ادەتتە «الەمدە تالاي قىزىق بار» دەپ وزگەنىڭ ىسىنە تامسانىپ, تاڭداي قاعىپ جازىپ جاتامىز. ادامنىڭ شەكسىز قيالىنىڭ, ارمان-اڭسارىنىڭ نەگىزىندە ورىن العان جاعداياتتاردى جارىسا جەتكىزەمىز. كەي-كەيدە ونداي دۇنيەلەر ءبىزدىڭ قولدان كەلمەيتىندەي كورىنەدى. بىراق بۇل قاتە پىكىر. ويتكەنى, ونەرتاپقىش ازاماتتار بىزدە دە جەتكىلىكتى.
ماسەلەن, ءسىز بوس شولمەكتى قالاي جاراتاسىز؟ ءارى كەتسە, قوقىس جاشىگىنە تاستارسىز. بولماسا, ەسىك الدىندا جۇرگەن ويىن بالاسى شولمەك الاتىن ورىنعا اپارىپ, از كەم تيىنعا ساتىپ, ساعىز الىپ پايدالانار. باسقا شە؟ بوساعان قۇتىنىڭ پايدالى بولاتىنىن بىلەسىز بە؟ بىلمەسەڭىز, ايتايىق. قىزىلوردالىق اعايىندار بوس شولمەكتى قۇرىلىسقا پايدالانىپ جاتىر.
قارماقشى اۋدانىنىڭ تۇرماعامبەت اۋىلىندا ءزارىپ مىسابەكوۆ دەگەن ازامات تۇرادى. قايبىر جىلدارى اۋىلىندا بوتەلكە قاپتاپ جاتىپتى. ءارى-بەرى جۇرگەن بالا تەۋىپ وينايدى. ودان تاسپەن اتادى. اقىرى سىندىرادى. شولمەكتىڭ سىنىعى كولىكتىڭ دوڭگەلەگىن جارادى, جالاڭاياق بالانىڭ اياعىن جارالايدى. قىسقاسى, تۇككە پايداسىز. سودان زارىپكە ءبىر ويدىڭ ساپ ەتىپ كەلە قالماسى بار ما؟! وسىدان تۋرا 35 جىل بۇرىن بۇل بەلورۋسسيادا اسكەري بورىشىن وتەگەن. مىنە, سول كەزدە جەرگىلىكتى تۇرعىن ءۇيىنىڭ سىرتىن بوس بوتەلكەمەن قورشاپ, قورا جاساعانىن كورگەن. «ەندى مىنا بوتەلكەلەردى دە ءبىر قاجەتكە جاراتۋعا بولماي ما؟!» دەپ ويلايدى شەبەر. سويتەدى دە, بوتەلكەدەن مونشا سوعۋعا كىرىسەدى.
– مىنا مونشاعا «قۇرىلىس ماتەريالىن» التى اي جينادىم. بارلىعى 7 مىڭ بوتەلكە كەتتى. كوشەدە قۇر شاشىلىپ جاتقان بوتەلكەلەردى جيناپ, قاجەتكە اينالدىردىق. مۇنىڭ ارتىقشىلىعى نەدە؟ ەڭ باستىسى, سىرتى دا, ءىشى دە ىلعالدانبايدى. ەگەر كۇن جىلى بولسا, ىشىندەگى تەمپەراتۋرا ءۇش-ءتورت كۇنگە دەيىن ساقتالادى. ال قاتتى سۋىق بولسا, ءبىر كۇن بويىنا ىشىندەگى جىلۋىن ساقتاپ تۇرادى,– دەيدى ءزارىپ مىسابەكوۆ.
بوتەلكە دەگەنىڭىزدىڭ ءىشى قۋىس بولادى عوي. سوندىقتان تەمپەراتۋرانى ءبىر قالىپتى ساقتاۋعا وتە قولايلى ەكەن. كەيىنگى جىلدارى ءۇي قۇرىلىسىنا پايدالانىپ جاتقان كىرپىشتەرگە زەر سالىپ قاراڭىزشى. كولەمدى بولعانىمەن ءىشى قۋىس. قۇرىلىسشىلار قىزىل كىرپىشتەن گورى ءىشى قۋىس كەيىنگى كىرپىشتەردى ءۇي قۇرىلىسىنا پايدالانۋ كەرەك دەگەن پىكىردە. سەبەبى, ول ىشتەگى جىلۋدى سىرتقا جىبەرمەيدى. سىرتتاعى سۋىق اۋانى ىشكە وتكىزبەيدى.
بۇگىندە تۇرماعامبەت اۋىلىنىڭ تۇرعىندارى ۇيلەرىندەگى بوس شولمەكتى ءزارىپ شەبەردىڭ اۋلاسىنا اكەپ تاستاۋدى ادەت قىلعان. ويتكەنى, مىسابەكوۆ بوس بوتەلكەدەن جىلىجاي سالۋدى جوسپارلاپ وتىر. سونداي-اق, ەسىگىنىڭ الدىنان دۇكەن سوقپاقشى. وعان دا بوس شولمەكتى پايدالانباق نيەتتە.
قىزىلوردا وبلىسىندا مۇنداي شەبەر جالعىز ەمەس. بىلەتىندەر شيەلى اۋدانىندا دا بوتەلكەدەن مونشا سالعان ادامنىڭ بارىن ايتادى. ىزدەستىرىپ كورگەنبىز. راس ەكەن. دەگەنمەن ولار «بوتەلكە-بانيانى» بۇزىپ تاستاپتى. ال قازالىلىق باقبەرگەن قايىپنازاروۆ وسىدان ءتورت جىل بۇرىن 14000 بوس بوتەلكەدەن ەكى بولمەلى ساراي سالىپ العان.
ون ساۋساعىنان ونەر تامعان شەبەر ءبىرشاما ۋاقىت بوس شولمەكتى ساتىپ, كاسىپ قىلعان كورىنەدى. كەيىننەن بوتەلكەلەرى وتپەي قالادى. ەسەسىنە ءۇي جاعىندا تاۋداي بولىپ ءۇيىلىپ جاتادى. اقىرى نە كەرەك, ءۇيىنىڭ جانىنان ساراي سالادى. بوتەلكەدەن. بۇگىندە سول ساراي كادىمگىدەي كادەگە جاراپ تۇر.
قازىرگى كەزدە «جاسىل ەكونوميكا» دەيمىز, قورشاعان ورتانى قورعاۋ دەپ جاتامىز عوي. ءبىز «جاسىل ەكونوميكانىڭ» ناقتى قولداۋشىلارى دەپ وسى كىسىلەردى ايتار ەدىك. ويتكەنى, ولار جارامسىز دۇنيەنىڭ ءوزىن قاجەتىنە جاراتىپ جاتىر. سونىمەن قاتار, تابيعاتتىڭ لاستانۋىنا, ەكولوگيانىڭ قولدان بىلعانباۋىنا ءوز ىستەرىمەن ناقتى ۇلەس قوسۋدا. ەندى: «ءبىزدىڭ قىزىلوردالىقتار دالادا ۇشىپ, جەردىڭ ۇسقىنىن كەتىرگەن پوليەتيلەن پاكەتتەرىن پايداعا اسىرار جول تاپسا عوي», دەپ ارمانداپ قويامىز...
ەرجان بايتىلەس,
«ەگەمەن قازاقستان».
قىزىلوردا وبلىسى.