كەدەرگى كەلتىرمەگەن. سونداي-اق رەزەرۆات كولدەرىندە قۇستىڭ 200 ءتۇرى مەكەندەيدى, سونىڭ ىشىندە «قىزىل كىتاپقا» ەنگىزىلگەن قىزعىلت بىرقازان سياقتى سيرەك قۇس بار. رەزەرۆاتتىڭ سۋلى-باتپاقتى كولدەرى – ءسىبىر, پامير باعىتىنا ۇشاتىن قۇستاردىڭ ايالدايتىن مەكەنى. وسى كولدەردى بالىقتىڭ سەگىز ءتۇرى, قوسمەكەندىلەردىڭ ءتورت ءتۇرى مەكەندەيدى. قۇستاردىڭ دا, كيىكتەردىڭ دە كوكتەمگى-كۇزگى قونىس اۋدارۋ جولىنداعى وسى تابيعي بەلدەۋ ىشكى تۋريزمگە سۇرانىپ-اق تۇرعان جەر. ەكى جىلدان بەرى اقتوبە وبلىستىق ءبىلىم باسقارماسى مەكتەپ وقۋشىلارىنىڭ جازعى دەمالىسىندا وڭىردەگى كورىكتى جەرلەرگە ءۇش باعىت بويىنشا ساپارلار ۇيىمداستىرىپ ءجۇر. «ىرعىز-تورعاي» رەزەرۆاتى – مەكتەپ وقۋشىلارى ءۇشىن ۇيىمداستىرىلعان ەكوتۋريزمنىڭ ءبىر باعىتىنا اينالدى. ءوڭىر باسشىسى «ىرعىز-تورعاي» رەزەرۆاتى مەن 1 ملن جىل بۇرىن مەتەوريت قۇلاعان جامانشىڭ كراتەرىنە تۋريستىك مارشرۋتتاردى ازىرلەۋدى تاپسىردى.
اقتوبە وبلىسى